"Đại gia thép" SMC tính hủy ESOP hơn 3,68 triệu đơn vị, phát hành cổ phiếu để hoán đổi nợ

Công ty CP Đầu tư Thương mại SMC (HoSE: SMC) vừa công bố tài liệu ĐHĐCĐ bất thường năm 2026, dự kiến tổ chức ngày 11/9. Trong số các nội dung được đưa ra xin ý kiến cổ đông, đáng chú ý nhất là chủ trương tái cấu trúc nợ, trái phiếu và phát hành cổ phiếu để hoán đổi nợ.

Theo phương án, SMC có thể đàm phán với các chủ nợ để chuyển đổi một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ phù hợp thành vốn chủ sở hữu thông qua phát hành cổ phiếu. Mục tiêu được doanh nghiệp đưa ra gồm giảm nghĩa vụ thanh toán bằng tiền, giảm chi phí lãi vay, cải thiện hệ số nợ/vốn và bổ sung dư địa tài chính cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

Giá phát hành cổ phiếu hoán đổi nợ dự kiến không thấp hơn giá trị sổ sách tại báo cáo tài chính kiểm toán hoặc soát xét gần nhất trước thời điểm thực hiện. Tài liệu SMC đưa ra hai mức tham chiếu. Giá trị sổ sách trên mỗi cổ phiếu tại BCTC riêng quý I/2026 tự lập là 14.551 đồng, trong khi tại BCTC riêng bán niên 2026 tự lập là 15.616 đồng/cổ phiếu.

Mức này cao đáng kể so với vùng thị giá khoảng 10.000-11.000 đồng/cổ phiếu của SMC trong những tuần đầu tháng 8. Giữa tháng 7, cổ phiếu SMC còn giao dịch dưới mức 9.000 đồng/cổ phiếu.

Hủy ESOP, kế hoạch cổ phiếu chuyển trọng tâm sang tái cấu trúc nợ

Phương án hoán đổi nợ xuất hiện trong bối cảnh SMC đang điều chỉnh đáng kể kế hoạch phát hành cổ phiếu đã được xây dựng từ đầu năm.

Tại ĐHĐCĐ thường niên tháng 4/2026, cổ đông từng thông qua phương án ESOP với số lượng tối đa 3.680.341 cổ phiếu phổ thông. Tuy nhiên, chỉ vài tháng sau, HĐQT lại đề nghị ĐHĐCĐ bất thường hủy toàn bộ kế hoạch này.

SMC lý giải sau khi xem xét tình hình thực tế, doanh nghiệp có khả năng cân đối nguồn vốn phục vụ sản xuất kinh doanh, đồng thời vẫn bảo đảm các chế độ, chính sách và phúc lợi dành cho người lao động. Vì vậy, HĐQT cho rằng chưa cần tiếp tục phương án ESOP năm 2026.

Trong khi ESOP được đề nghị dừng lại, một phương án huy động vốn khác vẫn đang được triển khai. Trước đó, cổ đông SMC đã thông qua kế hoạch chào bán khoảng 36,8 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu với giá 10.000 đồng/cổ phiếu, dự kiến thu hơn 368 tỷ đồng. Theo kế hoạch ban đầu, khoảng 168 tỷ đồng dùng thanh toán nợ vay ngân hàng và 200 tỷ đồng thanh toán cho nhà cung cấp, qua đó tạo thêm hạn mức phục vụ hoạt động kinh doanh.

Tài liệu mới nhất cho biết hồ sơ đăng ký chào bán đã được gửi tới Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Sau khi nhận phản hồi, SMC đã bổ sung, giải trình và đang chờ ý kiến tiếp theo để thực hiện các bước còn lại.

Từng nhận cổ phiếu Hòa Bình để cấn nợ, SMC nay đứng ở phía ngược lại

Năm 2024, SMC là đơn vị nhận lượng cổ phiếu lớn nhất trong đợt Xây dựng Hòa Bình (HBC) phát hành cổ phiếu để hoán đổi công nợ. Khoản nợ gốc của Hòa Bình đối với SMC vào cuối năm 2023 ở mức gần 105 tỷ đồng, tương ứng SMC nhận gần 10,48 triệu cổ phiếu HBC với giá hoán đổi 10.000 đồng/cổ phiếu, qua đó sở hữu hơn 3% vốn doanh nghiệp xây dựng này.

Hai năm sau, SMC lại tính tới chính công cụ này cho bảng cân đối của mình, phát hành cổ phiếu SMC cho các chủ nợ để chuyển nghĩa vụ nợ thành vốn chủ.

Sự thay đổi này diễn ra sau một quá trình kéo dài nhiều năm nhằm giảm đòn bẩy tài chính. Cuối năm 2024, tổng nợ phải trả của SMC còn 3.968 tỷ đồng, giảm hơn 26% so với năm trước. Đến cuối năm 2025, con số tiếp tục giảm xuống 3.446 tỷ đồng, trong khi vốn chủ sở hữu tăng từ gần 810 tỷ lên hơn 1.007 tỷ đồng. Hệ số tổng nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu nhờ đó giảm từ 4,9 lần xuống 3,4 lần.

Dù vậy, dư nợ vay cuối năm 2025 vẫn ở mức hơn 2.049 tỷ đồng, tương đương hơn hai lần vốn chủ sở hữu. Báo cáo kiểm toán năm 2025 cũng từng nhấn mạnh vấn đề liên quan khả năng hoạt động liên tục của doanh nghiệp trong bối cảnh áp lực vốn lưu động vẫn hiện hữu.

Nửa đầu năm 2026, quá trình giảm vay tiếp tục được đẩy nhanh. Tại ngày 30/6, số dư vay của SMC còn khoảng 1.302 tỷ đồng, giảm hơn 36% so với đầu năm. Trong kỳ, doanh nghiệp cũng tiếp tục thanh lý một số tài sản và sắp xếp lại hoạt động tại các đơn vị thành viên.

Kết quả kinh doanh đồng thời có dấu hiệu cải thiện khi SMC ghi nhận gần 42 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế hợp nhất trong 6 tháng đầu năm, so với khoản lỗ cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, chính SMC thừa nhận doanh thu và biên lợi nhuận gộp vẫn ở mức khiêm tốn, trong khi cạnh tranh ngành thép và nhu cầu thị trường tiếp tục tạo sức ép lên hoạt động cốt lõi.

Bởi vậy, phương án đổi nợ lấy cổ phiếu có thể được xem là bước tiếp theo trong quá trình “thu dọn” bảng cân đối của SMC sau bán tài sản, thu hồi công nợ và giảm vay.

Tuy nhiên, đây mới là chủ trương được trình cổ đông. Giá trị nợ thực tế được hoán đổi, chủ nợ tham gia, số cổ phiếu phát hành và mức độ pha loãng chưa được xác định. Nếu ĐHĐCĐ thông qua, HĐQT SMC sẽ được trao quyền khá rộng để đàm phán và quyết định các thông số này.