Hội đồng quản trị Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam - Petrolimex (HoSE: PLX) vừa thông qua chủ trương bán toàn bộ số cổ phiếu quỹ đang nắm giữ. Đây là động thái đáng chú ý trong bối cảnh doanh nghiệp chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện về cơ cấu cổ đông của công ty đại chúng theo quy định hiện hành.

Theo nghị quyết, Petrolimex dự kiến bán hơn 23,2 triệu cổ phiếu quỹ, tương đương khoảng 1,8% vốn điều lệ. Mục đích của giao dịch là đáp ứng điều kiện công ty đại chúng, đồng thời tăng cường năng lực tài chính và cân đối nguồn vốn dài hạn.

Chủ tịch HĐQT Petrolimex được giao trực tiếp chỉ đạo và tổ chức thực hiện phương án bán cổ phiếu quỹ này. Nếu hoàn tất, lượng cổ phiếu lưu hành trên thị trường của PLX sẽ tăng lên, qua đó góp phần cải thiện tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng.

Trước đó, căn cứ danh sách cổ đông chốt quyền tham dự Đại hội đồng cổ đông thường niên 2026 tại ngày 25/3, Petrolimex có tổng cộng 43.266 cổ đông. Tuy nhiên, 43.264 cổ đông không phải cổ đông lớn chỉ sở hữu lượng cổ phần có quyền biểu quyết tương ứng 9,419% vốn điều lệ.

Tỷ lệ này thấp hơn mức tối thiểu 10% theo quy định của Luật Chứng khoán đối với điều kiện công ty đại chúng. Vì vậy, trong tháng 4, Petrolimex đã gửi thông báo tới Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM về việc doanh nghiệp không còn đáp ứng điều kiện là công ty đại chúng.

Cơ cấu cổ đông của Petrolimex hiện vẫn khá cô đặc. Hai cổ đông lớn nhất là Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, nắm 75,87% vốn điều lệ, và Công ty TNHH Eneos Việt Nam, nắm 13,08% vốn. Tổng tỷ lệ sở hữu của hai cổ đông lớn này đã chiếm gần 89% vốn Petrolimex.

Trong bối cảnh đó, việc bán cổ phiếu quỹ được xem là một giải pháp kỹ thuật nhằm tăng lượng cổ phiếu lưu hành tự do, đồng thời bổ sung thêm nguồn vốn cho doanh nghiệp. Đây cũng là vấn đề đang được nhiều doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu Nhà nước lớn quan tâm, khi yêu cầu về cơ cấu cổ đông đại chúng ngày càng được siết chặt hơn.

Về hoạt động kinh doanh, Petrolimex ghi nhận bức tranh trái chiều trong quý I/2026. Doanh thu thuần đạt gần 98.700 tỷ đồng, tăng hơn 45% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức doanh thu theo quý cao nhất của doanh nghiệp trong 13 năm qua.

Tuy nhiên, đà tăng doanh thu không đi kèm cải thiện lợi nhuận. Giá vốn hàng bán tăng mạnh khiến lợi nhuận gộp gần như đi ngang, đạt khoảng 3.700 tỷ đồng. Trong khi đó, áp lực chi phí gia tăng đã bào mòn kết quả kinh doanh của doanh nghiệp xăng dầu đầu ngành.

Sau khi trừ các khoản chi phí, Petrolimex báo lỗ hơn 662 tỷ đồng trong quý I/2026. Cùng kỳ năm trước, doanh nghiệp vẫn lãi gần 211 tỷ đồng. Đây là mức lỗ lớn nhất của Petrolimex kể từ quý I/2020, đồng thời là quý thua lỗ đầu tiên sau 6 năm.

Theo doanh nghiệp, nguyên nhân chính đến từ biến động bất thường của giá dầu thế giới sau các căng thẳng giữa Mỹ - Israel và Iran từ cuối tháng 2. Giá xăng dầu tăng mạnh trong tháng 3, có thời điểm lên mức cao kỷ lục, khiến hoạt động kinh doanh chịu nhiều sức ép.

Ở thị trường trong nước, nguồn cung khan hiếm khiến nhiều doanh nghiệp đầu mối nhỏ hạn chế nhập khẩu. Áp lực bảo đảm nguồn cung vì vậy dồn nhiều hơn lên các doanh nghiệp đầu mối lớn như Petrolimex. Doanh nghiệp phải nhập hàng với giá giao ngay cao, phụ phí lớn và duy trì tồn kho ở mức cao hơn quy định.

Tuy nhiên, khi giá xăng dầu quay đầu giảm liên tục với biên độ lớn trong tháng 4, lượng hàng đã nhập trước đó đối mặt rủi ro suy giảm giá trị. Đây là yếu tố tác động mạnh đến hiệu quả kinh doanh xăng dầu của Petrolimex trong quý đầu năm.

Như vậy, Petrolimex đang cùng lúc xử lý hai bài toán. Một là cơ cấu cổ đông và điều kiện công ty đại chúng thông qua phương án bán cổ phiếu quỹ. Hai là cải thiện hiệu quả kinh doanh sau quý lỗ lớn do biến động giá dầu và áp lực tồn kho. Với vị thế doanh nghiệp đầu ngành, diễn biến tiếp theo của PLX sẽ tiếp tục được nhà đầu tư theo dõi sát trong các quý tới.