Có hơn 43.000 cổ đông vẫn hụt chuẩn đại chúng, Petrolimex còn thiếu gì?

Giữa tháng 4/2026, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam – Petrolimex (HoSE: PLX) công bố chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng theo quy định hiện hành. Thông tin gây chú ý bởi Petrolimex không phải một doanh nghiệp quy mô nhỏ hay có cơ cấu cổ đông khép kín theo nghĩa thông thường. Danh sách chốt ngày 25/3/2026 cho thấy tập đoàn có tới 43.266 cổ đông.

Tuy nhiên, 43.264 cổ đông không phải cổ đông lớn chỉ nắm 9,419% số cổ phiếu có quyền biểu quyết. Trong khi đó, pháp luật yêu cầu tối thiểu 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết phải thuộc sở hữu của ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn.

Như vậy, Petrolimex thừa xa điều kiện về số lượng nhà đầu tư nhưng còn thiếu đúng 0,6% về tỷ lệ sở hữu.

43.000 cổ đông nhưng quyền biểu quyết vẫn cô đặc

Khoảng thiếu của Petrolimex bắt nguồn từ cơ cấu sở hữu tập trung cao. Phần vốn Nhà nước hiện chiếm 75,87% vốn Petrolimex. Công ty TNHH ENEOS Việt Nam, cổ đông chiến lược đến từ Nhật Bản, nắm thêm 13,08%. Hai cổ đông lớn cộng lại sở hữu 88,95% vốn doanh nghiệp.

Ngoài ra, Petrolimex còn nắm gần 23,29 triệu cổ phiếu quỹ, tương đương khoảng 1,8% số cổ phiếu đã phát hành. Cổ phiếu quỹ không có quyền biểu quyết và không được tính vào lượng cổ phiếu đang lưu hành

Cơ cấu sở hữu cô đặc không phải mới xuất hiện trong năm 2026. Theo tìm hiểu, Petrolimex chuyển sang hoạt động theo mô hình công ty cổ phần từ ngày 1/12/2011 và được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xác nhận là công ty đại chúng vào tháng 8/2012.

Năm 2016, tập đoàn phát hành 103,5 triệu cổ phiếu, tương đương 8% vốn, cho JX Nippon Oil & Energy, tiền thân của ENEOS hiện nay. Sau thương vụ, tỷ lệ sở hữu Nhà nước tại Petrolimex giảm xuống 75,87%.

Khi hơn 1,29 tỷ cổ phiếu PLX chính thức niêm yết trên HoSE vào tháng 4/2017, cổ đông Nhà nước nắm 75,87%, đối tác Nhật Bản sở hữu 8%, còn cổ phiếu quỹ chiếm tới 12% vốn. Phần cổ phiếu còn lại dành cho các nhà đầu tư khác khi đó chỉ ở mức tương đối thấp.

Trong những năm tiếp theo, Petrolimex nhiều lần bán cổ phiếu quỹ. Lượng cổ phiếu do chính tập đoàn nắm giữ theo đó giảm từ khoảng 12% khi mới niêm yết xuống còn 1,8%.

Ở chiều ngược lại, sở hữu của nhóm ENEOS tăng lên 13,08%. Từ năm 2022 đến nay, hai tỷ lệ lớn nhất là vốn Nhà nước 75,87% và ENEOS Việt Nam 13,08% về cơ bản không thay đổi đáng kể.

Như vậy, Petrolimex chỉ “hụt chuẩn” đại chúng khi tiêu chuẩn về pháp lý thay đổi.

Bán toàn bộ cổ phiếu quỹ trước thời hạn khắc phục

Ngay sau khi công bố tình trạng trên, Petrolimex bắt đầu xây dựng phương án xử lý. Tại Đại hội đồng cổ đông thường niên ngày 24/4/2026, Thành viên HĐQT Trần Tuấn Linh cho biết tập đoàn đang xem xét hai hướng. Phương án thứ nhất là bán cổ phiếu quỹ để tăng lượng cổ phiếu do các nhà đầu tư bên ngoài nắm giữ. Phương án thứ hai là giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước tại Petrolimex.

Tuy nhiên, do Nhà nước đang nắm cổ phần chi phối tại một doanh nghiệp giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm nguồn cung xăng dầu, việc thoái vốn cần được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Đầu tháng 6, HĐQT Petrolimex thống nhất chủ trương bán toàn bộ số cổ phiếu quỹ hiện có. Đến ngày 7/7, phương án chính thức được thông qua.

Theo nghị quyết, Petrolimex đăng ký bán toàn bộ 23.285.846 cổ phiếu quỹ bằng phương thức khớp lệnh trên HoSE. Mục đích được xác định là đáp ứng điều kiện công ty đại chúng, tăng năng lực tài chính và cân đối nguồn vốn dài hạn.

Giao dịch sẽ được thực hiện sau khi có chấp thuận của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và tập đoàn hoàn thành thủ tục báo cáo, công bố thông tin. Giá đặt bán tối thiểu không được thấp hơn giá trị cổ phần theo chứng thư thẩm định ngày 9/6/2026, đồng thời phải tuân thủ biên độ giá trên HoSE.

Nếu toàn bộ cổ phiếu được bán cho các nhà đầu tư không phải cổ đông lớn và không xuất hiện thêm cổ đông vượt ngưỡng 5%, tỷ lệ sở hữu của nhóm cổ đông bên ngoài có thể tăng lên khoảng 11,05%.

Về thời hạn, Luật Chứng khoán quy định sau một năm kể từ ngày không còn đáp ứng điều kiện, nếu doanh nghiệp chưa khắc phục, công ty phải gửi hồ sơ đến Ủy ban Chứng khoán Nhà nước để xem xét hủy tư cách công ty đại chúng.

Với nhóm doanh nghiệp như Petrolimex, điều khoản chuyển tiếp đặt mốc rà soát từ ngày 1/1/2026. Vì vậy, mốc an toàn để PLX hoàn tất việc khắc phục là trước đầu năm 2027. Tại đại hội cổ đông, ban lãnh đạo cũng xác nhận tập đoàn có thời hạn một năm để xử lý.

Hết thời hạn này, nếu vẫn không đạt chuẩn, Petrolimex phải nộp hồ sơ để Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xem xét hủy tư cách. Doanh nghiệp vẫn phải tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ của công ty đại chúng cho đến khi cơ quan quản lý có thông báo chính thức.

Cổ đông sắp nhận hơn 1.500 tỷ đồng

Năm nay, Petrolimex kỷ niệm 70 năm thành lập. Tiền thân của tập đoàn là Tổng công ty Xăng dầu mỡ, được thành lập ngày 12/1/1956 với nhiệm vụ bảo đảm xăng dầu cho nhu cầu của nền kinh tế. Sau nhiều lần chuyển đổi, Petrolimex hiện giữ vai trò quan trọng trong hệ thống phân phối xăng dầu, với mạng lưới hàng nghìn cửa hàng trên cả nước.

Hoạt động kinh doanh gần nhất cũng cho thấy việc hụt chuẩn không bắt nguồn từ quy mô nhỏ hay nền tảng tài chính suy yếu. Quý II/2026, Petrolimex đạt khoảng 136.218 tỷ đồng doanh thu thuần, tăng gần 79% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế hợp nhất đạt 3.045 tỷ đồng, tăng 114% và đảo ngược khoản lỗ trong quý đầu năm.

Lũy kế sáu tháng, doanh thu thuần đạt khoảng 234.916 tỷ đồng, tăng gần 63%. Lợi nhuận sau thuế đạt 2.382 tỷ đồng, tăng 46%. Với quy mô này, Petrolimex tiếp tục đứng trong nhóm doanh nghiệp có doanh thu lớn thị trường chứng khoán.

Petrolimex cho biết kết quả quý II được hỗ trợ bởi sản lượng kinh doanh xăng dầu tăng 12%, hoàn nhập dự phòng giảm giá hàng tồn kho đã trích lập cuối quý I và việc điều hành nguồn hàng, tồn kho phù hợp hơn trong giai đoạn giá dầu biến động.

Cùng với phương án bán cổ phiếu quỹ, Petrolimex cũng chuẩn bị thực hiện một khoản chi lớn cho cổ đông. Ngày 5/8 là ngày đăng ký cuối cùng để nhận cổ tức năm 2025 bằng tiền với tỷ lệ 12%, tương ứng 1.200 đồng cho mỗi cổ phiếu. Ngày thanh toán dự kiến là 20/8.

Với khoảng 1,27 tỷ cổ phiếu đang lưu hành sau khi loại trừ cổ phiếu quỹ, Petrolimex dự kiến chi xấp xỉ 1.525 tỷ đồng cho đợt cổ tức này. PLX cũng là doanh nghiệp duy trì truyền thống chia cổ tức tiền mặt.