Làm trà từ lá cây bản địa: Chàng trai 36 tuổi khởi nghiệp từ những loại lá từng bị bỏ quên

Làm trà từ lá cây bản địa từ mong muốn đánh thức giá trị của rừng quê hương

Làm trà từ lá cây bản địa là con đường khởi nghiệp mà anh Hoàng Văn Phúc (36 tuổi), ngụ tại xã Mường Lát, tỉnh Thanh Hóa, lựa chọn sau nhiều năm làm nhân viên điều hành cho một công ty du lịch. Trong những chuyến đưa khách khám phá vùng núi phía Bắc, anh nhận thấy người dân địa phương vẫn lưu giữ nhiều bài trà dân gian được pha từ các loại lá rừng như lá ổi, lá vối, lá sim, lá khôi, lá dâu rừng, cỏ ngọt và nhiều loại cây bản địa khác.

Theo Phúc, những loại lá này chủ yếu được người dân hái về sử dụng trong gia đình hoặc làm quà biếu, rất ít khi được chế biến bài bản để tạo thành sản phẩm hàng hóa có thương hiệu.

"Tôi luôn nghĩ mỗi vùng đất đều có những loại cây đặc trưng. Nếu biết cách chế biến và kể câu chuyện về chúng, đây sẽ là sản phẩm mang bản sắc riêng mà khó nơi nào có được", anh chia sẻ.

Năm 2023, sau khi tích lũy đủ vốn, Phúc quyết định nghỉ việc trở về quê, bắt đầu hành trình nghiên cứu các loại lá cây bản địa phù hợp để sản xuất trà.

Thay vì khai thác tự phát, anh dành nhiều tháng khảo sát từng khu vực, tìm hiểu đặc tính của từng loại cây và làm việc với những người cao tuổi để ghi chép lại kinh nghiệm sử dụng các loại lá trong đời sống.

Những mẻ trà đầu tiên gặp không ít thất bại. Có loại lá sau khi sấy mất hẳn mùi thơm, có loại chuyển sang vị đắng hoặc màu nước không đẹp. Quy trình lên men và sấy thủ công cũng khiến chất lượng giữa các mẻ chưa đồng đều.

Không nản lòng, Phúc đầu tư hệ thống sấy nhiệt độ thấp, thử nghiệm nhiều phương pháp chế biến khác nhau nhằm giữ màu sắc, hương thơm và hương vị tự nhiên của nguyên liệu.

Đồng thời, anh liên kết với các hộ dân để xây dựng vùng nguyên liệu theo hướng thu hái có kiểm soát, tránh khai thác quá mức và bảo vệ hệ sinh thái.

Sau gần hai năm nghiên cứu, những dòng trà đầu tiên từ lá vối, lá sim, lá dâu rừng và các loại thảo mộc bản địa chính thức được đưa ra thị trường.

Làm trà từ lá cây bản địa theo hướng chế biến sâu và phát triển thương hiệu

Làm trà từ lá cây bản địa không chỉ đơn thuần là phơi khô rồi đóng gói. Ngay từ đầu, Phúc xác định phải xây dựng chuỗi sản xuất khép kín để tạo sự khác biệt.

Nguyên liệu sau khi thu hái được phân loại ngay tại vùng trồng, sau đó vận chuyển về xưởng trong ngày để giữ độ tươi. Tùy từng loại lá, quy trình chế biến sẽ gồm các bước làm héo, lên men hoặc không lên men, sấy nhiệt độ thấp và đóng gói trong môi trường kiểm soát độ ẩm.

Ngoài các dòng trà truyền thống, doanh nghiệp còn phát triển nhiều sản phẩm kết hợp như trà lá sim cùng cỏ ngọt, trà lá dâu với hoa cúc, trà lá vối phối hợp thảo mộc nhằm tạo hương vị mới và phù hợp với nhiều nhóm khách hàng.

Để nâng cao giá trị sản phẩm, Phúc đầu tư bao bì giấy thân thiện với môi trường, thiết kế theo phong cách tối giản nhưng nhấn mạnh câu chuyện về vùng nguyên liệu và văn hóa địa phương.

Mỗi hộp trà đều có mã QR giúp khách hàng truy xuất thông tin về khu vực thu hái, quy trình chế biến và những câu chuyện gắn với từng loại cây.

Song song với hoạt động sản xuất, anh xây dựng website bán hàng, mở gian hàng trên các sàn thương mại điện tử và phát triển các kênh mạng xã hội.

Thay vì chỉ quảng bá sản phẩm, Phúc thường xuyên chia sẻ video về hành trình tìm kiếm nguyên liệu, cách thu hái đúng mùa, quy trình chế biến cũng như nét đẹp của những cánh rừng nơi các loại cây bản địa sinh trưởng.

Những nội dung này nhanh chóng thu hút sự quan tâm của nhiều người yêu thích sản phẩm thiên nhiên và du lịch trải nghiệm.

Sau hơn ba năm hoạt động, doanh nghiệp tạo việc làm ổn định cho hơn 20 lao động địa phương, đồng thời liên kết với hàng chục hộ dân trong vùng để thu mua nguyên liệu.

Các hộ tham gia được hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, thu hái bền vững và được doanh nghiệp bao tiêu với mức giá ổn định.

Theo Phúc, đây là cách vừa tạo thu nhập cho người dân, vừa góp phần bảo tồn nguồn tài nguyên bản địa.

"Tôi không muốn khai thác bằng mọi giá. Nếu cây rừng bị tận thu thì sản phẩm cũng không thể tồn tại lâu dài. Điều quan trọng là phát triển kinh tế đi cùng với gìn giữ hệ sinh thái", anh nói.

Trong thời gian tới, doanh nghiệp dự định mở rộng vùng nguyên liệu theo hướng trồng xen dưới tán rừng, đầu tư thêm dây chuyền nghiền và đóng gói trà túi lọc để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng hiện đại.

Bên cạnh đó, Phúc cũng lên kế hoạch xây dựng không gian trải nghiệm tại vùng nguyên liệu, nơi du khách có thể trực tiếp tham gia thu hái lá, tìm hiểu quy trình chế biến và thưởng thức các dòng trà ngay giữa thiên nhiên.

Anh kỳ vọng mô hình này sẽ góp phần quảng bá sản phẩm, phát triển du lịch cộng đồng và tạo thêm sinh kế cho người dân địa phương.

Hành trình của Hoàng Văn Phúc cho thấy, khởi nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu từ những nguyên liệu đắt tiền hay công nghệ phức tạp. Chỉ cần biết nhìn thấy giá trị trong những loại cây quen thuộc và đầu tư bài bản vào chế biến, xây dựng thương hiệu, những chiếc lá từng bị bỏ quên cũng có thể trở thành sản phẩm mang giá trị kinh tế cao. Từ những tán rừng quê hương, anh đã mở ra một hướng đi mới, kết nối phát triển kinh tế với bảo tồn tài nguyên bản địa và gìn giữ những tri thức dân gian cho thế hệ sau.