Khởi nghiệp từ nghề làm quạt truyền thống: Chàng trai 34 tuổi biến chiếc quạt giấy thành sản phẩm thiết kế được săn đón

Khởi nghiệp từ nghề làm quạt truyền thống bằng tư duy thiết kế hiện đại

Khởi nghiệp từ nghề làm quạt truyền thống là lựa chọn của anh Trần Minh Quang (34 tuổi), ngụ tại tỉnh Hải Phòng. Sau hơn 10 năm làm giám đốc sáng tạo cho một công ty truyền thông tại Hà Nội, anh quyết định trở về quê để tiếp nối nghề làm quạt giấy của gia đình theo một hướng hoàn toàn mới.

Từ nhỏ, Minh Quang đã quen với hình ảnh ông nội tỉ mỉ chẻ từng nan tre, dán từng lớp giấy dó và vẽ họa tiết lên quạt. Thế nhưng, theo thời gian, những chiếc quạt thủ công dần vắng khách khi quạt điện, điều hòa và các sản phẩm công nghiệp trở nên phổ biến.

Điều khiến Quang tiếc nuối không chỉ là sự mai một của một nghề truyền thống mà còn là việc nhiều sản phẩm thủ công chưa tìm được cách tiếp cận phù hợp với người tiêu dùng hiện đại.

Trong những chuyến công tác nước ngoài, anh nhận thấy các sản phẩm thủ công của nhiều quốc gia vẫn được bán với giá trị rất cao nhờ thiết kế, câu chuyện văn hóa và cách xây dựng thương hiệu. Điều đó khiến anh đặt câu hỏi: "Nếu quạt giấy Việt Nam được làm mới, liệu có thể trở thành một sản phẩm thiết kế thay vì chỉ là món đồ lưu niệm?"

Năm 2022, Quang quyết định nghỉ việc, trở về quê cải tạo xưởng quạt cũ của gia đình. Anh giữ nguyên kỹ thuật làm quạt truyền thống nhưng thay đổi hoàn toàn tư duy thiết kế.

Thay vì chỉ sản xuất các mẫu quen thuộc, anh hợp tác với họa sĩ trẻ để đưa tranh phong cảnh, hoa văn Đông Sơn, họa tiết làng quê, thư pháp cách điệu và nghệ thuật đương đại lên từng chiếc quạt.

Không dừng lại ở chất liệu giấy, Quang còn thử nghiệm kết hợp lụa, vải lanh, giấy mỹ thuật và gỗ tự nhiên nhằm tạo ra nhiều dòng sản phẩm khác nhau.

Những ngày đầu không hề thuận lợi. Có những mẫu quạt rất đẹp nhưng không thể gấp mở nhiều lần. Một số loại màu bị phai khi gặp độ ẩm, còn nhiều khách hàng cho rằng giá bán cao hơn quạt thông thường.

"Tôi hiểu mình không bán một chiếc quạt để làm mát. Tôi đang bán một sản phẩm thủ công, một món đồ trang trí và cả câu chuyện văn hóa phía sau nó", Quang chia sẻ. Sau hàng chục lần điều chỉnh, các mẫu quạt dần đạt sự cân bằng giữa tính thẩm mỹ, độ bền và khả năng sử dụng.

Khởi nghiệp từ nghề làm quạt truyền thống để mở rộng thị trường bằng thương mại điện tử

Khởi nghiệp từ nghề làm quạt truyền thống giúp Minh Quang nhận ra rằng sản phẩm thủ công chỉ có thể phát triển bền vững nếu được kết nối với thị trường rộng hơn.

Anh đầu tư xây dựng website, mở gian hàng trên các sàn thương mại điện tử và phát triển nhiều kênh mạng xã hội để kể câu chuyện về nghề làm quạt.

Thay vì quảng bá theo cách thông thường, Quang lựa chọn ghi lại toàn bộ quá trình chế tác. Từ khâu chọn tre, ngâm chống mối mọt, chẻ nan, mài khung, dán giấy đến vẽ họa tiết đều được thực hiện thủ công và xuất hiện trong những đoạn video ngắn.

Chính sự tỉ mỉ ấy đã thu hút nhiều khách hàng yêu thích sản phẩm thủ công và văn hóa truyền thống. Bên cạnh các dòng quạt nghệ thuật, xưởng còn phát triển nhiều sản phẩm mới như quạt quà tặng doanh nghiệp, quạt cưới, quạt trang trí nội thất, quạt biểu diễn nghệ thuật và quạt lưu niệm dành cho khách du lịch.

Đặc biệt, khách hàng có thể đặt thiết kế riêng với tên, hình ảnh hoặc họa tiết theo yêu cầu. Nhiều doanh nghiệp lựa chọn quạt làm quà tặng đối tác trong các sự kiện vì vừa mang tính ứng dụng vừa thể hiện nét văn hóa Việt Nam.

Không chỉ bán sản phẩm, Quang còn tổ chức các buổi workshop trải nghiệm làm quạt dành cho học sinh, sinh viên và du khách quốc tế.

Trong không gian xưởng, người tham gia được trực tiếp chẻ nan, dán giấy, vẽ họa tiết và hoàn thiện chiếc quạt của riêng mình. Những hoạt động này nhanh chóng trở thành điểm nhấn thu hút nhiều đoàn khách.

Sau hơn ba năm hoạt động, xưởng tạo việc làm ổn định cho hơn 25 lao động địa phương, trong đó có nhiều nghệ nhân lớn tuổi vẫn tiếp tục truyền nghề cho thế hệ trẻ.

Ngoài sản xuất, doanh nghiệp còn liên kết với các trường mỹ thuật để tìm kiếm ý tưởng thiết kế mới, giúp mỗi mùa đều có những bộ sưu tập khác biệt.

Theo Quang, điều quan trọng nhất không phải làm ra thật nhiều sản phẩm mà là giữ được chất lượng thủ công trong từng chiếc quạt.

"Nếu chỉ cạnh tranh bằng giá, chúng tôi sẽ rất khó đi xa. Nhưng nếu mỗi chiếc quạt đều mang một câu chuyện và giá trị văn hóa, khách hàng sẽ sẵn sàng lựa chọn", anh nói.

Trong thời gian tới, Quang dự định phát triển thêm các dòng quạt kết hợp công nghệ in thân thiện môi trường, đồng thời nghiên cứu ứng dụng thực tế tăng cường (AR) để khách hàng có thể quét mã QR và tìm hiểu lịch sử, ý nghĩa của từng họa tiết trên quạt.

Anh cũng mong muốn đưa các bộ sưu tập quạt thủ công tham gia nhiều triển lãm thiết kế trong và ngoài nước, qua đó quảng bá nghề truyền thống và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Câu chuyện của Trần Minh Quang cho thấy, những nghề thủ công lâu đời hoàn toàn có thể tìm thấy sức sống mới khi được kết hợp với tư duy sáng tạo và công nghệ. Từ chiếc quạt giấy quen thuộc, anh đã xây dựng một thương hiệu mang dấu ấn thiết kế, tạo việc làm cho lao động địa phương và góp phần đưa giá trị văn hóa Việt Nam đến gần hơn với người tiêu dùng hiện đại.