FTSE chốt danh mục, vì sao những cái tên quen thuộc như MWG, REE, TCB vắng bóng?

FTSE Russell mới đây đã công bố kết quả rà soát bán niên tháng 9/2026 của FTSE Global Equity Index Series (FTSE GEIS). Theo danh sách mới, 27 cổ phiếu Việt Nam được bổ sung vào FTSE Global All Cap, trong đó VCB, VIC, VHM, BID, HPG và VPB đồng thời góp mặt tại FTSE All-World.

Tuy nhiên, danh sách lại thiếu một số cổ phiếu quen thuộc với nhà đầu tư nước ngoài như Thế Giới Di Động (MWG), Cơ Điện Lạnh (REE) hay Techcombank (TCB). Đây đều là những doanh nghiệp có quy mô lớn, hoạt động kinh doanh nổi bật và từ lâu nằm trong nhóm được các tổ chức trong và ngoài nước quan tâm.

Sự vắng mặt này thoạt nhìn có phần nghịch lý, nhưng FTSE GEIS không phải bảng xếp hạng doanh nghiệp tốt hay xấu. Để được đưa vào một bộ chỉ số toàn cầu, cổ phiếu ngoài đáp ứng yêu cầu về vốn hóa và thanh khoản còn phải bảo đảm nhà đầu tư quốc tế thực sự có khả năng mua được trên thị trường.

Đây cũng là điểm MWG, REE và TCB gặp bất lợi. MWG đang ở giai đoạn cải thiện hiệu quả sau quá trình tái cấu trúc các chuỗi bán lẻ, song room ngoại còn lại gần như không đáng kể. REE sở hữu danh mục tài sản trải rộng từ năng lượng, nước sạch, cơ điện đến bất động sản cho thuê, nhưng tỷ lệ sở hữu nước ngoài cũng đã tiến sát giới hạn 49%.

Tương tự, TCB là một trong những ngân hàng tư nhân lớn, nổi bật với CASA, nền tảng khách hàng và hiệu quả hoạt động, nhưng cổ phiếu này thường xuyên ở trạng thái room ngoại thấp. Nói cách khác, chính việc được nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ với tỷ lệ cao lại có thể trở thành rào cản khi FTSE đánh giá khả năng tiếp cận của một nhà đầu tư mới.

Một tiêu chí quan trọng được FTSE sử dụng là “foreign headroom” - phần dư địa còn lại mà khối ngoại có thể mua so với giới hạn sở hữu nước ngoài tại doanh nghiệp.

Với cổ phiếu chưa có trong chỉ số, foreign headroom phải đạt tối thiểu 20% để đủ điều kiện xem xét bổ sung. Hiểu đơn giản, nếu doanh nghiệp có giới hạn sở hữu nước ngoài 49%, tỷ lệ nắm giữ thực tế của khối ngoại về lý thuyết cần thấp hơn khoảng 39,2% mới đáp ứng ngưỡng này.

Nếu nhà đầu tư nước ngoài đã sở hữu gần 48-49% vốn, lượng cổ phiếu còn có thể mua thêm gần như không đáng kể. Khi đó, dù doanh nghiệp có vốn hóa lớn, thanh khoản cao hay kết quả kinh doanh tích cực, một quỹ ETF mô phỏng chỉ số vẫn khó mua đủ cổ phiếu theo tỷ trọng yêu cầu.

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng trong kỳ rà soát lần này bởi các cổ phiếu Việt Nam đều được xét như những thành viên mới. Khác với những mã đã có sẵn trong rổ chỉ số, ngưỡng dư địa sở hữu nước ngoài dành cho cổ phiếu mới cao hơn.

FTSE Russell không công bố chi tiết cổ phiếu nào bị loại bởi tiêu chí nào. Tuy nhiên, tình trạng gần kín room tại MWG, REE và TCB phù hợp với một trong những rào cản lớn nhất của bộ phương pháp FTSE.

Sự khác biệt nằm ở bản chất của dòng vốn thụ động. Một quỹ ETF phải có khả năng mua cổ phiếu tương đối sát với tỷ trọng của chỉ số. Nếu cổ phiếu gần như không còn room ngoại, việc mô phỏng danh mục trở nên khó khăn và có thể tạo ra sai lệch lớn.

Trong khi đó, các quỹ chủ động linh hoạt hơn, có thể chờ room phát sinh hoặc thực hiện giao dịch thỏa thuận với một nhà đầu tư nước ngoài khác. Vì vậy, việc không xuất hiện trong FTSE Global All Cap không đồng nghĩa MWG, REE hay TCB kém hấp dẫn về nền tảng doanh nghiệp.