Quảng Ninh: Doanh nghiệp hơn 10 năm theo đuổi loài trà được ví như “vàng” của rừng Ba Chẽ

Công ty CP Kinh doanh lâm sản Đạp Thanh được thành lập năm 2014, hoạt động chính trong lĩnh vực sản xuất chè. Ông Nịnh Văn Trắng là người đại diện pháp luật, đồng thời là người gây dựng vùng trà hoa vàng của doanh nghiệp tại Ba Chẽ, Quảng Ninh.

Loài cây này mọc tự nhiên ven khe, lạch trong những khu rừng tại Ba Chẽ. Có thời điểm, thương lái thu mua cả cây với giá khoảng 1,5-2 triệu đồng. Người dân vì thế đào cây trong rừng đem bán, khiến nguồn trà hoa vàng tự nhiên dần suy giảm.

Nhận thấy giá trị kinh tế của loại cây bản địa, ông Trắng lựa chọn một hướng khác. Thay vì tiếp tục khai thác cây tự nhiên, ông tìm cách đưa trà hoa vàng về trồng. Năm 2009, ông bắt đầu với khoảng 3.000 m2 đất của gia đình. Toàn bộ tiền tích góp của hai vợ chồng cùng một phần vốn vay ngân hàng được đưa vào mua cây giống và cải tạo đất.

Quyết định này ban đầu vấp phải sự phản đối của gia đình. Đất sản xuất được dành cho một loại cây chưa ai biết chắc có thể trồng thành công hay không, trong khi phải mất nhiều năm mới có thể thu hoạch.

"Bố tôi khi đó phản đối dữ dội lắm. Ông cụ bỏ ăn mấy ngày liền. Cụ mắng rằng mày không làm được thì phải để đất cho con cái mày làm. Đổi ruộng rồi lấy gì mà ăn?", ông Trắng từng kể về thời điểm bắt đầu.

Mất gần một nửa số cây trước khi có lứa hoa đầu tiên

Khó khăn nhanh chóng xuất hiện. Trà hoa vàng vốn sinh trưởng dưới tán rừng, ưa bóng râm và độ ẩm cao. Khi chuyển lên đất đồi, cây không thích nghi ngay. Do chưa nắm được kỹ thuật, có thời điểm gần 50% số cây ông Trắng đưa về trồng bị chết.

Không có mô hình sẵn để học theo, ông tự thử nghiệm từ mật độ trồng đến phương pháp cấp nước và tạo độ ẩm. Máy bơm được đưa vào sử dụng để duy trì nước thường xuyên cho vùng trà. Sau nhiều lần điều chỉnh, số cây còn lại bắt đầu phát triển. Đến năm 2013, vườn trà xuất hiện những lứa hoa đầu tiên.

Tuy nhiên, hơn 1.000 cây trên diện tích khoảng 3.000 m2 năm đầu chỉ thu được khoảng 15 kg hoa. Ông Trắng tiếp tục đi nhiều địa phương và sang Trung Quốc tìm hiểu kỹ thuật. Song song với hoa, ông nghiên cứu khả năng thương mại hóa phần lá thay vì bỏ đi.

Hoạt động sản xuất sau đó được chuyển dần từ quy mô hộ gia đình sang doanh nghiệp. Tháng 10/2014, Công ty CP Kinh doanh lâm sản Đạp Thanh chính thức đi vào hoạt động.

Doanh nghiệp tiếp tục mở rộng vùng trồng, sản xuất cây giống và đầu tư vào chế biến. Giai đoạn 2018-2020, công ty còn thực hiện nghiên cứu xây dựng kỹ thuật nhân giống và quy trình sản xuất các sản phẩm trà hoa vàng.

Một trong những thay đổi đáng chú ý nằm ở công đoạn sau thu hoạch. Công nghệ sấy thăng hoa được đưa vào sử dụng nhằm hạn chế biến đổi màu sắc và đặc tính của hoa. Quy trình từ lựa chọn nguyên liệu, chế biến đến đóng gói cũng dần được chuẩn hóa.

Từ chỗ bán cây và hoa nguyên liệu, Đạp Thanh hình thành nhiều sản phẩm như trà hoa vàng bông khô, trà túi lọc và trà từ lá.

Doanh nghiệp tại Quảng Ninh ngày càng phát triển

Sau hơn một thập kỷ hoạt động, quy mô của Công ty CP Kinh doanh lâm sản Đạp Thanh đã vượt khỏi vùng trà ban đầu của gia đình ông Trắng.

Những năm gần đây, doanh nghiệp duy trì liên kết thường xuyên với 10 hộ có quy mô trồng trà hoa vàng lớn tại địa phương. Ngoài ra, khoảng 100 hộ trong và ngoài tỉnh tham gia liên kết theo thời vụ ở các khâu cung ứng giống, vật tư, nguyên liệu, dịch vụ sấy và phân phối sản phẩm. Mỗi năm, doanh nghiệp bán gần 10.000 cây giống, đồng thời thu mua và chế biến khoảng 6-7 tấn hoa trà hoa vàng tươi.

Trong chuỗi này, Đạp Thanh không chỉ sử dụng nguyên liệu tự sản xuất. Doanh nghiệp còn thu mua hoa từ người dân để đưa vào chế biến, qua đó mở rộng vùng nguyên liệu mà không phải toàn bộ diện tích đều thuộc sở hữu công ty.

Giá trị được tạo ra chủ yếu ở khâu sau thu hoạch. Thay vì bán hoa tươi, nguyên liệu được sấy, phân loại và đóng gói thành sản phẩm hoàn chỉnh. Riêng sản phẩm trà hoa vàng chủ lực hiện mang lại doanh thu khoảng 4 tỷ đồng mỗi năm cho doanh nghiệp.

Bước tiến mới nhất về thương mại hóa sản phẩm đến vào đầu năm 2025, khi Trà hoa vàng Ba Chẽ của Công ty CP Kinh doanh lâm sản Đạp Thanh được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia.

Đến tháng 7/2025, cơ sở trồng và chế biến trà hoa vàng của công ty tiếp tục được cơ quan chuyên môn tỉnh Quảng Ninh thẩm định, phân loại đạt yêu cầu. Giấy chứng nhận có hiệu lực đến tháng 7/2028.

Sau khi đạt OCOP 5 sao, doanh nghiệp đặt mục tiêu tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu theo hướng hữu cơ, nâng tiêu chuẩn chế biến và hoàn thiện bao bì. Chuỗi sản xuất cũng được định hướng kéo dài từ cây giống, canh tác, thu hái đến chế biến, thương mại và trải nghiệm du lịch.

"Chúng tôi sẽ tiếp tục đầu tư, mở rộng vùng nguyên liệu theo hướng hữu cơ, nâng cao tiêu chuẩn chế biến và bao bì nhằm đáp ứng yêu cầu khắt khe của các thị trường cao cấp", ông Trắng cho biết.