Từ câu chuyện Mi Hồng: Giấy phép kinh doanh vàng miếng không phải “tấm vé” một lần

Ngày 8/8/2026, Thanh tra Chính phủ công bố thông báo Kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật trong hoạt động kinh doanh vàng và các vấn đề liên quan tại Công ty CP Bảo Tín Mạnh Hải, Công ty CP Vàng bạc đá quý Bảo Tín Mạnh Hải và Công ty TNHH Mi Hồng. Kết luận thanh tra số 243/KL-TTCP được ban hành trước đó ngày 13/5/2026.

Theo thông tin đăng ký doanh nghiệp, Công ty TNHH Mi Hồng có trụ sở tại 306 Bùi Hữu Nghĩa, phường Gia Định, TP.HCM. Doanh nghiệp có vốn điều lệ 350 tỷ đồng, toàn bộ là nguồn vốn tư nhân và thực hiện hạch toán độc lập.

Vàng miếng là một thị trường được quản lý chặt. Theo số liệu của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước, tính đến tháng 9/2025, cả nước có 14.612 doanh nghiệp có ngành nghề liên quan đến thị trường vàng, song chỉ 38 đơn vị gồm 22 tổ chức tín dụng và 16 doanh nghiệp được Ngân hàng Nhà nước cấp giấy phép kinh doanh vàng miếng.

Theo Thanh tra Chính phủ, thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành đã triển khai nhiều giải pháp quản lý thị trường vàng, qua đó kiểm soát tương đối chặt hoạt động mua bán vàng miếng, hạn chế việc sử dụng vàng làm phương tiện thanh toán và giảm rủi ro trong hệ thống tín dụng. Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát và phòng chống rửa tiền cũng được tăng cường. Tuy nhiên, qua thanh tra, cơ quan chức năng vẫn phát hiện một số hạn chế, thiếu sót và vi phạm trong hoạt động kinh doanh vàng.

Sai phạm theo kết luận thanh tra

Riêng tại Mi Hồng, Thanh tra Chính phủ xác định doanh nghiệp chưa báo cáo Ngân hàng Nhà nước về việc chấm dứt hoạt động kinh doanh vàng miếng tại một số chi nhánh, vi phạm quy định về trách nhiệm báo cáo của doanh nghiệp hoạt động kinh doanh vàng.

Bên cạnh vấn đề tại mạng lưới kinh doanh, hoạt động trên môi trường trực tuyến của Mi Hồng cũng bị cơ quan thanh tra chỉ ra vi phạm.

Cụ thể, doanh nghiệp cung cấp thông tin sai lệch, không đầy đủ với khách hàng về các sản phẩm mà công ty cung cấp trên website, vi phạm quy định về thương mại điện tử và pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Một nhóm vấn đề khác được Thanh tra Chính phủ đề cập khá chi tiết liên quan đến công tác phòng, chống rửa tiền.

Theo kết luận, Mi Hồng không thực hiện đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ phòng, chống rửa tiền theo quy định.

Trong quá trình giao dịch, doanh nghiệp còn thu thập thông tin nhận biết khách hàng chưa đầy đủ; không cập nhật, xác minh thông tin nhận biết khách hàng; đồng thời không thực hiện phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro về rửa tiền và áp dụng các biện pháp xử lý tương ứng.

Thanh tra Chính phủ cho biết những vi phạm này dẫn đến phải xem xét, xử phạt vi phạm hành chính theo quy định.

Mi Hồng còn bị xác định kê khai thiếu thuế thu nhập cá nhân phải nộp của thành viên Hội đồng thành viên khi chuyển nhượng vốn. Tuy nhiên, kết luận không công bố người chuyển nhượng, giá trị phần vốn chuyển nhượng, thời điểm giao dịch cũng như số thuế phải nộp bổ sung.

Ở bình diện rộng hơn, Thanh tra Chính phủ đánh giá các doanh nghiệp có liên quan phải chịu trách nhiệm đối với việc chưa thực hiện đầy đủ, vi phạm các quy định về hoạt động kinh doanh vàng và pháp luật liên quan đến thương mại điện tử, phòng chống rửa tiền, thuế trong quá trình hoạt động. Cơ quan thanh tra đồng thời ghi nhận những hạn chế, thiếu sót trong công tác quản lý thị trường vàng giai đoạn 2023 - 2025 và yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý.

Không thể xem nhẹ nghĩa vụ cập nhật mạng lưới kinh doanh vàng miếng

Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Kinh tế Chứng khoán Việt Nam, Luật sư Phạm Văn Tuấn, Trưởng Chi nhánh Công ty luật TNHH Hà Chi - Chi nhánh Đống Đa, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội cho rằng, kinh doanh mua, bán vàng miếng là hoạt động kinh doanh có điều kiện và chịu sự quản lý đặc biệt của Nhà nước. Việc được cấp Giấy phép kinh doanh mua, bán vàng miếng không đồng nghĩa doanh nghiệp được toàn quyền tổ chức hoạt động mà phải tiếp tục tuân thủ các nghĩa vụ pháp lý trong suốt quá trình hoạt động.

Theo Luật sư Tuấn, Nghị định 24/2012/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 232/2025/NĐ-CP. Doanh nghiệp kinh doanh vàng miếng phải hoạt động đúng phạm vi, địa điểm và thực hiện các nghĩa vụ tương ứng theo quy định pháp luật, cũng như giấy phép hoặc văn bản chấp thuận của cơ quan quản lý tại từng thời điểm.

“Điểm cần nhấn mạnh là giấy phép hay điều kiện kinh doanh vàng miếng không thể được hiểu theo nghĩa doanh nghiệp được toàn quyền tổ chức hoạt động sau khi đã được cấp phép. Doanh nghiệp phải thường xuyên đối chiếu các quy định của pháp luật và nội dung giấy phép, văn bản chấp thuận để thực hiện đúng nghĩa vụ thông báo, báo cáo hoặc thủ tục cần thiết. Bảo đảm các điều kiện hoạt động, thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ, niêm yết giá, lưu giữ thông tin giao dịch và các nghĩa vụ về thông tin, báo cáo với Ngân hàng Nhà nước”, Luật sư Phạm Văn Tuấn phân tích.

Bên cạnh pháp luật chuyên ngành về vàng, doanh nghiệp còn phải tuân thủ các quy định về phòng, chống rửa tiền, trong đó có những nghĩa vụ liên quan nhận biết khách hàng, lưu giữ thông tin và báo cáo giao dịch thuộc diện phải báo cáo.

Đối với việc một doanh nghiệp đã chấm dứt kinh doanh vàng miếng tại chi nhánh nhưng chưa báo cáo hoặc cập nhật với Ngân hàng Nhà nước, ông Tuấn cho rằng không nên mặc nhiên xem đây chỉ là một thủ tục hành chính, song cũng cần thận trọng khi xác định tính chất pháp lý của từng trường hợp.

“Về nguyên tắc, nếu doanh nghiệp đã thực tế chấm dứt mua bán vàng miếng tại địa điểm đó nhưng chậm thực hiện nghĩa vụ thông báo, báo cáo hoặc cập nhật thông tin thì trước hết phải xem xét trách nhiệm hành chính về nghĩa vụ thông tin, báo cáo. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp đã chấm dứt hoặc không còn đủ điều kiện hoạt động tại địa điểm đó nhưng vẫn tiếp tục mua bán vàng miếng thì vấn đề hoàn toàn khác. Khi đó, cần xem xét cả tính hợp pháp của hoạt động kinh doanh thực tế tại địa điểm đó”, luật sư nói.

Trường hợp thứ hai được luật sư nêu là một tình huống pháp lý nói chung. Kết luận Thanh tra Chính phủ hiện không xác định Mi Hồng đã tiếp tục kinh doanh vàng miếng tại các chi nhánh sau khi chấm dứt hoạt động, mà chỉ xác định doanh nghiệp chưa thực hiện nghĩa vụ báo cáo với Ngân hàng Nhà nước.

Theo Luật sư Phạm Văn Tuấn, việc cập nhật chính xác mạng lưới kinh doanh vàng miếng có ý nghĩa lớn hơn một yêu cầu hành chính thông thường, bởi dữ liệu này là một mắt xích trong hoạt động quản lý thị trường.

“Cơ quan quản lý cần biết chính xác doanh nghiệp nào đang kinh doanh vàng miếng, kinh doanh tại đâu và mạng lưới thực tế đang hoạt động như thế nào. Nếu doanh nghiệp thay đổi mạng lưới nhưng thông tin không được cập nhật kịp thời, dữ liệu quản lý có thể không phản ánh đúng thực tế, từ đó ảnh hưởng đến hoạt động thanh tra, kiểm tra và giám sát thị trường”, ông Tuấn nhận định.

Đồng thời, luật sư lưu ý không thể chỉ nhìn vào một quy định chung để kết luận trách nhiệm đối với một doanh nghiệp cụ thể. Cần đối chiếu giấy phép hoặc văn bản chấp thuận của Ngân hàng Nhà nước, địa điểm kinh doanh được ghi nhận, thời điểm doanh nghiệp chấm dứt hoạt động, nghĩa vụ báo cáo phát sinh và thực tế giao dịch tại địa điểm đó.

Điểm này càng cần được lưu ý khi khung pháp lý đã thay đổi đáng kể từ cuối năm 2025. Nghị định 232/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 10/10/2025 và sửa đổi một số nội dung quan trọng của Nghị định 24/2012/NĐ-CP. Do đó, khi đánh giá một hành vi cụ thể trong giai đoạn 2023-2025, phải căn cứ quy định có hiệu lực tại chính thời điểm hành vi phát sinh, cùng giấy phép hoặc văn bản chấp thuận tương ứng, thay vì lấy điều kiện hiện tại áp ngược cho cả giai đoạn.

“Không nên đánh đồng mọi trường hợp chậm báo cáo với hành vi kinh doanh vàng miếng trái phép. Nhưng cũng không thể coi nhẹ nghĩa vụ cập nhật thông tin, bởi trong một thị trường được quản lý đặc biệt như vàng miếng, minh bạch về chủ thể và địa điểm kinh doanh chính là một phần quan trọng của cơ chế kiểm soát thị trường”, Luật sư Phạm Văn Tuấn nhấn mạnh.