Thoái vốn Nhà nước có thể tạo thêm lực đẩy cho thị trường chứng khoán Việt Nam

Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) đưa 66 doanh nghiệp vào diện bán toàn bộ vốn trong kế hoạch cơ cấu lại giai đoạn 2026 - 2030. Trong số này có nhiều doanh nghiệp đang giao dịch trên thị trường chứng khoán, hoạt động trong các lĩnh vực từ công nghiệp, dệt may, dược phẩm đến năng lượng.

Ở góc độ thị trường, việc một lượng cổ phần Nhà nước được đưa ra bán không chỉ đặt ra câu chuyện về quy mô nguồn cung mới. Cơ cấu cổ đông sau thoái vốn, khả năng tham gia của các nhà đầu tư tổ chức, quỹ đầu tư và dòng vốn nước ngoài cũng là những yếu tố có thể tạo ra tác động dài hạn hơn.

Trao đổi với Tạp chí điện tử Kinh tế Chứng khoán Việt Nam, ông Phan Quốc Huỳnh - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam (VASB), Chủ tịch HĐQT Công ty Cp Chứng khoán SBS cho rằng kế hoạch thoái vốn là một tín hiệu tích cực đối với thị trường chứng khoán, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu mở rộng nguồn hàng và thu hút dòng vốn tổ chức ngày càng lớn.

Thoái vốn Nhà nước, thị trường chứng khoán có thêm “nguồn hàng” chất lượng

PV: SCIC dự kiến bán toàn bộ vốn tại 66 doanh nghiệp trong giai đoạn 2026 - 2030. Ông đánh giá thế nào về kế hoạch này dưới góc nhìn thị trường chứng khoán?

Ông Phan Quốc Huỳnh: Trước hết, đây là một bước đi phù hợp với quá trình cơ cấu lại vốn Nhà nước. Có những ngành, lĩnh vực Nhà nước cần tiếp tục giữ vai trò chi phối hoặc nắm giữ vốn để phục vụ những mục tiêu chiến lược. Nhưng cũng có những lĩnh vực mà việc Nhà nước tiếp tục nắm giữ vốn không còn thực sự cần thiết.

Khi đó, thoái vốn giúp Nhà nước cơ cấu lại nguồn lực, tập trung vốn vào những lĩnh vực trọng yếu hơn. Ở chiều ngược lại, phần vốn được đưa ra thị trường sẽ tạo thêm cơ hội cho khu vực tư nhân và các nhà đầu tư khác tham gia.

Đối với thị trường chứng khoán, đây là một thông tin tích cực bởi nhà đầu tư có thêm lựa chọn. Một lượng cổ phần trước đây tập trung tại SCIC có thể được chuyển giao ra bên ngoài, qua đó bổ sung nguồn hàng và làm thị trường phong phú hơn.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh tốt nhưng lượng cổ phiếu thực sự được giao dịch trên thị trường chưa nhiều. Khi cơ cấu sở hữu thay đổi, khả năng tiếp cận của nhà đầu tư cũng có thể được cải thiện.

PV: Vậy việc SCIC thoái vốn có thể tạo ra thay đổi như thế nào về dòng tiền và nhóm nhà đầu tư tham gia thị trường, thưa ông?

Ông Phan Quốc Huỳnh: Với những thương vụ có quy mô lớn, đối tượng tham gia thường sẽ không chỉ là nhà đầu tư cá nhân. Khả năng hấp thụ phần vốn lớn chủ yếu đến từ các nhà đầu tư tổ chức, doanh nghiệp có tiềm lực tài chính, quỹ đầu tư hoặc nhà đầu tư chiến lược.

Đây là điểm đáng chú ý. Nếu các thương vụ thoái vốn đủ hấp dẫn về doanh nghiệp, mức giá và điều kiện tham gia, chúng có thể thu hút thêm một lượng vốn tổ chức vào thị trường.

Trong đó, nhà đầu tư nước ngoài cũng là một nhóm rất đáng quan tâm. Các quỹ ngoại thường tìm kiếm những doanh nghiệp có quy mô đủ lớn, nền tảng kinh doanh tốt và có lượng cổ phiếu đủ để họ giải ngân. Trong khi đó, tại một số doanh nghiệp, tỷ lệ sở hữu của Nhà nước hoặc cổ đông lớn còn cao nên lượng cổ phần dành cho thị trường chưa nhiều.

Khi Nhà nước giảm tỷ lệ sở hữu, thị trường có thể có thêm những cơ hội đầu tư đủ quy mô cho các tổ chức. Nếu quá trình này đi cùng với việc từng bước cải thiện khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài, tác động tới dòng vốn sẽ rõ ràng hơn.

Bởi vậy, việc tái cơ cấu vốn Nhà nước không đơn thuần là thay đổi chủ sở hữu. Với thị trường chứng khoán, nó còn có thể tạo thêm nguồn hàng có chất lượng và mở rộng không gian cho dòng vốn lớn tham gia.

Mở thêm dư địa cho dòng vốn tổ chức và nhà đầu tư ngoại

PV: Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới của thị trường chứng khoán sau quá trình nâng hạng. Theo ông, kế hoạch thoái vốn Nhà nước có ý nghĩa như thế nào trong bối cảnh này?

Ông Phan Quốc Huỳnh: Nâng hạng giúp thị trường Việt Nam tiếp cận một nhóm nhà đầu tư lớn hơn, nhưng muốn dòng vốn thực sự đi vào thì phải có hàng hóa phù hợp.

Các quỹ đầu tư không chỉ nhìn vào quy mô vốn hóa của toàn thị trường. Họ còn xem xét từng doanh nghiệp có đủ quy mô, đủ thanh khoản và có thể giải ngân một lượng vốn đủ lớn hay không.

Vì vậy, việc bổ sung thêm nguồn hàng chất lượng là rất cần thiết. Có những doanh nghiệp Nhà nước không nhất thiết phải tiếp tục nắm giữ vốn nhưng bản thân doanh nghiệp vẫn có hoạt động kinh doanh tốt. Khi phần vốn đó được đưa ra thị trường, đây có thể trở thành một nguồn hàng mới cho nhà đầu tư.

Nếu đồng thời có thêm các bước mở rộng khả năng tiếp cận cho nhà đầu tư nước ngoài, chẳng hạn xử lý dần những hạn chế liên quan tới tỷ lệ sở hữu, thị trường sẽ thuận lợi hơn trong việc thu hút dòng vốn quốc tế.

Có thể xem thoái vốn là một chất xúc tác. Nó không phải yếu tố duy nhất quyết định dòng vốn ngoại có quay trở lại hay không, nhưng cùng với nâng hạng, cải thiện thanh khoản và nâng chất lượng doanh nghiệp niêm yết, đây là một tín hiệu tích cực cho thị trường.

PV: Tuy nhiên, khi một lượng lớn cổ phần được đưa ra bán, liệu nguồn cung này có gây áp lực lên thị trường trong ngắn hạn?

Ông Phan Quốc Huỳnh: Nguồn cung tăng chắc chắn là yếu tố thị trường phải tính đến, nhưng không nên nhìn nguồn cung mới hoàn toàn theo hướng tiêu cực.

Quan trọng nhất vẫn là chất lượng doanh nghiệp và mức giá đưa ra. Nếu một doanh nghiệp có nền tảng tốt, mức định giá hấp dẫn và triển vọng kinh doanh rõ ràng, thị trường vẫn có nhu cầu. Đặc biệt với các nhà đầu tư tổ chức, những thương vụ quy mô lớn đôi khi lại là cơ hội bởi họ có thể mua được lượng cổ phần đáng kể mà trên thị trường thứ cấp không dễ tích lũy.

Tất nhiên, cách triển khai cũng rất quan trọng. Nếu nhiều thương vụ lớn diễn ra cùng một thời điểm thì sẽ tạo áp lực nhất định về nguồn vốn hấp thụ. Nhưng nếu có lộ trình phù hợp với diễn biến thị trường, nguồn cung mới có thể được hấp thụ tốt hơn.

Ngoài ra, phương thức bán phải bảo đảm tính cạnh tranh và thu hút được nhà đầu tư thực sự có nhu cầu. Việc đấu giá, lựa chọn nhà đầu tư tổ chức hoặc những nhà đầu tư có tiềm lực tài chính sẽ giúp quá trình chuyển giao vốn diễn ra hiệu quả hơn.

Do đó, vấn đề không phải thị trường có thêm bao nhiêu cổ phiếu, mà là cổ phiếu gì được đưa ra, bán ở mức giá nào và ai sẽ là người mua.

PV: Theo ông, đâu là điều kiện để kế hoạch thoái vốn không chỉ thành công về mặt thu hồi vốn Nhà nước mà còn thực sự tạo thêm động lực cho thị trường chứng khoán?

Ông Phan Quốc Huỳnh: Trước hết, phải bảo đảm mục tiêu cơ cấu lại vốn Nhà nước. Những lĩnh vực Nhà nước không còn cần thiết phải trực tiếp nắm giữ thì có thể chuyển giao cho khu vực tư nhân, từ đó dành nguồn lực cho những ngành, lĩnh vực quan trọng hơn.

Với thị trường chứng khoán, điều cần hướng tới là quá trình này bổ sung được thêm nguồn hàng có chất lượng. Nếu những doanh nghiệp tốt có thêm lượng cổ phần được đưa ra thị trường, nhà đầu tư sẽ có nhiều lựa chọn hơn và thị trường cũng có thêm chiều sâu.

Thứ hai là cần thu hút được nhóm nhà đầu tư phù hợp. Với các lô cổ phần lớn, lực mua nhiều khả năng sẽ đến từ nhà đầu tư tổ chức, các quỹ đầu tư hoặc nhà đầu tư chiến lược. Sự tham gia của nhóm này không chỉ bổ sung nguồn vốn mà còn có thể tạo ra những thay đổi tích cực về quản trị doanh nghiệp sau thoái vốn.

Đặc biệt, nếu thu hút được dòng vốn nước ngoài thì tác động có thể rộng hơn. Khi nhà đầu tư ngoại quay lại, dòng tiền không chỉ đi vào một thương vụ cụ thể mà còn có thể lan tỏa sang các nhóm cổ phiếu khác, qua đó hỗ trợ thanh khoản chung của thị trường.

Cuối cùng, bản thân doanh nghiệp vẫn phải chứng minh được chất lượng. Thoái vốn có thể tạo ra sự quan tâm ban đầu, nhưng nhà đầu tư tổ chức sẽ nhìn vào hiệu quả kinh doanh, quản trị, triển vọng tăng trưởng và mức định giá trước khi quyết định giải ngân.

Nếu những yếu tố này được kết hợp tốt, kế hoạch thoái vốn của SCIC sẽ không chỉ là câu chuyện Nhà nước rút vốn khỏi một số doanh nghiệp. Đây còn có thể trở thành một chất xúc tác giúp thị trường có thêm hàng hóa, thu hút nguồn vốn mới và mở rộng dư địa cho nhà đầu tư tổ chức trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi!