Khởi nghiệp từ xơ mướp quê nhà, người phụ nữ đưa sản phẩm Việt vươn tầm quốc tế

Từ xơ mướp tuổi thơ đến ý tưởng khởi nghiệp

Khởi nghiệp với một nguyên liệu bình dị từng được dùng để chà nồi, rửa bát, Võ Thị Ngọc Thư đã từng bước biến xơ mướp thành những sản phẩm có giá trị cao hơn, xây dựng thương hiệu Mộc Xơ và tìm đường tiếp cận khách hàng quốc tế.

Ngọc Thư sinh năm 1984, lớn lên tại vùng núi Quế Sơn, Quảng Nam trước đây. Trong ký ức tuổi thơ của chị, xơ mướp không phải thứ gì xa lạ. Những quả mướp già sau khi lấy hạt, bỏ lớp vỏ bên ngoài sẽ để lại phần xơ, thường được người dân tận dụng làm vật dụng chà rửa trong gia đình.

Sau này, Ngọc Thư theo học ngành xây dựng dân dụng rồi trở thành giảng viên tại Đà Nẵng. Cuộc sống của chị khi đó gắn với giảng đường chứ chưa phải những cánh đồng mướp hay xưởng sản xuất đồ thủ công.

Bước ngoặt xuất hiện vào khoảng năm 2022. Bên cạnh công việc giảng dạy, Ngọc Thư có thời gian tìm hiểu hoạt động bán hàng trên các nền tảng thương mại điện tử, trong đó có Amazon. Qua quá trình này, chị nhận thấy những sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, thân thiện với môi trường được một bộ phận khách hàng nước ngoài quan tâm.

Xơ mướp - thứ vật liệu đã quá quen thuộc với tuổi thơ bỗng được nhìn dưới một góc độ khác.

Thay vì chỉ sử dụng như một vật dụng chà rửa đơn giản, Ngọc Thư đặt câu hỏi liệu loại xơ tự nhiên này có thể được thiết kế, gia công thành những sản phẩm hoàn chỉnh, đẹp mắt và có giá trị thương mại cao hơn hay không.

Năm 2022, chị bắt đầu dự án Mộc Xơ. Ý tưởng nghe có vẻ đơn giản, nhưng để biến một quả mướp già thành sản phẩm đủ tiêu chuẩn bán ra thị trường lại không dễ. Chất lượng xơ phụ thuộc vào giống cây, điều kiện trồng, thời gian thu hoạch và cách xử lý sau thu hoạch.

Theo những chia sẻ được các cơ quan báo chí ghi nhận, Ngọc Thư mất khoảng 6 tháng để tạo ra sản phẩm đầu tiên và gần một năm để từng bước hoàn thiện quy trình. Không ít nguyên liệu phải bỏ đi trong thời gian thử nghiệm.

Những sản phẩm đầu tiên chủ yếu là miếng rửa chén và túi đựng xà phòng. Sau khoảng một năm theo đuổi dự án, Ngọc Thư quyết định rời công việc giảng dạy để dành toàn bộ thời gian cho hành trình khởi nghiệp. Đầu năm 2024, doanh nghiệp được thành lập, đưa Mộc Xơ từ một dự án thử nghiệm sang giai đoạn phát triển bài bản hơn.

Từ miếng rửa chén đến hàng chục sản phẩm từ xơ mướp

Nếu chỉ bán xơ mướp thô hoặc những miếng chà rửa truyền thống, dư địa phát triển của Mộc Xơ sẽ không lớn. Vì vậy, bài toán mà Ngọc Thư đặt ra là làm thế nào mở rộng công dụng của loại nguyên liệu tưởng như rất đơn giản này.

Từ những sản phẩm ban đầu, Mộc Xơ dần phát triển thêm bông tắm, dây chà lưng, túi đựng xà phòng, lót giày, dép, đồ dùng cho thú cưng, sản phẩm trang trí và nhiều vật dụng khác. Một số sản phẩm còn được kết hợp với kỹ thuật may, thêu để tăng tính thẩm mỹ thay vì giữ nguyên hình dáng của xơ mướp truyền thống.

Đến năm 2024, thương hiệu đã phát triển hơn 20 dòng sản phẩm, tập trung vào các nhóm như đồ dùng nhà bếp, phòng tắm, thời trang và trang trí nhà cửa.

Nhưng để có sản phẩm ổn định, bài toán quan trọng nằm ngay từ vùng nguyên liệu.

Từ năm 2022, Ngọc Thư bắt đầu liên kết với nông dân tại khu vực Duy Xuyên, Quảng Nam trước đây để trồng mướp lấy xơ. Diện tích ban đầu khoảng 0,5 ha. Việc lựa chọn giống và kỹ thuật canh tác được chú trọng bởi không phải quả mướp già nào cũng cho phần xơ có độ dai, màu sắc và kết cấu phù hợp để gia công.

Khác với mướp trồng để lấy quả làm thực phẩm, mướp lấy xơ phải được để già trên cây. Sau khi thu hoạch, quả được xử lý để loại bỏ vỏ, hạt và tạp chất, sau đó làm sạch, phơi khô rồi mới bước vào các công đoạn cắt, ép, may hoặc tạo hình tùy từng sản phẩm.

Từ diện tích thử nghiệm ban đầu, vùng nguyên liệu sau đó được mở rộng thông qua liên kết với người trồng. Cách làm này giúp Mộc Xơ chủ động hơn về nguồn cung, đồng thời mở ra một hướng khai thác khác cho cây mướp.

Thay vì giá trị chỉ nằm ở những quả non được bán làm thực phẩm, quả mướp già có thể trở thành nguyên liệu cho một chuỗi sản phẩm mới.

Lợi thế khác của xơ mướp là có nguồn gốc tự nhiên và khả năng phân hủy. Đây cũng là yếu tố giúp sản phẩm tiếp cận xu hướng giảm sử dụng đồ nhựa dùng một lần và tiêu dùng thân thiện hơn với môi trường.

Từ làng quê Việt Nam đến những đơn hàng quốc tế

Thị trường nước ngoài trở thành một trong những hướng đi đáng chú ý của Mộc Xơ ngay từ giai đoạn đầu. Ngọc Thư từng đưa sản phẩm lên Amazon để thăm dò nhu cầu. Đơn hàng đầu tiên tới Mỹ trở thành dấu mốc cho thấy những vật dụng làm từ xơ mướp Việt Nam có khả năng tìm được khách hàng bên ngoài thị trường nội địa.

Sau đó, sản phẩm Mộc Xơ tiếp tục được giới thiệu và tiếp cận khách hàng tại nhiều thị trường như Mỹ, Canada, Australia, Anh, Pháp và Hàn Quốc. Trong nước, thương hiệu phát triển thông qua các kênh trực tuyến, đại lý và cửa hàng.

Quy mô Mộc Xơ vẫn còn tương đối nhỏ nếu so với những doanh nghiệp tiêu dùng lớn. Tuy nhiên, các con số hiện tại cho thấy dự án đã vượt khỏi giai đoạn thử nghiệm ban đầu.

Theo thông tin được Trung tâm Khuyến nông Đà Nẵng cập nhật tháng 6/2026, cơ sở Mộc Xơ hiện sản xuất và cung cấp ra thị trường khoảng 3.000 sản phẩm mỗi tháng, đồng thời tạo việc làm thường xuyên và thời vụ cho khoảng 12 lao động địa phương, chủ yếu là phụ nữ. Thu nhập được ghi nhận ở mức khoảng 4-7 triệu đồng/người/tháng.

Một dấu mốc khác đến với thương hiệu khi sản phẩm Xơ mướp mỹ nghệ Mộc Xơ nằm trong danh sách được UBND TP Đà Nẵng công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp thành phố năm 2025.

Từ góc nhìn kinh doanh, Mộc Xơ chưa phải câu chuyện về một startup gọi vốn hàng triệu USD hay một thương hiệu có hàng trăm cửa hàng. Giá trị đáng chú ý của hành trình này nằm ở chính điểm xuất phát.

Nguyên liệu mà Ngọc Thư lựa chọn không phải một phát minh mới. Xơ mướp đã tồn tại trong đời sống của nhiều thế hệ người Việt, từng được sử dụng như một vật dụng bình thường trong căn bếp của các gia đình nông thôn.

Điều thay đổi nằm ở cách nguyên liệu ấy được nhìn nhận.

Từ những quả mướp già, Mộc Xơ tiến thêm các bước thiết kế, gia công, xây dựng vùng nguyên liệu, phát triển sản phẩm và tìm kiếm thị trường. Khi giá trị không còn dừng ở việc bán nguyên liệu thô, một thứ tưởng như ít giá trị đã trở thành hàng hóa mang thương hiệu.

Với Võ Thị Ngọc Thư, hành trình khởi nghiệp vì thế cũng là hành trình quay trở lại với một vật liệu quen thuộc từ tuổi thơ nhưng bằng tư duy kinh doanh mới.

Từ những miếng xơ mướp của làng quê Quảng Nam trước đây, sản phẩm mang thương hiệu Mộc Xơ giờ đây đã có mặt trong những đơn hàng đi ra nước ngoài. Câu chuyện ấy cho thấy cơ hội khởi nghiệp đôi khi không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc tạo ra thứ chưa từng tồn tại, mà có thể đến từ khả năng nhìn thấy một giá trị mới trong những điều vốn rất quen thuộc.