Sau vụ buôn lậu 28.000 viên kim cương, chuyên gia nói gì về triển vọng PNJ?

Thị trường vàng bạc đá quý những ngày qua rúng động trước thông tin từ Cơ quan Cảnh sát điều tra liên quan đến đường dây đưa hơn 28.000 viên kim cương nhập lậu vào Việt Nam. Đáng chú ý, ông Đặng Ngọc Thảo - nguyên Giám đốc Công ty TNHH MTV Giám định PNJ (P-Lab), công ty con do Công ty CP Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (HoSE: PNJ) sở hữu 100% vốn điều lệ bị cáo buộc có liên quan đến vụ việc.

Theo thông tin ban đầu từ cơ quan chức năng, ông Thảo đã lợi dụng vị trí điều hành cùng hệ thống máy móc tại phòng kiểm định P-Lab để mài bỏ mã định danh quốc tế GIA gốc trên các viên kim cương, sau đó khắc lại mã của P-Lab và cấp giấy chứng nhận giám định mới.

Vụ việc thu hút sự chú ý không chỉ bởi quy mô, mà còn bởi P-Lab là đơn vị giám định kim cương, đá quý thuộc hệ sinh thái PNJ - doanh nghiệp có vị thế lớn trên thị trường bán lẻ vàng bạc và trang sức. 

Ngay sau khi thông tin được cơ quan chức năng công bố, PNJ đã phát đi thông báo chính thức nhằm làm rõ phạm vi liên quan của doanh nghiệp.

PNJ củng cố thêm “hàng rào” quản trị tại P-Lab 

Đến ngày 6/7, tại buổi đối thoại với nhà đầu tư, ban lãnh đạo PNJ tiếp tục khẳng định doanh nghiệp không có bất kỳ liên quan nào đến lô hơn 28.000 viên kim cương nhập lậu đang được cơ quan điều tra làm rõ.

Theo giải trình của PNJ, doanh nghiệp chỉ nhập khẩu kim cương theo đường chính ngạch từ các nhà cung cấp nước ngoài, chủ yếu tại Thái Lan và Hồng Kông (Trung Quốc), với đầy đủ hồ sơ, chứng từ theo quy định.

Ban lãnh đạo PNJ cũng nhấn mạnh P-Lab không có chức năng kinh doanh kim cương. Mối quan hệ giữa PNJ và P-Lab chỉ dừng ở hoạt động cung cấp dịch vụ kiểm định, không phát sinh giao dịch mua bán kim cương giữa hai bên.

Trên cơ sở đó, doanh nghiệp khẳng định số kim cương bị cáo buộc liên quan đến đường dây buôn lậu không đi vào hệ thống phân phối của PNJ. PNJ cũng cho biết không có sản phẩm nào trong số hơn 28.000 viên kim cương nói trên được bán qua các kênh phân phối của doanh nghiệp.

Liên quan đến diễn biến sau vụ việc, PNJ cho biết việc mua lại sản phẩm từ khách hàng khiến hàng tồn kho tăng trong ngắn hạn, song mức tăng vẫn nằm trong tầm kiểm soát và đã được phản ánh trong các dự báo kinh doanh cập nhật. Lượng kim cương thu mua lại dự kiến được đưa vào kế hoạch sản xuất, kinh doanh mùa cao điểm cuối năm, trong đó có các bộ sưu tập mới. 

Về hoạt động kinh doanh thực tế, PNJ cho biết kết quả 6 tháng đầu năm 2026 vẫn bám sát tiến độ. Doanh thu mảng bán lẻ tiếp tục giữ đà tăng, biên lợi nhuận gộp đi đúng hướng và lợi nhuận sau thuế ghi nhận mức tăng trưởng hai chữ số so với cùng kỳ. 

Theo đó, PNJ tuyên bố giữ nguyên kế hoạch kinh doanh năm 2026 đã được Đại hội đồng cổ đông thông qua và khẳng định nền tảng cốt lõi của công ty không bị lung lay bởi sự cố mang tính cá nhân này. 

Ngay sau buổi đối thoại với nhà đầu tư, vào ngày 7/7, PNJ tiếp tục công bố thông tin về vụ việc liên quan đến P-Lab. Doanh nghiệp cho biết, căn cứ thông tin do cơ quan chức năng công bố, P-Lab xác định việc điều tra đối với ông Đặng Ngọc Thảo là vụ việc liên quan đến trách nhiệm pháp lý cá nhân. P-Lab đã có báo cáo chính thức gửi công ty mẹ.

PNJ tiếp tục nhấn mạnh P-Lab là pháp nhân hoạt động độc lập, có vốn điều lệ 10 tỷ đồng; đồng thời khẳng định mọi hoạt động của PNJ vẫn diễn ra bình thường.

Tuy nhiên, bên cạnh thông điệp cô lập rủi ro pháp lý, PNJ cũng bắt đầu triển khai các biện pháp tăng cường quản trị, kiểm soát và giám sát tại công ty con.

Đáng chú ý, Hội đồng quản trị PNJ đã thành lập Tổ giám sát đặc biệt với sự tham gia của hai thành viên HĐQT độc lập, nhằm nâng cao hiệu quả giám sát đối với ban lãnh đạo P-Lab.

Động thái này cho thấy doanh nghiệp không chỉ tập trung xử lý khía cạnh truyền thông hay trấn an thị trường, mà còn bắt đầu rà soát lại cơ chế quản trị tại đơn vị hoạt động trong lĩnh vực có độ nhạy cảm cao về uy tín và tính độc lập.

Cổ phiếu giảm sàn 3 phiên liên tiếp, PNJ rời nhóm vốn hóa tỷ USD 

Mặc dù doanh nghiệp đã liên tục đưa ra những thông điệp trấn an mạnh mẽ trong những ngày vừa qua, thị trường chứng khoán vẫn lựa chọn phản ứng vô cùng thận trọng trước các rủi ro tiềm ẩn. Trong phiên giao dịch ngày 7/7, cổ phiếu PNJ tiếp tục giảm sàn phiên thứ ba liên tiếp, xuống còn 50.800 đồng/cổ phiếu - mức thấp nhất trong hơn một năm qua.

Sau 3 phiên giảm sàn, thị giá PNJ đã mất hơn 20% giá trị. Vốn hóa doanh nghiệp theo đó “bốc hơi” trên 6.200 tỷ đồng, khiến PNJ chính thức rời nhóm doanh nghiệp có vốn hóa từ 1 tỷ USD trở lên.

Cổ phiếu giảm sâu cũng kéo theo giá trị tài sản trên sàn chứng khoán của bà Cao Thị Ngọc Dung - Chủ tịch HĐQT PNJ giảm mạnh.

Diễn biến này phản ánh áp lực tâm lý lớn của nhà đầu tư, trong bối cảnh vụ án liên quan đến một cá nhân từng giữ vị trí lãnh đạo tại công ty con của PNJ vẫn đang được cơ quan chức năng điều tra.

Dù doanh nghiệp khẳng định đây là trách nhiệm pháp lý của cá nhân và đã sớm triển khai các biện pháp quản trị rủi ro, thị trường dường như vẫn lựa chọn phản ứng thận trọng.

Một phần nguyên nhân đến từ tính đặc thù của ngành kim cương. Khác với vàng miếng, nơi giá trị phần lớn được xác định theo hàm lượng vàng và diễn biến giá thị trường, giá trị của kim cương phụ thuộc nhiều vào giấy chứng nhận, khả năng truy xuất nguồn gốc, uy tín của đơn vị giám định và thương hiệu bán lẻ.

Vì vậy, bất kỳ thông tin nào liên quan đến quy trình kiểm định, nguồn gốc hàng hóa hay mức độ tin cậy của chứng nhận đều có thể tác động mạnh đến tâm lý người mua lẫn nhà đầu tư.

Phép thử lớn về quản trị 

Sau phản ứng mạnh của thị trường, các công ty chứng khoán bắt đầu đưa ra những đánh giá cụ thể hơn về mức độ ảnh hưởng của vụ việc đối với PNJ.

Theo cập nhật của Chứng khoán MB (MBS) sau buổi gặp gỡ nhà đầu tư với ban lãnh đạo PNJ, trong kịch bản cơ sở, tác động đến kết quả kinh doanh có thể chỉ mang tính ngắn hạn nếu quá trình điều tra không phát sinh thêm tình tiết liên quan đến nhân sự cấp cao hoặc trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp.

MBS cho rằng niềm tin khách hàng có thể dần được cải thiện khi PNJ triển khai các biện pháp xử lý, tăng cường kiểm soát nội bộ và duy trì truyền thông minh bạch. 

Trên nền tảng mảng bán lẻ trang sức vẫn tăng trưởng cùng triển vọng mùa cao điểm cuối năm, công ty chứng khoán này dự báo lợi nhuận PNJ năm 2026 có thể tăng khoảng 28% so với năm trước.

Khác với MBS, Công ty cổ phần Chứng khoán SSI (SSI Research) lại đưa ra những nhận định thận trọng và khắt khe hơn. SSI Research đánh giá rủi ro ngắn hạn đối với thanh khoản và hoạt động kinh doanh của PNJ vẫn trong tầm kiểm soát, song rủi ro đáng lưu ý nhất là khả năng niềm tin người tiêu dùng suy giảm, từ đó làm chậm nhu cầu mua mới.

Đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm khi các sản phẩm liên quan đến kim cương hiện đóng góp khoảng 33% doanh thu mảng trang sức của PNJ, bao gồm khoảng 10% từ kim cương rời và 23% từ trang sức gắn kim cương. Nếu tâm lý e ngại kéo dài, tác động có thể không chỉ dừng ở nhóm kim cương rời mà còn lan sang phân khúc trang sức cao cấp - mảng thường có biên lợi nhuận hấp dẫn trong cơ cấu kinh doanh của doanh nghiệp.

Trên cơ sở đó, SSI Research đã hạ dự báo lợi nhuận sau thuế năm 2026 của PNJ từ 3.569 tỷ đồng xuống 3.333 tỷ đồng. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý hơn là việc công ty chứng khoán này đưa toàn bộ khuyến nghị đầu tư và giá mục tiêu đối với cổ phiếu PNJ vào trạng thái “đang xem xét”.

Theo SSI, các thông tin giải trình hiện nay chủ yếu đến từ phía doanh nghiệp và chưa phải kết luận chính thức của cơ quan điều tra. Vì vậy, thị trường có thể chuyển trọng tâm đánh giá từ tốc độ tăng trưởng lợi nhuận sang năng lực quản trị rủi ro và hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ.

Báo cáo của SSI cũng lưu ý giấy chứng nhận do P-Lab phát hành chỉ xác nhận các đặc tính kỹ thuật của viên kim cương tại thời điểm giám định, không có chức năng xác minh nguồn gốc xuất xứ. Điều này khiến giới đầu tư quan tâm hơn tới quy trình kiểm soát nội bộ trong mối quan hệ giữa doanh nghiệp bán lẻ và đơn vị kiểm định trực thuộc.

Thực tế, chính ban lãnh đạo PNJ cũng cho biết sự việc đã buộc doanh nghiệp phải rà soát lại toàn bộ quy trình quản trị tại P-Lab, đồng thời phối hợp với các đơn vị tư vấn để củng cố hệ thống vận hành.

Ở góc độ rộng hơn, vụ án cũng khiến thị trường nhìn lại vai trò của P-Lab trong hệ sinh thái PNJ. P-Lab được thành lập với chức năng giám định vàng, kim cương và đá quý; theo quy định, đơn vị kiểm định không được tham gia kinh doanh các sản phẩm do mình giám định.

Tuy nhiên, theo thông tin từ cơ quan điều tra, nguyên Giám đốc P-Lab bị cáo buộc đã lợi dụng hoạt động chuyên môn để mài bỏ mã GIA trên kim cương nhập lậu, khắc mã định danh của PNJ-Lab và cấp giấy chứng nhận mới nhằm hợp thức hóa sản phẩm trước khi đưa ra thị trường. 

Dù PNJ khẳng định đây là hành vi của cá nhân, không liên quan đến hoạt động nhập khẩu, mua bán hay phân phối của doanh nghiệp, vụ việc vẫn đặt ra yêu cầu phải siết chặt cơ chế giám sát đối với các công ty con hoạt động trong lĩnh vực nhạy cảm, nơi uy tín và tính độc lập là yếu tố cốt lõi.

Bà Nguyễn Thị Thu Hương - Cố vấn cấp cao FIDT, chuyên gia quản lý gia sản cũng cho rằng tác động đáng chú ý hơn cả nằm ở niềm tin thị trường. Sau vụ việc, các sản phẩm gắn với chứng nhận P-Lab hoặc PNJ-Lab có thể gặp khó khăn hơn trong giao dịch thứ cấp, nhất là với những viên không có đầy đủ hóa đơn và hồ sơ nguồn gốc.

Trước đây, giấy kiểm định có thể là yếu tố tạo niềm tin ban đầu giữa người mua và người bán. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, người mua có thể trở nên thận trọng hơn, yêu cầu kiểm định chéo hoặc đòi mức chiết khấu cao hơn để bù đắp rủi ro.

Với PNJ, thách thức hiện nay không chỉ nằm ở việc duy trì tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận trong năm 2026. Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần chứng minh hiệu quả của các biện pháp kiểm soát mới, làm rõ ranh giới trách nhiệm giữa công ty mẹ và đơn vị kiểm định trực thuộc, đồng thời từng bước khôi phục niềm tin của khách hàng và thị trường.

Bởi trong ngành kim cương, uy tín không chỉ là lợi thế cạnh tranh mà còn là một phần của giá trị sản phẩm. Sau vụ việc tại P-Lab, năng lực quản trị rủi ro có thể trở thành phép thử quan trọng không kém các chỉ tiêu kinh doanh mà PNJ đặt ra cho năm nay.