Hòn đảo kỳ lạ từng xuất hiện ở Việt Nam: Cao 30m, chỉ tồn tại khoảng 3 tháng rồi biến mất giữa biển

Hòn đảo bất ngờ “mọc lên” giữa biển sau những tiếng nổ dữ dội

Giữa vùng biển phía Nam Đảo Phú Quý từng xảy ra một hiện tượng thiên nhiên đặc biệt đến mức hơn 100 năm sau vẫn được nhắc tới trong các tài liệu địa chất và hàng hải. Đó là sự xuất hiện của Hòn Tro, còn được gọi là đảo Tro, tên tiếng Pháp là Île des Cendres. Đây không phải một hòn đảo tồn tại ổn định qua hàng nghìn hay hàng triệu năm, mà là sản phẩm của hoạt động núi lửa ngầm dưới đáy biển.
 

Điều kỳ lạ nhất là hòn đảo này chỉ tồn tại trong thời gian rất ngắn. Sau khi bất ngờ nhô lên khỏi mặt nước, Hòn Tro nhanh chóng bị sóng, gió và dòng chảy bào mòn trước khi biến mất dưới lòng biển sâu.

Câu chuyện bắt đầu vào đầu năm 1923. Theo những ghi chép được lưu truyền, người dân vùng biển Phú Quý khi ấy bất ngờ cảm nhận những rung chuyển mạnh. Nhà cửa rung lắc, cây cối nghiêng ngả, trong khi ngoài khơi xuất hiện những tiếng nổ lớn. Từ giữa biển, một cột khói đen khổng lồ bốc lên, bao phủ cả vùng trời. Sau đó vài ngày, hiện tượng càng trở nên dữ dội khi những cột lửa đỏ rực xuất hiện giữa đại dương.

Khói, hơi nước và lửa tiếp tục bốc lên trong nhiều ngày. Khi hoạt động phun trào dần suy yếu, người dân kinh ngạc phát hiện tại khu vực trước đó chỉ có mặt biển mênh mông đã xuất hiện một hòn đảo mới. Hòn đảo ấy được gọi là Hòn Tro.

Sự kiện không chỉ tồn tại trong ký ức của cư dân địa phương. Một số tài liệu hàng hải ghi nhận rằng vào đầu tháng 3/1923, tàu Wakasa Maru của Nhật Bản khi di chuyển qua vùng biển phía Nam Phú Quý đã quan sát thấy cột khói và hơi nước dày đặc bốc cao hơn 2.000m.

Ban đầu, thủy thủ đoàn nghi ngờ đây có thể là một vụ cháy tàu giữa biển. Tuy nhiên, khi tiếp cận khu vực gần hơn, họ nhận ra nguồn phát sinh khói không phải từ một con tàu gặp nạn mà là hoạt động phun trào của núi lửa ngầm.

Sau đợt phun trào, một khối đất đá mới hình thành và nhô lên khỏi mặt nước, cách đảo Phú Quý khoảng 60km. Hòn đảo được mô tả có hình dáng gần giống trăng lưỡi liềm hoặc móng ngựa, hai đầu chịu tác động mạnh của sóng biển và nhanh chóng hình thành những vách dốc.

Theo Smithsonian Global Volcanism Program, Île des Cendres là một cụm núi lửa ngầm ngoài khơi Đông Nam Việt Nam. Đợt phun trào năm 1923 được ghi nhận là sự kiện phun trào đã được xác nhận tại khu vực này, diễn ra trong khoảng từ tháng 3 đến tháng 5/1923.

Một số tư liệu cho biết hoạt động địa chất khi đó từng tạo nên những đảo tạm thời. Trong đó, hòn đảo lớn nhất có chiều dài khoảng 450m và cao khoảng 30m so với mặt biển.

Giữa đại dương mênh mông, sự xuất hiện của một đảo mới chỉ trong thời gian ngắn là hiện tượng hiếm gặp. Nhưng điều khiến Hòn Tro trở nên đặc biệt hơn cả lại nằm ở số phận của chính nó.

Vì sao hòn đảo cao khoảng 30m nhanh chóng biến mất?

Nếu những hòn đảo thông thường được cấu tạo từ nền đá rắn chắc và trải qua quá trình kiến tạo lâu dài, Hòn Tro lại có kết cấu hoàn toàn khác. Các nghiên cứu và mô tả địa chất cho thấy hòn đảo chủ yếu được hình thành từ tro núi lửa màu đen, bùn, đá bọt cùng nhiều mảnh vật liệu phun trào khác. Đây là những vật chất được đẩy lên từ hoạt động dữ dội của núi lửa ngầm dưới đáy biển.

Trong quá trình phun trào, lượng vật liệu lớn tích tụ nhanh chóng quanh miệng núi lửa. Khi khối vật chất vượt lên trên mực nước, một hòn đảo mới xuất hiện. Tuy nhiên, chính tốc độ hình thành nhanh lại là điểm yếu của Hòn Tro.

Các lớp tro, bùn và đá bọt có đặc tính nhẹ, xốp, rời rạc và chưa đủ thời gian để liên kết thành một khối địa chất bền vững. Khác với nền đá cứng của những đảo tồn tại lâu đời, phần thân Hòn Tro dễ dàng bị tác động bởi môi trường biển.

Sóng liên tục đánh vào bờ. Gió mạnh cuốn đi lớp vật liệu nhẹ. Dòng chảy biển khoét sâu vào những phần cấu tạo yếu. Qua từng ngày, hòn đảo dần bị thu nhỏ. Những vách đảo bị bào mòn, vật liệu núi lửa bị cuốn trở lại đại dương. Quá trình diễn ra nhanh đến mức chỉ sau khoảng 3 tháng, phần đảo từng nhô cao trên mặt biển đã không còn tồn tại như trước.

Theo các tư liệu được nhắc lại về sự kiện, sau khi biến mất, khu vực Hòn Tro chìm xuống dưới mực nước biển khoảng 30m, để lại dấu tích dạng bãi ngầm có chiều dài khoảng 700m và rộng gần 500m. Từ một hòn đảo cao hàng chục mét, Hòn Tro trở thành một cấu trúc nằm dưới mặt nước.

Chính vòng đời ngắn ngủi ấy khiến nơi đây thường được hình dung như một “hòn đảo phù du” giữa đại dương. Hòn đảo được sinh ra bởi một biến động địa chất dữ dội, xuất hiện trước sự chứng kiến của con người rồi nhanh chóng bị chính biển cả xóa khỏi mặt nước.

Nếu tính từ lúc hình thành đến khi bị bào mòn và biến mất, sự tồn tại của Hòn Tro chỉ là một khoảnh khắc rất ngắn so với thang thời gian địa chất. Thế nhưng, sự kiện này lại để lại dấu ấn kéo dài hơn một thế kỷ.

Tên gọi Hòn Tro vẫn xuất hiện trong các tài liệu nghiên cứu về địa chất, núi lửa và hàng hải. Với cư dân vùng Phú Quý, câu chuyện về một hòn đảo từng bất ngờ xuất hiện giữa biển rồi biến mất cũng trở thành một phần ký ức đặc biệt về vùng biển này.

Sự biến mất của Hòn Tro không có nghĩa những biến động địa chất trong khu vực đã hoàn toàn chấm dứt. Trên thực tế, vùng biển Nam Trung Bộ có lịch sử kiến tạo phức tạp. Dưới đáy biển quanh khu vực Hòn Tro tồn tại các cấu trúc núi lửa ngầm, trở thành đối tượng được giới nghiên cứu địa chất quan tâm.

Sự kiện năm 1923 là minh chứng rõ ràng cho khả năng hoạt động của hệ thống địa chất dưới đáy biển. Chỉ trong thời gian ngắn, một đợt phun trào có thể đưa lượng lớn tro, bùn, đá bọt và vật liệu núi lửa lên mặt nước, đủ để hình thành một hòn đảo mới. Chính vì vậy, việc theo dõi hoạt động địa chấn tại khu vực Phú Quý được xem là vấn đề có ý nghĩa khoa học và thực tiễn.

Các rung chấn nhỏ dưới lòng đất hoặc đáy biển có thể cung cấp dữ liệu quan trọng về sự vận động của các cấu trúc địa chất. Một hệ thống quan trắc phù hợp sẽ giúp các nhà khoa học theo dõi tốt hơn những thay đổi bất thường, phục vụ nghiên cứu cũng như công tác đánh giá rủi ro thiên tai.

Trong bối cảnh vùng biển Phú Quý có hoạt động hàng hải, đánh bắt thủy sản và du lịch ngày càng phát triển, việc hiểu rõ đặc điểm địa chất dưới đáy biển càng có ý nghĩa.

Hơn 100 năm đã trôi qua kể từ khi Hòn Tro bất ngờ xuất hiện rồi biến mất. Ngày nay, du khách không thể đặt chân lên hòn đảo ấy, cũng không còn nhìn thấy một khối đất cao hàng chục mét giữa biển như những gì từng được ghi nhận năm 1923.

Nhưng câu chuyện về Hòn Tro vẫn là một trong những hiện tượng tự nhiên đặc biệt từng xảy ra tại vùng biển Việt Nam. Một hòn đảo dài hàng trăm mét, cao khoảng 30m có thể được thiên nhiên tạo nên sau hoạt động núi lửa dữ dội, rồi chỉ trong thời gian ngắn lại bị sóng biển bào mòn đến mức biến mất khỏi mặt nước.

Dưới góc nhìn khoa học, Hòn Tro là minh chứng sinh động cho sức mạnh kiến tạo không ngừng của Trái Đất. Đại dương tưởng như bất biến nhưng bên dưới vẫn diễn ra những chuyển động địa chất mạnh mẽ, đủ sức tạo nên đảo mới và cũng đủ sức xóa đi dấu vết của chúng.

Còn dưới góc nhìn của những người yêu khám phá, câu chuyện về Hòn Tro vẫn mang màu sắc kỳ bí hiếm có: một hòn đảo từng “mọc lên” giữa biển Việt Nam, tồn tại khoảng 3 tháng rồi biến mất vĩnh viễn khỏi mặt nước.