Tại sao doanh nghiệp báo lãi nhưng dòng tiền kinh doanh vẫn âm?

Khi đọc báo cáo tài chính, lợi nhuận sau thuế thường là con số cần phải chú ý. Một doanh nghiệp báo lãi 500 tỷ đồng, tăng 30% so với cùng kỳ dễ tạo cảm giác hoạt động kinh doanh đang thuận lợi. Tuy nhiên, ở báo cáo lưu chuyển tiền tệ, doanh nghiệp này hoàn toàn có thể ghi nhận dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh âm hàng trăm tỷ đồng.

Hai con số tưởng như mâu thuẫn nhưng thực tế có thể cùng tồn tại. Nguyên nhân nằm ở cách ghi nhận kế toán. Doanh thu và lợi nhuận được xác định theo nguyên tắc dồn tích, nghĩa là doanh nghiệp có thể ghi nhận doanh thu ngay khi đáp ứng điều kiện kế toán dù tiền chưa thực sự được khách hàng thanh toán.

Ba nơi cần đọc kỹ khi xem báo cáo tài chính

Đầu tiên là các khoản phải thu. Nếu doanh thu tăng mạnh nhưng phải thu khách hàng tăng nhanh hơn, doanh nghiệp có thể đang bán được nhiều hàng nhưng chưa thu được tiền.

Khoản phải thu tăng không mặc nhiên là tín hiệu tiêu cực. Với doanh nghiệp xây dựng, bất động sản hay cung cấp hàng hóa cho khách hàng lớn, thời gian thanh toán dài có thể là đặc thù ngành. Điều đáng lo hơn là công nợ liên tục phình to qua nhiều kỳ, thời gian thu tiền kéo dài và xuất hiện ngày càng nhiều khoản phải thu quá hạn hoặc phải trích lập dự phòng.

Nơi thứ hai cần nhìn là hàng tồn kho. Doanh nghiệp phải bỏ tiền mua nguyên vật liệu, sản xuất hàng hóa hoặc xây dựng sản phẩm trước khi bán được. Khi tồn kho tăng mạnh, tiền bị giữ lại trong quá trình kinh doanh và có thể khiến dòng tiền âm.

Yếu tố thứ ba là các khoản phải trả. Doanh nghiệp đôi khi cải thiện dòng tiền bằng cách kéo dài thời gian thanh toán cho nhà cung cấp. Ngược lại, nếu phải thanh toán một lượng lớn công nợ trong kỳ, dòng tiền có thể giảm dù lợi nhuận vẫn tốt.

Dòng tiền âm một kỳ chưa chắc đáng lo

Sai lầm mà nhà đầu tư thường gặp là thấy dòng tiền kinh doanh âm rồi lập tức kết luận doanh nghiệp có vấn đề. Thực tế, một doanh nghiệp đang tăng trưởng nhanh có thể phải bỏ nhiều tiền cho vốn lưu động trước khi thu được kết quả. Công ty mở thêm cửa hàng cần nhập hàng; doanh nghiệp sản xuất tăng công suất phải mua nguyên liệu; nhà thầu triển khai nhiều dự án có thể phải ứng tiền trước. Trong những trường hợp này, dòng tiền âm có thể chỉ mang tính thời điểm.

Tuy nhiên, nếu xu hướng kéo dài, doanh nghiệp liên tục báo lợi nhuận cao trong ba hoặc bốn năm nhưng dòng tiền kinh doanh thường xuyên âm, nhà đầu tư cần cân nhắc lại trước khi xuống tiền

Nhà đầu tư cũng có thể so sánh dòng tiền kinh doanh với lợi nhuận sau thuế qua nhiều năm. Nếu hai chỉ tiêu tương đối đồng hành, khả năng chuyển lợi nhuận thành tiền thường tốt hơn. Nếu lợi nhuận liên tục tăng nhưng dòng tiền ngày càng tụt lại phía sau, cần đọc kỹ thuyết minh.