Bỏ ghế giám đốc công nghệ để khởi nghiệp, kỹ sư đặt cược vào robot nấu ăn AI

Bỏ ghế CTO để theo đuổi ý tưởng robot nấu ăn

Hành trình khởi nghiệp của Dương Kiến Thành bắt đầu từ một đoạn video trên mạng. Tháng 5/2019, khi còn giữ vị trí Giám đốc Công nghệ (CTO) tại tập đoàn khách sạn quốc tế Shangri-La, anh tình cờ xem màn thử nghiệm Stanford Doggo, mẫu robot bốn chân do Đại học Stanford (Mỹ) phát triển với khả năng chạy, nhảy và giữ thăng bằng.

Màn trình diễn khiến Kiến Thành đặc biệt ấn tượng. Với một người có nhiều năm làm việc trong lĩnh vực công nghệ, anh không chỉ nhìn thấy một mẫu robot có khả năng vận động linh hoạt mà còn nhận ra viễn cảnh máy móc thông minh từng bước bước ra khỏi phòng thí nghiệm để tham gia vào những công việc thường ngày của con người.

Hai năm sau, Kiến Thành đưa ra quyết định lớn: rời vị trí lãnh đạo có thu nhập cao tại một tập đoàn toàn cầu để bước vào con đường khởi nghiệp. Lĩnh vực anh lựa chọn cũng không phải những sản phẩm công nghệ quen thuộc mà là robot xào nấu tự động tích hợp AI, một ý tưởng thời điểm đó đủ mới để khiến nhiều người nghi ngờ về khả năng ứng dụng thực tế.

Tuy nhiên, Kiến Thành nhìn thấy phía sau căn bếp là một bài toán kinh tế rất lớn. Tại Trung Quốc, mỗi năm có khoảng 3 triệu nhà hàng đăng ký mới, nhưng cũng có số lượng tương đương phải đóng cửa, gây ra mức lãng phí được ước tính tới 1.000 tỷ NDT, khoảng 3,6 triệu tỷ đồng. Chi phí lao động tăng, thiếu đầu bếp có tay nghề và khó duy trì chất lượng món ăn đồng nhất khi mở rộng chuỗi trở thành những vấn đề kéo dài của ngành F&B.

Theo Kiến Thành, robot phù hợp với những công việc con người không muốn làm, khó làm hoặc không thể duy trì chất lượng tốt trong thời gian dài. Khi hoạt động nấu ăn được đưa lên quy mô công nghiệp, cả ba vấn đề này cùng xuất hiện. Đó cũng là khoảng trống mà anh muốn giải quyết bằng công nghệ.

Năm 2021, Kiến Thành cùng Quách Khánh, người từng tham gia ban lãnh đạo cấp cao của nền tảng giao đồ ăn Meituan, thành lập Xianglu Technology (Tương Lư Công nghệ). Hai nhà sáng lập đặt ra ba yêu cầu ngay từ đầu: sản phẩm phải thực sự là robot, giải quyết được một vấn đề xã hội và quan trọng không kém là có khả năng tạo ra lợi nhuận bền vững.

Sản phẩm đầu tiên của Xianglu chưa thể ngay lập tức đáp ứng tham vọng của những người sáng lập. Tháng 2/2022, mẫu robot mang tên Mỹ Thiện Sư (Meishan Lion) được giới thiệu nhưng mới chỉ có khả năng chế biến một số món cố định. Đội ngũ sau đó liên tục cải tiến phần cứng và phần mềm, đến thế hệ thứ tư mới tích hợp được hệ thống gia vị dạng bột để bắt đầu thử nghiệm trong môi trường bếp thương mại.

Đến thế hệ thứ 7, khả năng của robot đã được mở rộng đáng kể. Hệ thống có thể tự động cân đo nguyên liệu, sử dụng AI để kiểm soát nhiệt độ và thực hiện nhiều công đoạn chế biến. Danh sách món ăn trải từ những món gia đình tương đối đơn giản như cà chua xào trứng đến những món đòi hỏi kỹ thuật xử lý nhiệt phức tạp hơn như khoai lang phủ đường.

Đưa một cánh tay máy vào bếp không phải phần khó nhất. Bài toán mà Kiến Thành và các kỹ sư phải giải quyết là làm thế nào để máy móc tái hiện được những yếu tố vốn phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm của đầu bếp, đặc biệt là khả năng kiểm soát nhiệt và tạo ra đặc trưng của món xào.

Để làm được điều đó, quy trình nấu ăn phải được "dịch" thành những thông số kỹ thuật mà máy móc có thể hiểu và lặp lại. Theo thông tin được công bố, hơn 800 chi tiết máy trong hệ thống được đội ngũ tự thiết kế, từ bơm, động cơ đến hệ thống cấp gia vị, gia nhiệt, kiểm tra thực phẩm và các cơ chế bảo đảm an toàn.

Tiêu chí đánh giá sản phẩm cũng tương đối trực diện: món ăn phải ngon, robot phải nấu được nhiều món hơn, thời gian chế biến nhanh hơn và tổng chi phí phải đủ thấp để nhà hàng có lý do đầu tư. Hiện mỗi máy có thể hoàn thành một món trong khoảng 2-3 phút, đồng thời một nhân viên có thể vận hành nhiều robot, qua đó duy trì hương vị tương đối đồng nhất khi số lượng suất ăn tăng lên.

Theo tính toán của Xianglu, mô hình một nhân viên kết hợp hai robot có thể đạt hiệu suất tương đương ba bếp trưởng và thời gian hoàn vốn khoảng 6 tháng. Đây trở thành một trong những yếu tố quan trọng để thuyết phục khách hàng trong ngành nhà hàng, nơi hiệu quả đầu tư thường quyết định khả năng một công nghệ mới có được sử dụng rộng rãi hay không.

Robot có mặt tại hơn 1.000 đơn vị, vốn lớn bắt đầu tìm đến

Sau nhiều thế hệ cải tiến, Xianglu đã đưa robot nấu ăn vào hơn 1.000 đơn vị, trải rộng từ nhà hàng, khách sạn, trường học đến căng tin doanh nghiệp. Danh sách khách hàng được giới thiệu có tập đoàn khách sạn quốc tế Hilton cùng các thương hiệu ẩm thực Trung Quốc như Jindingxuan và Micun Ban Fan.

Sự phát triển của Xianglu diễn ra trong bối cảnh thị trường robot nấu ăn tại Trung Quốc bắt đầu tăng tốc. Năm 2024, doanh số robot nấu ăn qua các kênh trực tuyến tại thị trường này đạt 2,9 tỷ NDT, tương đương khoảng 10.600 tỷ đồng, tăng 54,4% so với năm 2023. Cơ hội ngày càng rõ ràng cũng kéo theo sự xuất hiện của nhiều doanh nghiệp như Tineco, Youte Zhichu hay Xiong Miao Master.

Xianglu, trong khi đó, thu hút sự chú ý của giới đầu tư khi nhận vốn từ những tên tuổi như Tencent, JD.com, IDG Capital và Source Code Capital. Công ty cũng từng bước đưa sản phẩm ra ngoài Trung Quốc, với các thị trường được công bố gồm Singapore, Hàn Quốc, Mỹ, Úc, Pháp và Indonesia.

Robot của doanh nghiệp hiện có giá khoảng 40.000-110.000 NDT, tương đương 146-402 triệu đồng mỗi máy. Để giảm rào cản đầu tư đối với những nhà hàng nhỏ, Xianglu còn triển khai hình thức thuê với chi phí khoảng 3.000-5.000 NDT/tháng, tương đương 11-18 triệu đồng.

Tham vọng của Dương Kiến Thành không dừng lại ở việc chế tạo một chiếc máy biết xào thức ăn. Nhà sáng lập Xianglu muốn đưa công thức nấu ăn vào một hệ thống có khả năng chuẩn hóa, lưu trữ và tái tạo trên quy mô lớn.

Theo anh, chuẩn hóa bằng robot không nhất thiết khiến mọi món ăn trở nên giống nhau. Ngược lại, khi kỹ thuật của từng đầu bếp được chuyển thành công thức mà máy móc có thể thực hiện, những món đặc trưng của từng vùng hoặc từng nhà hàng có cơ hội được lưu giữ và nhân rộng ngay cả khi người đầu bếp không trực tiếp đứng bếp.

"Chỉ khi tất cả công thức được chuẩn hóa trên robot, món đặc sắc của từng vùng, từng đầu bếp mới được bảo tồn và nhân rộng, thay vì biến mất khi nhà hàng đóng cửa", Kiến Thành chia sẻ.

Đây cũng là lý do Xianglu đặt cược vào một thị trường rộng hơn bản thân những chiếc robot. Kiến Thành cho rằng khi ngày càng nhiều chuỗi F&B đạt quy mô hàng nghìn cửa hàng và doanh thu hàng trăm triệu USD, nhu cầu về những doanh nghiệp công nghệ chuyên cung cấp giải pháp cho ngành ẩm thực sẽ tăng lên.

Từ một đoạn video robot bốn chân năm 2019 đến quyết định rời ghế CTO hai năm sau, Dương Kiến Thành đã lựa chọn một hướng khởi nghiệp ít người nghĩ tới: đưa AI và robot vào căn bếp. Sau bảy thế hệ sản phẩm và hơn 1.000 điểm triển khai, ý tưởng từng bị xem là "kỳ quặc" đang dần chứng minh khả năng thương mại hóa, đồng thời mở ra tham vọng lớn hơn của Xianglu: biến công nghệ thành một phần trong cách các nhà hàng vận hành và chế biến món ăn trong tương lai.