Ba thế hệ chung một khu vườn, từ bán nông sản thô đến xây dựng doanh nghiệp riêng

Xây dựng thương hiệu nông sản từ khu vườn của ông bà

Gia đình ba thế hệ cùng xây dựng thương hiệu nông sản là câu chuyện khởi nghiệp của gia đình ông Trần Văn Lâm (67 tuổi), con trai Trần Quốc Thành (43 tuổi) và cháu gái Trần Minh Anh (24 tuổi) tại một vùng trồng cây ăn quả ở miền Bắc.

Suốt hơn 30 năm, gia đình ông Lâm gắn bó với những vườn ổi, bưởi và cam. Cũng như nhiều hộ nông dân khác, nông sản sau khi thu hoạch chủ yếu được bán cho thương lái. Giá cao hay thấp gần như phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường từng thời điểm.

Có năm được mùa, cả nhà vui vì sản lượng tăng nhưng rồi lại thấp thỏm khi thương lái giảm giá. Những quả đẹp được lựa chọn bán tươi, trong khi lượng lớn trái cây kích thước nhỏ hoặc hình thức không bắt mắt thường khó tiêu thụ. Ông Lâm từng coi đó là điều bình thường của nghề nông.

Đến thế hệ thứ hai, anh Thành bắt đầu thay đổi cách sản xuất. Anh đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm nước, ghi chép quá trình chăm sóc và giảm dần việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Tuy nhiên, dù chất lượng được nâng lên, bài toán đầu ra vẫn chưa thay đổi đáng kể.

Bước ngoặt xuất hiện khi Minh Anh hoàn thành chương trình đại học chuyên ngành marketing và trở về quê.

Trong những lần phụ gia đình đóng hàng, cô nhận thấy một nghịch lý: những quả bưởi được gia đình chăm sóc suốt gần một năm được bán dưới tên gọi chung của cả vùng, khách hàng gần như không biết ai là người sản xuất.

Minh Anh đặt câu hỏi: "Tại sao nhà mình trồng được nông sản tốt nhưng không bán bằng chính tên của mình?". Ý tưởng xây dựng thương hiệu nông sản gia đình bắt đầu từ đó.

Thay vì chỉ bán sản phẩm tươi, ba thế hệ thống nhất thành lập một cơ sở nhỏ để vừa tiêu thụ nông sản tại vườn, vừa phát triển sản phẩm chế biến.

Ông Lâm phụ trách kinh nghiệm canh tác, anh Thành quản lý sản xuất và vùng nguyên liệu, còn Minh Anh đảm nhiệm xây dựng thương hiệu, bán hàng và phát triển thị trường.

Ba thế hệ, ba cách nhìn khác nhau nhưng cùng hướng đến một mục tiêu: đưa giá trị của nông sản cao hơn giá bán tại vườn.

Giữ nghề cũ bằng tư duy mới

Gia đình ba thế hệ cùng xây dựng thương hiệu nông sản không bắt đầu bằng nhà máy lớn hay nguồn vốn hàng tỷ đồng.

Sản phẩm đầu tiên của họ đơn giản là những hộp trái cây được phân loại kỹ, đóng gói chỉn chu và gắn mã QR để khách hàng tìm hiểu thông tin về vườn trồng. Minh Anh tự thiết kế bao bì, chụp ảnh sản phẩm và xây dựng các trang bán hàng trên mạng xã hội.

Những video đầu tiên không nói nhiều về giá. Cô quay cảnh ông nội lựa từng quả bưởi, bố chăm sóc vườn cây hay cả gia đình thu hoạch vào sáng sớm.

Câu chuyện về ba thế hệ làm nông trở thành điểm khác biệt của thương hiệu. Nhiều khách hàng thành thị bắt đầu đặt mua trực tiếp thay vì thông qua trung gian. Có người còn đặt trước từ khi trái cây chưa đến mùa thu hoạch.

Khi lượng khách ổn định, gia đình bắt đầu nghĩ đến việc giải quyết số nông sản không đạt yêu cầu về hình thức nhưng chất lượng vẫn tốt. Họ thử chế biến thành mứt vỏ bưởi, nước ép, trái cây sấy và siro.

Ban đầu, các sản phẩm chỉ được làm với số lượng nhỏ để bán kèm những đơn hàng trái cây tươi. Tuy nhiên, phản hồi tích cực từ khách hàng khiến gia đình quyết định đầu tư bài bản hơn.

Một khu sơ chế nhỏ được xây dựng ngay cạnh vùng nguyên liệu. Các công đoạn từ phân loại, làm sạch, đóng gói đến bảo quản được chuẩn hóa.

Minh Anh tiếp tục đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, đồng thời tham gia hội chợ và chương trình giới thiệu đặc sản địa phương.

Nhờ chế biến sâu, lượng nông sản từng phải bán giá thấp giảm đáng kể. Một quả bưởi không đủ đẹp để bán làm quà vẫn có thể trở thành nguyên liệu cho nhiều sản phẩm khác. Quan trọng hơn, gia đình không còn phụ thuộc hoàn toàn vào một mùa thu hoạch. Khi mùa trái cây tươi kết thúc, các sản phẩm chế biến vẫn tiếp tục tạo doanh thu.

Gia đình ba thế hệ cùng xây dựng thương hiệu nông sản cũng trải qua không ít bất đồng.

Ông Lâm từng không hiểu vì sao phải bỏ thêm tiền cho hộp giấy, nhãn mác khi "quả bưởi vẫn là quả bưởi". Trong khi đó, Minh Anh nhiều lần muốn thay đổi nhanh hơn nhưng bố cô cho rằng sản xuất nông nghiệp không thể chạy theo tốc độ của mạng xã hội. Sau những lần tranh luận, ba thế hệ dần tìm được tiếng nói chung.

Ông Lâm giữ lại những kinh nghiệm canh tác đã được kiểm chứng qua hàng chục năm. Anh Thành chịu trách nhiệm chuẩn hóa quy trình. Minh Anh đưa công nghệ, thương mại điện tử và cách xây dựng thương hiệu vào mô hình.

Sự kết hợp giữa kinh nghiệm và tư duy mới giúp cơ sở từng bước mở rộng.

Từ vườn cây của gia đình, họ bắt đầu liên kết với những hộ dân xung quanh để xây dựng vùng nguyên liệu. Nông sản đạt yêu cầu được thu mua theo thỏa thuận, giúp người dân giảm phụ thuộc vào biến động giá trong mùa thu hoạch.

Gia đình cũng phát triển dịch vụ tham quan vườn vào cuối tuần. Khách có thể tự thu hoạch trái cây, tìm hiểu quá trình sản xuất và thưởng thức các sản phẩm được chế biến ngay tại địa phương. Một mảnh vườn vì thế không còn tạo ra duy nhất nguồn thu từ bán nông sản.

Trong kế hoạch tiếp theo, Minh Anh muốn phát triển các hộp quà nông sản theo mùa, mở rộng bán hàng trực tuyến và đưa một số sản phẩm chế biến vào hệ thống bán lẻ hiện đại.

Còn ông Lâm có một mong muốn đơn giản hơn: con cháu vẫn tiếp tục giữ được vườn cây mà gia đình đã chăm sóc suốt nhiều thập kỷ.

Câu chuyện của gia đình ông Lâm cho thấy khởi nghiệp ở nông thôn không nhất thiết đồng nghĩa với việc phá bỏ cách làm của thế hệ trước. Giá trị mới có thể được tạo ra khi kinh nghiệm của người đi trước kết hợp với khả năng quản trị của thế hệ kế tiếp và tư duy công nghệ, thương hiệu của người trẻ.

Từ những mùa chỉ biết chờ thương lái đến thu mua, ba thế hệ đã từng bước đưa nông sản mang tên gia đình đến trực tiếp người tiêu dùng. Thành quả lớn nhất không chỉ nằm ở doanh thu, mà còn ở việc nghề nông có thêm cơ hội được tiếp nối. Khi người trẻ nhìn thấy khả năng xây dựng sự nghiệp ngay trên mảnh đất quê hương, một khu vườn của ông bà hoàn toàn có thể trở thành điểm khởi đầu cho một doanh nghiệp của thế hệ mới.