Cổ phiếu PLX của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đang trở thành tâm điểm chú ý trước kỳ cơ cấu rổ VN30 quý II/2026.
Theo báo cáo dự báo rà soát chỉ số VN30 mới công bố của MBS, PLX nhiều khả năng sẽ bị loại khỏi danh mục trong kỳ cơ cấu sắp tới. Vị trí thay thế có thể thuộc về MCH hoặc TCX, hai cổ phiếu đang được đánh giá đáp ứng tốt hơn các tiêu chí về quy mô và thanh khoản.

Lý do chính được MBS đưa ra là PLX hiện có giá trị vốn hóa thấp nhất trong nhóm VN30. Điều này khiến cổ phiếu không còn duy trì được lợi thế trong nhóm 30 mã có vốn hóa và thanh khoản hàng đầu thị trường.

Nếu kịch bản này xảy ra, đây sẽ là dấu mốc đáng chú ý với Petrolimex. Doanh nghiệp từng có nhiều năm nằm trong nhóm bluechip quen thuộc trên sàn chứng khoán, đại diện cho ngành xăng dầu và thường xuyên xuất hiện trong danh mục của các quỹ đầu tư lớn.

Diễn biến cổ phiếu thời gian qua phần nào cho thấy sự thu hẹp vị thế của PLX trên thị trường. Từ vùng giá từng áp sát 70.000 đồng hồi đầu năm, cổ phiếu này đã giảm đáng kể và hiện giao dịch ở mặt bằng thấp hơn rất nhiều.

Khi thị giá đi xuống, vốn hóa của Petrolimex cũng bị thu hẹp tương ứng. Trong cùng thời gian, nhiều cổ phiếu ngân hàng, tiêu dùng, công nghệ và một số nhóm ngành tăng trưởng khác lại tăng mạnh về giá trị thị trường, qua đó cải thiện thứ hạng trên HoSE. Sự dịch chuyển này khiến PLX dần mất lợi thế trong các kỳ đánh giá chỉ số.

Ngoài yếu tố thị trường, kết quả kinh doanh cũng tác động đến kỳ vọng của nhà đầu tư. Trong quý I/2026, Petrolimex ghi nhận doanh thu gần 98.700 tỷ đồng, tăng khoảng 45% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, doanh nghiệp lại báo lỗ sau thuế hơn 662 tỷ đồng.

Nguyên nhân chính đến từ việc trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho khi giá dầu thế giới giảm mạnh. Đây là đặc thù của doanh nghiệp xăng dầu, nơi doanh thu có thể rất lớn nhưng biên lợi nhuận mỏng và kết quả kinh doanh chịu ảnh hưởng mạnh từ biến động giá dầu.

Với một cổ phiếu trong rổ VN30, sự ổn định về quy mô vốn hóa và thanh khoản là yếu tố quan trọng. Khi PLX bị đẩy xuống nhóm cuối trong danh mục, nguy cơ bị thay thế trở nên rõ hơn, nhất là khi thị trường đang xuất hiện các ứng viên mới có vốn hóa lớn và thanh khoản cải thiện nhanh.

Nếu bị loại khỏi VN30, PLX có thể chịu áp lực bán kỹ thuật từ các quỹ ETF mô phỏng chỉ số. Việc giảm hoặc rút tỷ trọng từ các quỹ thụ động có thể tác động tới thanh khoản và diễn biến giá cổ phiếu trong ngắn hạn. Tuy vậy, thay đổi trong rổ chỉ số không làm thay đổi ngay hoạt động kinh doanh cốt lõi của doanh nghiệp.

Bên cạnh nguy cơ rời rổ VN30, Petrolimex còn đối mặt với vấn đề liên quan đến tư cách công ty đại chúng. Theo danh sách cổ đông chốt quyền tham dự Đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026 do VSDC lập, Petrolimex có tổng cộng 43.266 cổ đông.

Trong đó, hơn 43.000 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn đang nắm giữ cổ phiếu có quyền biểu quyết. Tuy nhiên, tổng tỷ lệ sở hữu của nhóm này chỉ đạt hơn 9,4% tổng số cổ phiếu có quyền biểu quyết, thấp hơn ngưỡng tối thiểu 10% theo quy định.

Petrolimex có thời hạn 1 năm để khắc phục vấn đề trên. Nếu sau thời hạn này tỷ lệ sở hữu của nhóm cổ đông nhỏ lẻ không đạt tối thiểu 10%, doanh nghiệp sẽ phải gửi hồ sơ đề nghị Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xem xét hủy tư cách công ty đại chúng.

Như vậy, PLX đang cùng lúc đứng trước hai câu chuyện đáng chú ý: nguy cơ rời rổ VN30 do suy giảm thứ hạng vốn hóa và yêu cầu khắc phục điều kiện duy trì tư cách công ty đại chúng.

Ở góc độ nền tảng, Petrolimex vẫn là doanh nghiệp đầu ngành với mạng lưới phân phối xăng dầu lớn nhất cả nước và quy mô tài sản lớn. Tuy nhiên, vị thế doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán đang chịu sức ép từ diễn biến giá cổ phiếu, lợi nhuận biến động và sự thay đổi khẩu vị của dòng tiền.

Trong ngắn hạn, kỳ cơ cấu VN30 có thể tạo thêm biến động cho PLX nếu cổ phiếu bị loại khỏi danh mục. Về dài hạn, điều nhà đầu tư chờ đợi là khả năng Petrolimex cải thiện hiệu quả kinh doanh, kiểm soát rủi ro từ biến động giá dầu và xử lý rõ vấn đề cơ cấu sở hữu để củng cố lại vị thế trên thị trường.