Đón sóng nâng hạng chứng khoán, nhà đầu tư cá nhân cần "sắm sửa" những gì?

Việc thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào giai đoạn nâng hạng đang mở ra kỳ vọng về một chu kỳ phát triển mới, với sự tham gia ngày càng lớn của các dòng vốn tổ chức và nhà đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, sự thay đổi về “hạng” của thị trường không đồng nghĩa cách đầu tư cũ vẫn có thể mang lại hiệu quả trong một sân chơi ngày càng chuyên nghiệp.

Theo chia sẻ của ông Lu Hui Hung - Tổng Giám đốc Công ty CP Quản lý Quỹ Phú Hưng (PHFM) tại Talk show Phố Tài chính (The Finance Street Talk show), nhà đầu tư cá nhân muốn tự giao dịch cần trang bị kiến thức nền tảng, tích lũy kinh nghiệm và quan trọng hơn là xây dựng tâm lý đủ vững. Đây là quá trình có thể mất nhiều năm, bởi phần lớn sai lầm trên thị trường không chỉ đến từ việc chọn sai cổ phiếu mà còn từ cách phản ứng trước biến động giá.

Tại sao nhà đầu tư cá nhân thường thua thị trường?

Một đặc điểm đáng chú ý của chứng khoán Việt Nam hiện nay là nhà đầu tư cá nhân vẫn giữ vai trò áp đảo. Theo số liệu được ông Lu Hui Hung dẫn lại, thị trường có gần 13,6 triệu tài khoản cá nhân, trong khi số tài khoản thuộc nhà đầu tư tổ chức chỉ khoảng 20.000. Hơn một nửa giá trị giao dịch năm 2025 cũng đến từ nhóm cá nhân.

Cơ cấu này tạo thanh khoản lớn nhưng đồng thời khiến diễn biến thị trường dễ chịu ảnh hưởng của tâm lý đám đông. Khi dòng tiền tập trung vào những câu chuyện ngắn hạn, một thông tin tích cực có thể nhanh chóng đẩy giá cổ phiếu lên cao, trong khi tâm lý hoảng loạn cũng có thể khiến áp lực bán lan rộng khi thị trường điều chỉnh.

Đây cũng là điểm nhà đầu tư cá nhân cần đặc biệt lưu ý khi bước vào giai đoạn thị trường được kỳ vọng thu hút thêm dòng vốn ngoại. Nâng hạng có thể mở rộng quy mô dòng tiền, nhưng không loại bỏ biến động hay khiến mọi cổ phiếu cùng tăng giá.

Theo ông Lu Hui Hung, ngay tại những thị trường phát triển với cơ chế bảo vệ nhà đầu tư và hệ thống phổ cập kiến thức tài chính tốt hơn, nhà đầu tư nhỏ lẻ vẫn khó đạt kết quả vượt trội trong dài hạn. Một trong những nguyên nhân chính là hành vi: mua khi thị trường hưng phấn, bán trong hoảng loạn và thường xuyên bỏ lỡ những nhịp phục hồi quan trọng.

FOMO là một ví dụ điển hình. Khi cổ phiếu tăng nhanh, nhà đầu tư dễ mua vì sợ bỏ lỡ cơ hội thay vì dựa trên triển vọng doanh nghiệp và mức định giá. Ngược lại, sau một nhịp giảm mạnh, tâm lý sợ hãi có thể khiến họ bán đúng thời điểm thị trường đang ở vùng giá thấp.

Vì vậy, một nguyên tắc quan trọng là không biến việc nâng hạng thành lý do để mua cổ phiếu bằng mọi giá. Những yếu tố như tăng trưởng lợi nhuận, sức khỏe tài chính, triển vọng ngành và mức định giá vẫn phải đứng trước câu chuyện dòng vốn.

Tự đầu tư hay gửi tiền cho người chuyên nghiệp?

Theo chuyên gia PHFM, với những người muốn tự đầu tư, bước đầu tiên vẫn là xây dựng nền tảng kiến thức đủ chắc trước khi kỳ vọng vào lợi nhuận. Nhà đầu tư cần hiểu doanh nghiệp mình đang sở hữu, biết đọc những chỉ tiêu tài chính cơ bản, xác định mức độ rủi ro có thể chấp nhận và có kế hoạch xử lý trước khi thị trường diễn biến bất lợi.

Quan trọng không kém là thời gian. Việc theo dõi doanh nghiệp, ngành, kinh tế vĩ mô và định giá cổ phiếu đòi hỏi một quá trình liên tục. Nếu không có đủ thời gian hoặc không muốn dành nhiều năm để tích lũy kinh nghiệm, nhà đầu tư có thể cân nhắc phân bổ một phần tài sản thông qua các quỹ đầu tư hoặc đơn vị quản lý chuyên nghiệp thay vì tự thực hiện toàn bộ giao dịch.

Đây cũng là cách tiếp cận phổ biến tại các thị trường phát triển, nơi quỹ đầu tư, quỹ ETF, bảo hiểm và quỹ hưu trí giữ vai trò lớn hơn trong cơ cấu dòng tiền. Nhà đầu tư không nhất thiết phải lựa chọn tuyệt đối giữa tự mua cổ phiếu và đầu tư qua quỹ. Hai hình thức có thể tồn tại song song trong cùng một danh mục tùy theo năng lực, thời gian và mục tiêu của mỗi người.

Việc dòng vốn tổ chức ngày càng lớn cũng có thể thay đổi cách thị trường định giá doanh nghiệp. Khác với dòng tiền ngắn hạn thường tập trung vào biến động giá, các tổ chức đầu tư thường chú trọng hơn đến lợi nhuận, dòng tiền, quản trị doanh nghiệp và khả năng tăng trưởng dài hạn.

Điều này đồng nghĩa những doanh nghiệp minh bạch, có chất lượng quản trị tốt và khả năng tạo lợi nhuận bền vững có thể được hưởng lợi khi cấu trúc nhà đầu tư trên thị trường thay đổi. Ngược lại, những cổ phiếu chủ yếu dựa vào câu chuyện đầu cơ sẽ khó duy trì mức định giá cao nếu dòng vốn chuyên nghiệp ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn.

Với nhà đầu tư cá nhân, nâng hạng vì thế không chỉ mở ra cơ hội đón dòng tiền mới mà còn đặt ra yêu cầu thay đổi cách tiếp cận thị trường. Thay vì cố gắng giao dịch nhiều hơn, điều đáng chú ý hơn là nâng chất lượng mỗi quyết định: hiểu mình đang mua gì, vì sao mua, giá nào phù hợp và rủi ro nào có thể xảy ra.

Khi thị trường ngày càng chuyên nghiệp, lợi thế của nhà đầu tư cá nhân có thể không nằm ở tốc độ giao dịch. Kỷ luật, kiên nhẫn và khả năng tránh những quyết định cảm tính mới là những yếu tố giúp họ tồn tại đủ lâu để hưởng lợi từ quá trình tăng trưởng của thị trường.