Hiệu quả cải thiện nhưng biên lợi nhuận VNSteel vẫn là điểm nghẽn

Bức tranh kinh doanh của Tổng công ty Thép Việt Nam – CTCP (VN Steel) trong năm 2025 cho thấy sự phục hồi rõ nét sau giai đoạn thị trường thép suy giảm mạnh. Doanh thu thuần hợp nhất đạt khoảng 44.458 tỷ đồng, tăng đáng kể so với mức hơn 36.000 tỷ đồng của năm trước. Lợi nhuận sau thuế đạt khoảng 577,5 tỷ đồng, cải thiện mạnh so với nền thấp của năm 2024.

Tuy nhiên, nếu đặt trong bối cảnh toàn ngành bắt đầu bước vào chu kỳ phục hồi, mức tăng trưởng này vẫn mang tính hồi phục nhiều hơn là bứt phá. Quy mô doanh thu lớn nhưng hiệu quả tạo lợi nhuận của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế.

Biên lợi nhuận tiếp tục là điểm nghẽn cốt lõi. Với lợi nhuận gộp khoảng 1.819 tỷ đồng trên nền doanh thu hơn 44.000 tỷ đồng, tỷ suất lợi nhuận của VNSteel duy trì ở mức thấp. Sau khi trừ các chi phí vận hành, biên lợi nhuận ròng chỉ dao động quanh mức trên 1%, cho thấy khả năng tạo giá trị gia tăng còn khá mỏng so với quy mô hoạt động.

Áp lực chi phí vẫn hiện hữu trong cấu trúc tài chính. Chi phí bán hàng năm 2025 ghi nhận hơn 470 tỷ đồng, trong khi chi phí quản lý doanh nghiệp vượt 900 tỷ đồng. Trong bối cảnh biên lợi nhuận thấp, các khoản chi phí này tiếp tục ăn mòn kết quả kinh doanh, hạn chế dư địa cải thiện lợi nhuận.

Một điểm đáng chú ý khác là sự suy giảm của các nguồn thu ngoài hoạt động cốt lõi. Lợi nhuận khác năm 2025 chỉ còn khoảng 35,8 tỷ đồng, giảm mạnh so với mức hơn 150 tỷ đồng của năm trước. Điều này khiến kết quả kinh doanh phụ thuộc gần như hoàn toàn vào hoạt động chính, trong khi khả năng bù đắp từ các nguồn thu bổ sung không còn nhiều.

Ở góc độ dòng tiền, doanh nghiệp đã ghi nhận sự cải thiện khi lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh đạt khoảng 701 tỷ đồng, đảo chiều so với mức âm hơn 1.280 tỷ đồng của năm 2024. Tuy vậy, dòng tiền này chưa thực sự bền vững khi vẫn chịu tác động lớn từ biến động vốn lưu động.

Cụ thể, các khoản phải thu ngắn hạn tăng lên hơn 4.100 tỷ đồng, trong khi hàng tồn kho duy trì ở mức trên 6.400 tỷ đồng. Đây là những khoản mục chiếm dụng vốn lớn, làm giảm hiệu quả sử dụng vốn và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tạo tiền thực của doanh nghiệp.

Chiến lược ‘an toàn – hiệu quả’ và giới hạn từ cấu trúc hệ sinh thái của VNSteel

ĐHCĐ thường niên năm 2026 của VNSteel tổ chức ngày 28/4 đã thông qua kế hoạch kinh doanh với doanh thu hợp nhất dự kiến khoảng 49.240 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế khoảng 725 tỷ đồng. So với kết quả thực hiện năm 2025, các chỉ tiêu này đều tăng, nhưng mức tăng không lớn, phản ánh rõ cách tiếp cận thận trọng trong bối cảnh thị trường thép vẫn còn nhiều biến số.

Đáng chú ý, định hướng điều hành của doanh nghiệp trong giai đoạn tới được xác định theo nguyên tắc 'ổn định – an toàn – hiệu quả – bền vững'. Thay vì chạy theo tăng trưởng quy mô, VNSteel ưu tiên nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và tối ưu vận hành. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược, đồng thời cũng phần nào lý giải vì sao doanh nghiệp chưa tận dụng mạnh mẽ nhịp phục hồi của ngành như một số đơn vị khác.

Tuy nhiên, các nội dung thảo luận tại Đại hội cho thấy những ràng buộc sâu hơn nằm phía sau chiến lược này. Ban lãnh đạo thừa nhận triển vọng doanh thu trung hạn có xu hướng giảm, xuất phát từ hai yếu tố mang tính cấu trúc. Thứ nhất, công suất sản xuất khó gia tăng nếu các dự án đầu tư mới không được triển khai. Thứ hai, việc thoái vốn tại các đơn vị thành viên, gắn với yêu cầu di dời cơ sở sản xuất, sẽ trực tiếp làm thu hẹp quy mô hợp nhất. Điều này đồng nghĩa, ngay cả trong bối cảnh thị trường cải thiện, dư địa tăng trưởng của VNSteel vẫn bị giới hạn.

Ở góc độ ngành, doanh nghiệp đánh giá thị trường thép năm 2026 tiếp tục trong trạng thái đan xen, với tình trạng dư cung kéo dài ở nhiều phân khúc như thép dài, tôn mạ hay thép cuộn cán nguội. Trong khi đó, các nhà sản xuất lớn vẫn duy trì xu hướng mở rộng công suất, tạo áp lực cạnh tranh ngày càng lớn. Trong bối cảnh này, việc lựa chọn ưu tiên ổn định thay vì tăng trưởng nhanh được xem là cách tiếp cận giảm thiểu rủi ro.

“

Đối với các sản phẩm thép đặc biệt như thép dùng để chế tạo đường ray hiện nay Tổng công ty chưa thể chủ động sản xuất. Tuy nhiên, việc Chính phủ đẩy mạnh giải ngân các dự án đầu tư công là cơ hội để VNSteel gia tăng sản lượng tiêu thụ thời gian qua.

Ông Lê Song Lai, Chủ tịch HĐQT VNSteel

Một điểm nghẽn quan trọng khác nằm ở khả năng chủ động nguyên liệu. Nhu cầu thép cuộn cán nóng (HRC) của toàn hệ thống VNSteel ước khoảng 360.000–400.000 tấn mỗi năm, nhưng phần lớn phải mua từ các nhà cung cấp trong nước như Hòa Phát và Formosa. Việc chưa chủ động được nguồn HRC khiến chi phí đầu vào dễ biến động theo thị trường, đồng thời hạn chế khả năng cải thiện biên lợi nhuận. Dù đã nghiên cứu phương án đầu tư sản xuất HRC, doanh nghiệp vẫn tiếp cận theo hướng thận trọng, trong bối cảnh nguồn cung nội địa đang tiếp tục gia tăng.

Nhìn rộng hơn, những hạn chế này gắn chặt với cấu trúc hệ sinh thái của VNSteel. Là một tổng công ty có vốn nhà nước với nhiều đơn vị thành viên hoạt động ở các khâu khác nhau trong chuỗi giá trị, từ sản xuất đến thương mại và phân phối, doanh nghiệp có lợi thế về độ phủ thị trường. Tuy nhiên, hiệu quả giữa các đơn vị không đồng đều khiến kết quả hợp nhất khó cải thiện nhanh. Việc tái cấu trúc hệ thống, nâng cấp công nghệ và tối ưu vận hành đòi hỏi thời gian và nguồn lực lớn, trong khi chu kỳ ngành thép lại biến động nhanh.

Bên cạnh đó, VNSteel vẫn đang trong quá trình xử lý các tồn tại kéo dài nhiều năm liên quan đến các dự án gang thép. Dù đã ghi nhận một số chuyển biến bước đầu, quá trình này chưa thể phản ánh ngay vào hiệu quả tài chính. Áp lực tài chính cũng là yếu tố cần theo dõi khi tổng nợ phải trả cuối năm 2025 lên tới gần 17.748 tỷ đồng, trong đó nợ ngắn hạn chiếm tỷ trọng lớn.

Trong bối cảnh đó, chiến lược tăng trưởng thận trọng giúp VNSteel duy trì sự ổn định trong ngắn hạn, nhưng đồng thời cũng làm giảm khả năng tạo ra những bước bứt phá khi chu kỳ phục hồi của ngành thép đang dần rõ nét hơn. Khi lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở quy mô mà chuyển sang khả năng kiểm soát chuỗi giá trị và nâng cao hiệu quả vận hành, cấu trúc hiện tại trở thành một giới hạn nhất định.

Với VNSteel, bài toán của năm 2026 vì vậy không nằm ở tốc độ tăng trưởng, mà ở khả năng cải thiện hiệu quả nội tại và tái cấu trúc hệ thống để thích ứng với một chu kỳ ngành đang phân hóa ngày càng rõ rệt.