Doanh nghiệp Cao Bằng xây mô hình kinh tế giữa vùng núi cao 1.200 m

Từ khu đồi từng dùng chăn thả gia súc, Công ty TNHH Kolia Cao Bằng đã đầu tư hạ tầng, phát triển chè hữu cơ, nông nghiệp công nghệ cao và du lịch sinh thái tại Phja Đén.

Hơn một thập kỷ trước, khu vực Phja Đén, xã Thành Công, Cao Bằng vẫn chủ yếu là những quả đồi bạc màu và đất chăn thả gia súc.

Vùng đất nằm ở độ cao khoảng 1.200 m, phía Tây Nam dãy Phja Oắc. Khí hậu mát mẻ tạo lợi thế phát triển cây ôn đới nhưng điều kiện sản xuất ban đầu không thuận lợi. Điện, nước và đường giao thông đều thiếu, mùa đông nhiệt độ có thời điểm xuống dưới 2 độ C.

Ông Hoàng Mạnh Ngọc cùng bà Hà Thị Hoa là những người đặt nền móng cho dự án Kolia tại đây. Thay vì chỉ phát triển một khu nghỉ dưỡng, hướng đi được lựa chọn là khai thác đồng thời lợi thế khí hậu cho sản xuất nông nghiệp và du lịch.

Khó khăn đầu tiên lại nằm ở những hạ tầng cơ bản nhất. Để có nước phục vụ sản xuất, doanh nghiệp phải lắp đường ống dẫn nguồn nước từ khu vực cách khoảng 7 km. Gần 30 ha đất được khai phá, hơn 5 km đường được mở để kết nối trang trại và các khu trồng chè.

Khi chưa có điện, doanh nghiệp tự đầu tư trạm hạ thế. Những lán tạm cũng được dựng lên để người lao động có chỗ ở trong thời gian xây dựng dự án.

Từ gần 20 ha chè đến chuỗi sản phẩm giá trị cao

Chè là một trong những hướng kinh doanh đầu tiên được Kolia lựa chọn.

Ban đầu, doanh nghiệp đưa các giống Kim Tuyên, Thanh Tâm từ Phú Thọ lên trồng thử nghiệm. Đất đồi được cải tạo bằng nguồn phân hữu cơ thu gom từ các trang trại chăn nuôi.

Sau khoảng 2 năm thử nghiệm, một số giống chè xanh và Ô long cho thấy khả năng thích nghi với điều kiện Phja Đén. Diện tích sau đó được mở rộng lên gần 20 ha.

Năm 2015, Kolia tiếp tục mời chuyên gia trong nước cùng chuyên gia từ Đài Loan, Trung Quốc tham gia nghiên cứu và chuyển giao kỹ thuật sản xuất các dòng chè chất lượng cao. Ông Ngọc cũng trực tiếp tìm hiểu kinh nghiệm sản xuất ở nhiều địa phương và Đài Loan, sau đó đầu tư thiết bị chế biến.

Từ sản xuất nguyên liệu, Kolia từng bước đi sâu vào khâu thành phẩm. Hệ thống nhà xưởng, máy móc chế biến chè được đầu tư theo hướng tự động hóa.

Danh mục sản phẩm cũng mở rộng với trà xanh, Hồng trà, Bạch trà, trà Ô long, Đông Phương Mỹ Nhân, Mao Tiêm, Long Tỉnh và một số dòng trà khác.

Đến năm 2025, Hồng trà và Lục trà Cao Bằng do Kolia sản xuất vẫn được xếp hạng OCOP 4 sao. Các sản phẩm được phát triển từ vùng chè Phja Đén theo hướng canh tác hữu cơ.

Doanh nghiệp đồng thời mở rộng vùng nguyên liệu thông qua liên kết với người dân. Kolia hỗ trợ giống, phân bón và kỹ thuật nhằm tận dụng quỹ đất tại địa phương, qua đó bổ sung nguyên liệu cho hoạt động chế biến.

Mở rộng hệ sinh thái sản xuất trên đỉnh Phja Đén

Điểm khác biệt trong quá trình phát triển của Kolia là doanh nghiệp không đặt toàn bộ hoạt động vào một loại nông sản.

Năm 2017, doanh nghiệp tham gia dự án xây dựng mô hình sản xuất rau, hoa ôn đới nhằm tăng thu nhập cho người dân khu vực Phja Đén. Nhà màng, nhà lưới cùng hệ thống tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa được đầu tư.

Các loại rau như bắp cải, đậu Hà Lan, súp lơ và hoa lily, tulip, lay ơn được đưa vào sản xuất thử nghiệm theo hướng VietGAP.

Đến năm 2019, Kolia phối hợp với Viện Nghiên cứu và Phát triển Lâm nghiệp thuộc Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên thử nghiệm đông trùng hạ thảo. Từ đó, doanh nghiệp phát triển thêm các sản phẩm đông trùng hạ thảo tươi, khô, mật ong và một số sản phẩm chế biến.

Mô hình chăn nuôi bò 3B cũng được triển khai. Cách tổ chức này tạo ra hệ sinh thái sản xuất tương đối đa dạng thay vì chỉ phụ thuộc vào cây chè.

Nông nghiệp sau đó trở thành một phần của sản phẩm du lịch.

Kolia đầu tư khu lưu trú, nhà sàn, khu ăn uống, lầu thưởng trà cùng các hạng mục phục vụ khách tham quan. Theo chia sẻ của ông Ngọc, khu nghỉ dưỡng có 10 phòng khép kín và 2 nhà sàn, có khả năng phục vụ gần 200 khách.

Du khách đến đây không chỉ nghỉ dưỡng mà còn tham quan đồi chè, trải nghiệm sản xuất và sử dụng các sản phẩm nông nghiệp được làm ngay tại khu vực.

Sau hơn một thập kỷ, doanh nghiệp đã và đang tạo việc làm cho hơn 50 lao động địa phương. Từ những khoản đầu tư ban đầu cho 7 km đường ống nước, hơn 5 km đường nội bộ và gần 30 ha đất khai phá, một chuỗi sản xuất - dịch vụ đã dần hình thành ở độ cao khoảng 1.200 m. Đây cũng là cách Kolia khai thác lợi thế riêng của Phja Đén khi không chạy theo sản lượng nông nghiệp đơn thuần, mà tìm cách tạo thêm giá trị từ chế biến và du lịch ngay tại vùng sản xuất.