Xuất khẩu thủy sản tăng trưởng tích cực, biến số vẫn nằm ở thị trường Mỹ

Cá tra phục hồi, Vĩnh Hoàn giữ lợi thế tại Mỹ

Sau giai đoạn chịu sức ép từ nhu cầu thế giới và chi phí logistics, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đang ghi nhận tín hiệu phục hồi rõ hơn trong năm 2026. Theo dữ liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), kim ngạch xuất khẩu thủy sản lũy kế 6 tháng đầu năm 2026 đạt 5,8 tỷ USD, tăng 12,8% so với cùng kỳ.

Trong đó, tôm tiếp tục là nhóm hàng đóng góp lớn nhất với giá trị xuất khẩu đạt 2,3 tỷ USD, tăng 13,6%. Cá tra đạt 1,1 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ. Về thị trường, Trung Quốc và Hồng Kông dẫn đầu đà tăng trưởng với kim ngạch đạt 1,5 tỷ USD, tăng 37,9%. Các thị trường truyền thống như Mỹ, Nhật Bản và EU tiếp tục giữ vai trò quan trọng, với kim ngạch lần lượt đạt 897 triệu USD, 787 triệu USD và 536 triệu USD.

Dù các con số xuất khẩu cho thấy nền tảng ngành đã cải thiện, bức tranh nửa cuối năm vẫn chưa hoàn toàn thuận lợi. Theo Rồng Việt, ngành thủy sản đang chờ mức độ cụ thể của các chính sách thuế quan tại Mỹ, bao gồm thuế theo Điều 301 và thuế chống bán phá giá. Đây sẽ là yếu tố quan trọng định hình cơ cấu thị trường xuất khẩu của nhiều doanh nghiệp trong thời gian tới.

Ở mảng cá tra, dữ liệu từ Agromonitor cho thấy sản lượng xuất khẩu lũy kế 5 tháng đầu năm 2026 đạt 381.000 tấn, tăng 7% so với cùng kỳ. Giá bán bình quân toàn ngành ổn định ở mức 2,26 USD/kg.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường dẫn dắt tăng trưởng của cá tra Việt Nam, với sản lượng đạt 113.000 tấn, tăng 32% so với cùng kỳ. Giá bán tại thị trường này đạt 2,06 USD/kg, tăng 2%. Ngược lại, các thị trường Mỹ, Brazil và EU đều ghi nhận sản lượng tiêu thụ giảm, lần lượt 12%, 12% và 3%.

Tuy vậy, Mỹ vẫn là thị trường có giá bán cao hơn đáng kể so với nhiều thị trường khác. Giá bán cá tra tại Mỹ đạt 3,08 USD/kg, tăng nhẹ 2% so với cùng kỳ. Riêng trong tháng 5/2026, giá cá tra xuất khẩu sang Mỹ và EU tăng 5%, trong khi Brazil giảm 7% và Trung Quốc duy trì ổn định.

Trong bối cảnh đó, sự phân hóa giữa các doanh nghiệp cá tra thể hiện rõ hơn ở yếu tố thuế quan. Theo cập nhật về các loại thuế tại Mỹ, mức thuế chống bán phá giá sơ bộ kỳ 21 đối với Vĩnh Hoàn (VHC) là 0 USD/kg. Trong khi đó, Nam Việt (ANV) chịu mức thuế sơ bộ 0,23 USD/kg và Biển Đông là 0,29 USD/kg.

Theo đánh giá của Chứng khoán Rồng Việt,  VHC có lợi thế thuế quan hơn so với các doanh nghiệp còn lại trong ngành. Ngoài ra, doanh nghiệp này còn có thể được hỗ trợ bởi diễn biến chi phí đầu vào, khi giá cá tra nguyên liệu đang trong xu hướng giảm dần, trong khi giá bán tại các thị trường như Mỹ và EU ghi nhận cải thiện.

Với Nam Việt, mức thuế sơ bộ cao hơn Vĩnh Hoàn cho thấy áp lực cạnh tranh tại thị trường Mỹ có thể lớn hơn. Tuy nhiên, triển vọng của doanh nghiệp cá tra vẫn cần đặt trong tương quan với cơ cấu thị trường, khả năng điều tiết đơn hàng và diễn biến thuế cuối cùng trong thời gian tới.

Mảng tôm tăng trưởng nhưng Sao Ta chịu sức ép

Trái với cá tra, mảng tôm có bức tranh phức tạp hơn. Theo Agromonitor, giá trị xuất khẩu cả tôm thẻ và tôm sú trong 5 tháng đầu năm 2026 đều tăng, nhưng động lực tăng trưởng không giống nhau.

Với tôm thẻ, sản lượng xuất khẩu đạt 124.000 tấn, tăng 2,93% so với cùng kỳ, nhưng giá bán giảm 4,3%. Điều này cho thấy tăng trưởng chủ yếu đến từ sản lượng. Trong khi đó, tôm sú ghi nhận sản lượng đạt 14.000 tấn, giảm 3,26%, nhưng được bù đắp bởi giá bán tăng 7,1%.

Ở nhóm thị trường nhập khẩu lớn, Trung Quốc là điểm sáng nổi bật. Giá trị nhập khẩu tôm thẻ từ Việt Nam vào thị trường này tăng hơn 104% so với cùng kỳ. Ngược lại, Mỹ ghi nhận sự suy giảm mạnh, với lượng nhập khẩu tôm thẻ giảm 18,53% và giá trị giảm 25,52%.

Sức ép với các doanh nghiệp tôm còn đến từ thuế chống bán phá giá tại Mỹ. Theo dữ liệu trong báo cáo, mức thuế chống bán phá giá sơ bộ kỳ 20 đối với Sao Ta (FMC) là 10,76%. Mức này cao hơn Stapimex, ở mức 6,3%, và nhóm 27 công ty khác ở mức 7,56%. Rồng Việt nhận định, dựa trên mức thuế sơ bộ này, FMC khó cạnh tranh tại thị trường Mỹ nếu mức thuế được duy trì trong kết quả cuối cùng.

Dù vậy, triển vọng của ngành tôm không hoàn toàn tiêu cực. Nhu cầu tại các thị trường chính còn lại như EU và Nhật Bản được kỳ vọng cải thiện khi giá bán tôm giảm dần nhờ giá nguyên liệu đầu vào hạ nhiệt. Đây có thể là yếu tố giúp các doanh nghiệp tôm giảm bớt phần nào áp lực từ thị trường Mỹ.

Ở góc độ chung, sự khác biệt giữa cá tra và tôm trong nửa cuối năm nằm ở mức độ chịu ảnh hưởng từ thuế quan Mỹ. Nếu cá tra có điểm tựa từ lợi thế giá cạnh tranh và nguồn cung cá biển tự nhiên suy giảm, thì tôm vẫn phải chờ thêm tín hiệu rõ ràng từ chính sách thuế chống bán phá giá tại Mỹ cũng như sức mua tại các thị trường thay thế.

Biên lợi nhuận kỳ vọng ổn định, biến số vẫn nằm ở thị trường Mỹ

Bước sang nửa cuối năm 2026, sản lượng tiêu thụ thủy sản tổng thể được kỳ vọng sẽ cải thiện so với nửa đầu năm. Một trong những yếu tố hỗ trợ là tình hình căng thẳng tại Trung Đông hạ nhiệt, qua đó giúp chi phí cước vận chuyển giảm dần.

Trong nửa đầu năm, xung đột Trung Đông và tâm lý chờ đợi thuế quan tại Mỹ đã khiến nhu cầu tại thị trường này suy giảm một phần, đồng thời đẩy chỉ số giá cước vận chuyển WCI lên quanh 4.500 USD/container 40 feet, tăng 80% so với cùng kỳ. Nếu chi phí logistics hạ nhiệt, giá bán thủy sản có thể trở nên phù hợp hơn với nhu cầu tiêu thụ tại Mỹ.

Một yếu tố khác cũng hỗ trợ nhóm cá nuôi là nguồn cung cá biển tự nhiên tiếp tục suy giảm. Hạn mức đánh bắt cá tuyết tại khu vực biển Barents trong năm 2026 giảm 18% so với cùng kỳ, về 285.000 tấn. Giá cá tuyết và cá tuyết chấm đen trong 3 tháng đầu năm tăng lần lượt 12% và 13%, trong khi giá cá tra giữ ổn định. Diễn biến này có thể khiến người tiêu dùng chuyển sang các sản phẩm cá nuôi có giá cạnh tranh hơn như cá tra.

Về biên lợi nhuận, Rồng Việt kỳ vọng biên lợi nhuận gộp của các doanh nghiệp thủy sản trong nửa cuối năm 2026 duy trì ổn định so với cùng kỳ. Cơ sở đến từ việc diễn biến giá bán và chi phí nguyên liệu đầu vào có xu hướng điều chỉnh cùng chiều.

Giá thức ăn chăn nuôi, yếu tố chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí đầu vào, được kỳ vọng hạ nhiệt nhờ xu hướng giảm của giá đậu tương và giá phân bón. Tuy nhiên, giá bột cá vẫn ở mức cao khoảng 60.000 đồng/kg, tăng 60% so với cùng kỳ do nguồn cung từ Peru thiếu hụt. Điều này có thể hạn chế tốc độ giảm của chi phí thức ăn trong giai đoạn tới.