Không phải thương vụ IPO nào cũng hấp dẫn, nhà đầu tư nên lọc cơ hội ra sao?

Thị trường chứng khoán đang được kỳ vọng chia sẻ vai trò lớn hơn với hệ thống ngân hàng trong việc huy động vốn cho nền kinh tế. Theo chia sẻ của ông Trịnh Thanh Cần, Tổng Giám đốc Công ty CP Chứng khoán Kafi tại Talk show Phố Tài chính trên VTV8, đây là định hướng đúng và cũng đúng thời điểm, bởi các dự án hạ tầng, năng lượng, công nghệ hay khu đô thị đều cần nguồn vốn dài hạn, trong khi ngân hàng không thể tiếp tục là kênh cung cấp vốn chủ lực cho mọi nhu cầu.

Theo ông, điểm thuận lợi hiện nay là thị trường đang có “cửa sổ cơ hội” khá rõ. Câu chuyện nâng hạng giúp cải thiện vị thế của Việt Nam trong mắt nhà đầu tư quốc tế, đồng thời tạo sức ép nâng chuẩn về minh bạch, quản trị và công bố thông tin. Cùng với đó, nhu cầu vốn lớn từ mục tiêu tăng trưởng cao cũng khiến việc phát triển thị trường vốn trở nên cấp thiết hơn.

Điều kiện nền đang tốt hơn cho một làn sóng IPO mới

Ông Trịnh Thanh Cần cho rằng so với các giai đoạn trước, lần này các giải pháp liên quan đến IPO, niêm yết, cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước đang đồng bộ hơn. Quy trình IPO đã rút ngắn hơn với doanh nghiệp chuẩn bị tốt, nhiều thủ tục được số hóa và giảm bớt bước trung gian. Với cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước, tiến độ cũng gắn với cam kết cụ thể hơn của từng bộ, ngành.

Tuy nhiên, theo ông, điều quan trọng nhất vẫn là tốc độ đi vào thực tế. Điểm nghẽn cốt lõi lâu nay là bài toán định giá: làm sao vừa minh bạch, tránh thất thoát, vừa đủ hấp dẫn với nhà đầu tư. Đây vẫn là khâu khó nhất và phụ thuộc nhiều vào quyết tâm thực thi ở từng đơn vị.

Một nhóm được ông đặc biệt quan tâm là các tập đoàn tư nhân lớn. Theo ông, nhiều doanh nghiệp đã đủ quy mô, thương hiệu để lên sàn từ lâu, nhưng chưa thấy lợi ích đủ lớn so với chi phí minh bạch hóa. Nếu niêm yết chỉ mang lại thêm nghĩa vụ báo cáo mà không giúp tiếp cận vốn tốt hơn, cải thiện định giá hay tăng thanh khoản cho cổ đông, động lực lên sàn sẽ chưa mạnh.

Với doanh nghiệp FDI, ông Cần đánh giá việc hoàn thiện quy định cho nhóm này niêm yết là một bước tiến quan trọng. Khu vực FDI hiện đóng góp lớn cho xuất khẩu, sản xuất và việc làm, nhưng sự hiện diện trên sàn vẫn khá mờ nhạt. Nếu có thêm doanh nghiệp FDI chất lượng lên sàn, thị trường sẽ phong phú hơn ở các lĩnh vực như sản xuất, logistics, công nghệ hay tiêu dùng. Tuy vậy, có khung pháp lý chưa đồng nghĩa sẽ có ngay làn sóng IPO FDI, bởi điều quyết định vẫn là lợi ích kinh tế thực sự khi niêm yết.

Thị trường không cần nhiều IPO bằng mọi giá

Nhìn lại lịch sử, ông Trịnh Thanh Cần cho rằng các làn sóng IPO trước đây thường tạo ra ba tác động lớn: mở rộng quy mô vốn hóa, cải thiện thanh khoản và đưa thêm doanh nghiệp lớn lên sàn. Quan trọng hơn, IPO giúp thị trường chứng khoán thực hiện đúng vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.

Dù vậy, ông cũng lý giải vì sao các đợt IPO gần đây chưa tạo được đà rõ nét. Một nguyên nhân là nguồn cung chưa đủ đa dạng, phần lớn tập trung ở nhóm công ty chứng khoán, trong khi nhà đầu tư thường muốn tiếp cận những doanh nghiệp mới, ngành nghề mới hoặc mô hình kinh doanh mà thị trường còn thiếu. Bên cạnh đó, yếu tố thời điểm cũng không thuận lợi khi nhiều cổ phiếu lên sàn đúng lúc thị trường điều chỉnh, thanh khoản giảm và tâm lý thận trọng gia tăng.

Theo ông Cần, một số đợt IPO cũng vô tình hút bớt dòng tiền khỏi thị trường thứ cấp trong lúc thanh khoản không quá dồi dào, làm khả năng hấp thụ nguồn cung mới bị hạn chế. Cộng thêm bối cảnh bên ngoài như địa chính trị, lạm phát, tỷ giá và lãi suất, nhiều doanh nghiệp có xu hướng lùi kế hoạch IPO để chờ thời điểm tốt hơn.

Tuy nhiên, ông vẫn cho rằng một làn sóng IPO mới sẽ xuất hiện, dù khó bùng phát ngay lập tức. Quá trình này nhiều khả năng diễn ra theo từng giai đoạn, khi thanh khoản ổn định hơn, định giá hợp lý hơn và niềm tin nhà đầu tư được củng cố hơn. Điểm tích cực là các điều kiện nền hiện tốt hơn trước: mục tiêu tăng trưởng cao kéo theo nhu cầu vốn lớn, câu chuyện nâng hạng mở ra cơ hội thu hút vốn ngoại, còn khung pháp lý cho IPO, niêm yết, thoái vốn nhà nước và doanh nghiệp FDI cũng đang rõ hơn.

Theo ông Trịnh Thanh Cần, điều thị trường cần trong giai đoạn tới không phải là nhiều IPO bằng mọi giá, mà là những thương vụ đủ chất lượng. Sau một số đợt lên sàn chưa hiệu quả trước đây, nhà đầu tư chắc chắn sẽ chọn lọc hơn. Vì vậy, các thương vụ sắp tới phải đi kèm doanh nghiệp tốt, định giá hợp lý, phân phối minh bạch và câu chuyện tăng trưởng đủ sức thuyết phục. Khi đó, IPO mới thực sự giúp thị trường mở rộng nguồn cung, hút tốt hơn dòng vốn dài hạn và nâng vai trò huy động vốn cho nền kinh tế.