Ngôi làng ngoại thành Hà Nội đẹp như “miền ký ức”, tường đá ong phủ rêu qua hàng trăm năm

Không nổi tiếng như Đường Lâm, làng cổ Yên Trường vẫn lưu giữ một không gian đậm dấu ấn làng quê Bắc Bộ với đình làng, hồ nước, những ngôi nhà ba gian hai chái và đặc biệt là hàng loạt bức tường được xây bằng đá ong.

Trải qua hàng trăm năm mưa nắng, nhiều bức tường vẫn đứng vững. Màu vàng nâu đặc trưng của đá xen những mảng rêu phong khiến những con ngõ nhỏ ở Yên Trường mang vẻ đẹp cổ kính hiếm gặp giữa vùng ngoại thành Hà Nội đang đô thị hóa nhanh chóng.

Làng cổ Yên Trường và những bức tường đá ong hàng trăm năm tuổi

Làng cổ Yên Trường thuộc khu vực huyện Chương Mỹ cũ, Hà Nội. Dù nằm không quá xa những tuyến giao thông lớn, bước qua cổng làng, khung cảnh trước mắt dường như chuyển sang một nhịp sống khác.

Đường làng nhỏ, những nếp nhà thấp nằm sau hàng rào, phía đầu làng có đình cổ, hồ nước và bóng cây xanh. Tất cả tạo nên hình ảnh quen thuộc từng hiện diện ở nhiều vùng quê đồng bằng Bắc Bộ.

Điểm dễ nhận ra nhất khi đi sâu vào Yên Trường là những bức tường đá ong mang màu vàng sẫm. Có đoạn đã phủ rêu, có đoạn vẫn để lộ những viên đá với bề mặt lỗ chỗ đặc trưng như tổ ong.

Theo người dân địa phương, đá ong vốn là nguồn vật liệu có sẵn ngay dưới nền đất trong vùng. Trước kia, người dân chỉ cần xác định được nơi có lớp đá phù hợp rồi đào lên, cắt thành từng khối để sử dụng trong xây dựng.

Đá khi mới khai thác tương đối dễ tạo hình nhưng sau khi tiếp xúc với không khí sẽ dần trở nên rắn chắc. Nhờ nguồn nguyên liệu tại chỗ, đá ong từng được sử dụng rộng rãi để xây tường bao, cổng và một số ngôi nhà trong làng.

Điều đáng chú ý nằm ở kỹ thuật xây dựng của người xưa. Những viên đá được tạo hình tương đối đồng đều rồi xếp sát nhau. Theo lời kể tại địa phương, một số công trình còn sử dụng hỗn hợp có mật mía cùng các vật liệu khác để kết dính.

Qua thời gian, màu sắc của đá thay đổi. Những viên đá vàng nâu dần sẫm lại, rêu xanh bám vào các khe nhỏ, tạo nên lớp màu thời gian khó có thể tái hiện bằng những vật liệu xây dựng hiện đại.

Nhiều bức tường đã tồn tại hàng trăm năm nhưng vẫn khá vững chắc. Đặc tính xốp, rỗng của đá ong cũng được người dân cho rằng giúp những căn nhà sử dụng vật liệu này có khả năng thích nghi tương đối tốt với thời tiết: mát hơn vào mùa hè và giữ ấm khi mùa đông tới.

Không chỉ có tường đá ong, làng cổ Yên Trường còn lưu giữ một số nét kiến trúc đặc trưng của nhà vườn Bắc Bộ. Những căn nhà truyền thống thường được xây theo dạng ba gian hai chái, phía trước có khoảng sân rộng. Đây từng là không gian quan trọng của mỗi gia đình, vừa phục vụ sinh hoạt, vừa là nơi phơi thóc, nông sản sau mỗi mùa thu hoạch.

Khi gia đình có giỗ chạp, lễ Tết, khoảng sân lại trở thành nơi con cháu sum họp. Vì vậy, cấu trúc nhà - sân - vườn không chỉ phản ánh kiến trúc mà còn gắn chặt với đời sống của nhiều thế hệ cư dân.

Đi dọc các con ngõ, du khách còn có thể bắt gặp những cánh cổng cổ được xây theo dạng mái vòm. Một số cổng trang trí hình cuốn thư phía trên, mang dáng vẻ khác hẳn những chiếc cổng bê tông hiện đại.

Đáng chú ý, nhiều cổng cổ có chiều cao khá thấp. Cánh cổng nhỏ nằm giữa những bức tường đá ong vàng sẫm, phía trên là mái cũ và rêu phong, tạo nên những góc cảnh giàu hoài niệm.

Bên cạnh kiến trúc truyền thống, trong làng còn xuất hiện một số căn nhà bằng gạch đỏ được xây dựng từ khoảng thời Pháp thuộc, đến nay cũng đã có tuổi đời trên dưới một thế kỷ. Sự đan xen giữa nhà truyền thống, kiến trúc cũ và những công trình mới phần nào cho thấy sự biến đổi của ngôi làng qua nhiều giai đoạn.

Ngôi làng cổ ít người biết giữa ngoại thành Hà Nội

Một địa điểm đáng chú ý khác tại Yên Trường là đình làng, nằm trên khu đất cao và phía trước có hồ nước rộng. Đình thờ Cao Sơn Quý Minh, vị thần được người dân tôn làm Thành hoàng làng. Cùng với những ngôi nhà, cổng và tường đá ong, đình làng góp phần hoàn thiện không gian đặc trưng của một làng quê Bắc Bộ.

Theo lời kể của những người cao tuổi tại địa phương, rất khó xác định chính xác thời điểm hình thành Yên Trường. Tuy nhiên, lịch sử vùng đất được người dân gắn với những câu chuyện đã lưu truyền qua nhiều thế hệ, trong đó có các địa danh Bãi Pháo, Bãi Giỗi liên quan đến câu chuyện Hai Bà Trưng đánh giặc.

Ngày nay, điều khiến Yên Trường trở nên khác biệt là những dấu vết kiến trúc cũ vẫn còn hiện diện trong đời sống thường nhật. Người dân vẫn sinh hoạt sau những bức tường đá ong, đi qua những cánh cổng cổ và những con đường đã gắn bó với nhiều thế hệ.

Tuy nhiên, so với làng cổ Đường Lâm - một điểm đến đã rất quen thuộc trên bản đồ du lịch Hà Nội, Yên Trường vẫn là cái tên khá xa lạ với nhiều du khách.

Hoạt động du lịch tại đây chưa phát triển mạnh, phần lớn khách ghé thăm theo hình thức tự tìm hiểu. Điều này khiến Yên Trường chưa khai thác được nhiều lợi thế từ những giá trị kiến trúc, cảnh quan đang sở hữu, nhưng đồng thời cũng giúp ngôi làng phần nào giữ được nhịp sống bình dị.

Trong bối cảnh những bức tường, căn nhà và cổng cổ ngày càng chịu tác động của thời gian cũng như quá trình xây dựng mới, việc gìn giữ các dấu tích còn lại càng trở nên đáng chú ý.

Với những người muốn tìm một điểm đến khác biệt ngay tại Hà Nội, làng cổ Yên Trường mang đến hình ảnh khá đặc biệt: một ngôi làng với những bức tường đá ong hàng trăm năm tuổi, cổng mái vòm, nhà ba gian hai chái và hồ nước nằm lặng lẽ giữa không gian ngoại thành.