Tại sao thị giá cổ phiếu thường giảm sau khi IPO?

IPO không phải lúc nào cũng là khởi đầu của một xu hướng tăng

Nhiều nhà đầu tư, đặc biệt là F0, thường cho rằng cổ phiếu sau IPO sẽ tiếp tục tăng nhờ hiệu ứng niêm yết. Trên thực tế, giá cổ phiếu trong giai đoạn đầu thường phản ánh rất nhiều kỳ vọng về tăng trưởng của doanh nghiệp. Nhà đầu tư không chỉ mua kết quả kinh doanh hiện tại mà còn trả tiền cho những dự báo về doanh thu, lợi nhuận và triển vọng trong nhiều năm tới.

Chính vì vậy, nếu doanh nghiệp không tạo ra kết quả vượt kỳ vọng sau khi lên sàn, thị trường sẽ nhanh chóng điều chỉnh lại mức định giá. Không phải doanh nghiệp kinh doanh xấu, mà đơn giản là mức giá IPO đã phản ánh quá nhiều kỳ vọng. Đây cũng là hiện tượng được ghi nhận tại nhiều thị trường lớn trên thế giới, khi không ít cổ phiếu IPO có diễn biến kém tích cực trong những năm đầu niêm yết.

Ngoài yếu tố định giá, thị trường cũng bắt đầu nhìn doanh nghiệp bằng các con số thực tế thay vì những câu chuyện tăng trưởng. Những báo cáo tài chính đầu tiên sau IPO thường đóng vai trò quan trọng trong việc xác lập lại giá trị của cổ phiếu.

Áp lực nguồn cung và tâm lý thị trường thường xuất hiện cùng lúc

Một trong những nguyên nhân phổ biến khiến cổ phiếu giảm sau IPO là thời điểm kết thúc thời gian hạn chế chuyển nhượng (Lock-up Period).

Theo quy định của Luật Chứng khoán, cổ đông lớn và ban lãnh đạo doanh nghiệp phải cam kết nắm giữ cổ phiếu trong một khoảng thời gian nhất định sau khi niêm yết. Quy định này nhằm hạn chế tình trạng bán ra ồ ạt ngay sau IPO và góp phần ổn định giá cổ phiếu.

Tuy nhiên, khi thời gian hạn chế chuyển nhượng kết thúc, lượng cổ phiếu đủ điều kiện giao dịch có thể tăng lên đáng kể. Chỉ riêng kỳ vọng về việc cổ đông sáng lập, quỹ đầu tư hoặc lãnh đạo doanh nghiệp sẽ bán ra cũng đủ tạo áp lực lên giá, ngay cả khi giao dịch thực tế chưa diễn ra.

Bên cạnh đó, việc cổ đông nội bộ đăng ký bán cổ phiếu thường được thị trường xem như một tín hiệu thiếu tích cực về triển vọng doanh nghiệp. Điều này dễ khiến nhà đầu tư bên ngoài bán theo, làm áp lực cung gia tăng và giá cổ phiếu giảm mạnh hơn.

Tuy nhiên, không phải mọi cổ phiếu giảm sau IPO đều là khoản đầu tư kém chất lượng. Ngược lại, nhiều doanh nghiệp có nền tảng tốt lại bước vào giai đoạn điều chỉnh ngắn hạn do áp lực nguồn cung hoặc tâm lý thị trường, trước khi quay trở lại xu hướng tăng khi kết quả kinh doanh được cải thiện.

Thay vì chỉ quan tâm đến diễn biến giá, nhà đầu tư nên theo dõi thời điểm hết thời gian hạn chế chuyển nhượng, kế hoạch giao dịch của cổ đông lớn, kết quả kinh doanh sau niêm yết và mức định giá hiện tại so với triển vọng tăng trưởng của doanh nghiệp.

Đối với nhà đầu tư dài hạn, nhịp điều chỉnh sau IPO đôi khi lại là cơ hội để mua được doanh nghiệp tốt với mức giá hợp lý hơn. Trong khi đó, với nhà đầu tư ngắn hạn, việc nhận diện sớm áp lực cung và yếu tố tâm lý có thể giúp hạn chế rủi ro khi giao dịch quanh giai đoạn này.