Khởi nghiệp từ nghề đan lát: Người phụ nữ 39 tuổi đưa tre, cói quê nhà vào không gian sống hiện đại

Khởi nghiệp từ nghề đan lát sau một lần đi tìm đồ trang trí cho homestay

Khởi nghiệp từ nghề đan lát là lựa chọn của chị Phạm Thị Ngọc Lan (39 tuổi), sống tại tỉnh Thanh Hóa. Sau hơn 12 năm làm quản lý một cơ sở lưu trú tại Hà Nội. Từ những sợi cói, nan tre vốn quen thuộc trong đời sống nông thôn, chị từng bước phát triển các dòng sản phẩm trang trí, đồ gia dụng và quà tặng theo hướng hiện đại, mở thêm đầu ra cho lao động địa phương.
 

Ý tưởng đến với Ngọc Lan trong một lần chị tham gia cải tạo không gian cho một homestay ở vùng ngoại thành. Chủ cơ sở muốn sử dụng vật liệu tự nhiên để tạo cảm giác gần gũi nhưng gặp khó khi tìm sản phẩm thủ công có thiết kế đồng bộ, kích thước chuẩn và phù hợp với nội thất hiện đại.

Trên thị trường không thiếu rổ, rá, giỏ hay đồ mây tre đan. Tuy nhiên, theo Lan, phần lớn sản phẩm vẫn tập trung vào công năng truyền thống, trong khi nhóm khách hàng là homestay, khu nghỉ dưỡng, nhà hàng và gia đình trẻ lại cần thiết kế tinh giản, màu sắc hài hòa, có thể đặt theo bộ.Từ trải nghiệm đó, chị bắt đầu nghĩ đến việc làm mới nghề đan lát.

Mỗi lần trở về quê, Lan đều thấy nhiều phụ nữ lớn tuổi vẫn biết đan giỏ, làm đồ cói nhưng công việc không đều. Một số người chỉ tranh thủ làm lúc nông nhàn, sản phẩm chủ yếu bán qua thương lái nên giá trị thu về không cao. Trong khi đó, lớp trẻ ít mặn mà với nghề vì cho rằng thu nhập thấp và khó phát triển.

Năm 2022, chị quyết định nghỉ công việc cũ, dùng tiền tích lũy để thuê một căn nhà rộng làm xưởng thử nghiệm. Những sản phẩm đầu tiên gồm giỏ đựng đồ, khay, chao đèn và tấm trang trí tường.

Có kinh nghiệm trong lĩnh vực lưu trú giúp Lan hiểu khách hàng cần gì, nhưng sản xuất thủ công lại là một bài toán hoàn toàn khác. Cùng một mẫu giỏ, mỗi người đan có thể tạo ra kích thước khác nhau. Nan tre quá khô dễ gãy, cói xử lý chưa kỹ dễ mốc, còn sản phẩm cồng kềnh khiến chi phí vận chuyển tăng cao.

Lô hàng đầu tiên gửi cho khách tại Hà Nội có gần một phần ba sản phẩm bị trả lại vì sai kích thước và màu sắc không đồng đều. Số tiền thu về không đủ bù chi phí nguyên liệu và vận chuyển.

Thay vì bỏ cuộc, Lan bắt đầu chuẩn hóa từng công đoạn. Chị làm khuôn cho từng mẫu, xây dựng bảng kích thước, quy định cách xử lý nguyên liệu và chia sản phẩm theo mức độ khó. Những người có tay nghề cao phụ trách mẫu phức tạp, lao động mới bắt đầu từ công đoạn đơn giản.

"Tôi nhận ra sản phẩm thủ công vẫn cần quy trình. Sự khác biệt của từng người thợ tạo nên nét riêng, nhưng những tiêu chuẩn cơ bản phải được giữ nếu muốn bán hàng chuyên nghiệp", chị chia sẻ.

Sau gần một năm, xưởng dần ổn định. Các mẫu sản phẩm không còn chỉ là vật dụng quen thuộc mà được thiết kế theo bộ, phù hợp với căn hộ, quán cà phê, khách sạn và khu nghỉ dưỡng.

Khởi nghiệp từ nghề đan lát bằng thiết kế mới và thương mại điện tử

Khởi nghiệp từ nghề đan lát giúp Ngọc Lan nhận ra rằng, muốn nghề truyền thống tạo thu nhập tốt hơn, sản phẩm phải được bán bằng giá trị thiết kế thay vì chỉ tính theo số giờ lao động hay lượng nguyên liệu sử dụng.

Chị bắt đầu hợp tác với các nhà thiết kế trẻ để phát triển bộ sưu tập theo mùa. Từ tre và cói, xưởng tạo ra chao đèn, giỏ đựng đồ, khay trà, gương trang trí, ghế nhỏ, hộp quà, túi xách và các tấm ốp nghệ thuật.

Mỗi dòng sản phẩm hướng đến một nhóm khách hàng cụ thể. Với gia đình trẻ, thiết kế ưu tiên sự tối giản và dễ sử dụng. Với homestay, resort, sản phẩm được làm theo kích thước riêng. Còn với doanh nghiệp, xưởng phát triển các bộ quà tặng kết hợp đồ đan lát cùng trà, cà phê và đặc sản địa phương.

Một thay đổi quan trọng là cách bán hàng. Thay vì phụ thuộc vào thương lái, Lan đầu tư chụp ảnh sản phẩm, xây dựng website và mở gian hàng trên các nền tảng thương mại điện tử.

Trên mạng xã hội, chị thường xuyên đăng video về quá trình từ một bó cói, cây tre đến khi trở thành sản phẩm hoàn chỉnh. Những hình ảnh đôi tay người thợ chẻ nan, tạo khung và hoàn thiện từng đường đan thu hút sự quan tâm của khách hàng.

Theo Lan, người mua hiện nay không chỉ quan tâm đến món đồ cuối cùng mà còn muốn biết sản phẩm được làm ở đâu, ai làm và nguyên liệu có thân thiện với môi trường hay không.

Nhờ cách tiếp cận này, đơn hàng dần mở rộng ra nhiều tỉnh, thành phố. Một số kiến trúc sư và đơn vị thiết kế nội thất chủ động tìm đến xưởng để đặt sản phẩm theo dự án.

Có thời điểm, một khu nghỉ dưỡng đặt hàng hàng trăm chao đèn với nhiều kích thước khác nhau. Đây là đơn hàng lớn nhất của xưởng khi ấy, nhưng cũng đặt ra thách thức về tiến độ và sự đồng đều.

Lan chia đơn hàng thành từng nhóm, sử dụng khuôn thống nhất và lập lịch sản xuất cho từng hộ. Sau hơn hai tháng, toàn bộ sản phẩm được giao đúng tiến độ. Thành công của đơn hàng này giúp xưởng có thêm nhiều khách hàng trong lĩnh vực lưu trú và nội thất.

Sau hơn ba năm hoạt động, mô hình tạo việc làm thường xuyên cho 26 lao động tại xưởng và liên kết với hơn 40 phụ nữ ở các khu dân cư lân cận. Nhiều người có thể nhận nguyên liệu về nhà làm vào thời gian rảnh rồi giao sản phẩm theo tuần.

Theo Ngọc Lan, đây là điểm khiến chị trân trọng nhất. Những người từng xem đan lát chỉ là việc làm thêm nay có thể tạo nguồn thu tương đối ổn định nếu sản phẩm được tổ chức tốt và có thị trường.

"Người thợ không thiếu kỹ năng. Điều họ thiếu nhiều khi là thiết kế mới, đầu ra và cách kết nối với khách hàng. Tôi muốn doanh nghiệp đứng ở khoảng giữa để giải quyết những vấn đề đó", chị nói.

Trong thời gian tới, Lan dự định xây dựng khu trải nghiệm nhỏ ngay cạnh xưởng, nơi khách tham quan có thể tự tay đan một chiếc giỏ hoặc làm sản phẩm đơn giản. Chị kỳ vọng hoạt động này vừa tạo thêm nguồn thu vừa giúp người trẻ hiểu hơn về nghề thủ công.

Xưởng cũng đang nghiên cứu các mẫu có thể tháo lắp hoặc gấp gọn nhằm giảm chi phí vận chuyển, đồng thời tăng tỷ lệ sử dụng nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng. Một số bộ sưu tập mới hướng tới thị trường quốc tế, nơi nhu cầu với sản phẩm thủ công và vật liệu tự nhiên đang mở ra nhiều cơ hội.

Hành trình của Phạm Thị Ngọc Lan cho thấy, nghề đan lát không nhất thiết chỉ gắn với những vật dụng cũ trong gian bếp nông thôn. Khi được kết hợp với thiết kế hiện đại, quy trình sản xuất phù hợp và thương mại điện tử, tre, cói có thể bước vào căn hộ, khách sạn, khu nghỉ dưỡng và trở thành sản phẩm có giá trị cao. Từ một nghề quen thuộc của quê nhà, người phụ nữ 39 tuổi đã tìm thấy hướng khởi nghiệp riêng, đồng thời mở thêm sinh kế cho nhiều lao động địa phương.