Thương mại điện tử: KOC phủ sóng đa nền tảng kiếm tiền Shopee

Thương mại điện tử tạo ra một "nghề" mới: Không cần bán hàng vẫn có thu nhập

Trong nhiều năm, nhắc đến thương mại điện tử, người ta thường nghĩ tới những người bán hàng phải nhập sản phẩm, quản lý kho, xử lý đơn hàng, chăm sóc khách và giải quyết hàng hoàn. Tuy nhiên, sự phát triển của kinh tế số đã tạo ra một mô hình hoàn toàn khác: kiếm tiền mà không cần sở hữu một gian hàng.

Đó là mô hình KOC (Key Opinion Consumer) - những người tiêu dùng tạo nội dung để chia sẻ trải nghiệm sản phẩm và nhận hoa hồng khi người xem phát sinh giao dịch mua sắm.

Tại Việt Nam, Shopee đang trở thành một trong những nền tảng thúc đẩy mạnh xu hướng này thông qua chương trình Shopee Affiliate. Thay vì phải tự bán sản phẩm, KOC chỉ cần lựa chọn sản phẩm trên Shopee tạo đường dẫn tiếp thị liên kết rồi chia sẻ thông qua Facebook, TikTok, YouTube, Instagram hoặc các nền tảng khác. Khi người dùng nhấp vào liên kết và hoàn tất đơn hàng, KOC sẽ được nhận hoa hồng theo chính sách của từng nhà bán hoặc thương hiệu.

Điểm hấp dẫn của mô hình này nằm ở chỗ gần như không cần vốn: Không cần nhập hàng; Không cần thuê kho; Không cần xử lý vận chuyển; Không cần chăm sóc khách sau bán. Phần lớn công việc của KOC tập trung vào việc xây dựng nội dung đủ hấp dẫn để thuyết phục người xem đưa ra quyết định mua hàng.

Điều này khiến ngày càng nhiều sinh viên, nhân viên văn phòng, mẹ bỉm sữa hay những người sáng tạo nội dung bán thời gian tham gia vào hệ sinh thái thương mại điện tử.

Nếu trước đây người bán cạnh tranh bằng giá thì ngày nay KOC cạnh tranh bằng mức độ tin cậy. Một video review chân thực dài vài phút đôi khi mang lại hiệu quả cao hơn rất nhiều so với một quảng cáo truyền thống.

Đó cũng là lý do các thương hiệu ngày càng phân bổ ngân sách nhiều hơn cho affiliate thay vì chỉ đầu tư quảng cáo hiển thị.

Theo nhiều báo cáo về thị trường thương mại điện tử, mô hình tiếp thị liên kết đang trở thành một trong những kênh thúc đẩy doanh số nhanh nhất nhờ khả năng tiếp cận đúng khách hàng và tạo tỷ lệ chuyển đổi cao.

Shopee Affiliate vận hành như thế nào và vì sao KOC ngày càng đông?

Về bản chất, Shopee Affiliate là một chương trình tiếp thị liên kết.

Người sáng tạo nội dung lựa chọn sản phẩm từ hệ thống, tạo link affiliate và gắn vào video, bài viết hoặc livestream.

Khi khách hàng nhấp vào đường link và hoàn tất giao dịch trong thời gian ghi nhận của hệ thống, hoa hồng sẽ được tính cho KOC.

Nguồn tiền này không phải do Shopee trực tiếp chi trả toàn bộ mà đến từ mức hoa hồng mà nhà bán hoặc thương hiệu đăng ký cho từng sản phẩm.

Mỗi ngành hàng có mức hoa hồng khác nhau.

Trong các dịp cao điểm như 9.9, 10.10, 11.11 hay 12.12, nhiều thương hiệu sẵn sàng tăng mạnh hoa hồng để khuyến khích KOC ưu tiên giới thiệu sản phẩm của mình.

Ngoài hoa hồng theo đơn hàng, Shopee còn triển khai nhiều chương trình thưởng doanh số, thưởng chiến dịch hoặc thưởng theo số lượng đơn hàng thành công.

Nhờ đó, thu nhập của KOC không chỉ đến từ từng sản phẩm riêng lẻ mà còn từ nhiều chương trình kích cầu của nền tảng.

Một điểm đáng chú ý là Shopee đang mở rộng hệ sinh thái affiliate ra ngoài chính ứng dụng của mình.

Sau khi triển khai chương trình trên Facebook và YouTube, Shopee tiếp tục hợp tác với Meta để mở tính năng tiếp thị liên kết trên Instagram tại nhiều thị trường, trong đó có Việt Nam.

Điều này giúp người sáng tạo nội dung có thêm nhiều "điểm chạm" với khách hàng.

Thay vì chỉ tạo nội dung trên một nền tảng, KOC có thể phân phối video trên Facebook Reels, Instagram Reels, YouTube Shorts hoặc TikTok rồi đưa người xem về Shopee để hoàn tất giao dịch.

Chiến lược này giúp Shopee mở rộng lượng truy cập mà không cần sở hữu một mạng xã hội riêng như TikTok. Đồng thời, nó cũng tạo thêm cơ hội kiếm tiền cho cộng đồng creator. Điều đáng nói là số lượng người theo dõi không còn là yếu tố quyết định.

Nhiều KOC chỉ sở hữu vài nghìn người theo dõi nhưng vẫn tạo doanh thu tốt nhờ tập trung vào một lĩnh vực cụ thể như mỹ phẩm, đồ gia dụng, đồ mẹ và bé, thiết bị công nghệ hoặc sản phẩm chăm sóc thú cưng.

Khách hàng ngày nay có xu hướng tin vào những người có trải nghiệm thật hơn là các ngôi sao nổi tiếng.

Một video chia sẻ ưu và nhược điểm của sản phẩm thường tạo cảm giác đáng tin cậy hơn những lời quảng cáo chỉ toàn điểm mạnh.

Đó cũng là lý do các doanh nghiệp ngày càng ưu tiên hợp tác với KOC thay vì chỉ chạy quảng cáo truyền thống.

Thu nhập tăng nhưng KOC cũng phải đối mặt nhiều thách thức mới

Dù mở ra cơ hội lớn, nghề KOC trên thương mại điện tử không còn dễ dàng như giai đoạn đầu. Số lượng người tham gia Shopee Affiliate tăng rất nhanh khiến mức độ cạnh tranh ngày càng lớn.

Nếu trước đây chỉ cần quay video "đập hộp" đơn giản là có thể thu hút người xem thì hiện nay, nội dung phải đầu tư nhiều hơn về hình ảnh, kịch bản, khả năng kể chuyện và giá trị mang lại.

Thuật toán của các nền tảng cũng thay đổi liên tục, buộc KOC phải duy trì tần suất đăng tải đều đặn nếu muốn giữ lượng tiếp cận.

Ngoài cạnh tranh về nội dung, người làm affiliate còn phải đối mặt với yêu cầu ngày càng cao về minh bạch.

Những nội dung quảng cáo sai sự thật, phóng đại công dụng hoặc giới thiệu sản phẩm không đúng trải nghiệm thực tế có thể khiến người sáng tạo mất uy tín rất nhanh.

Một khi niềm tin của cộng đồng bị ảnh hưởng, khả năng tạo doanh thu cũng giảm theo. Bên cạnh đó là câu chuyện nghĩa vụ thuế.

Theo quy định hiện hành, nhiều khoản thu nhập từ affiliate đã được nền tảng hoặc đơn vị chi trả khấu trừ tại nguồn. Tuy nhiên, với những cá nhân có doanh thu lớn hoặc thuộc diện phải quyết toán theo quy định, việc theo dõi doanh thu, lưu giữ chứng từ và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế vẫn rất quan trọng để tránh các rủi ro pháp lý.

Các chuyên gia thương mại điện tử nhận định KOC sẽ tiếp tục là một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái mua sắm trực tuyến.

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng ít tin vào quảng cáo trực diện, những nội dung đánh giá chân thực từ người trải nghiệm thực tế sẽ có ảnh hưởng lớn hơn tới quyết định mua hàng.

Điều đó đồng nghĩa cơ hội dành cho KOC vẫn còn rất lớn, nhưng chỉ dành cho những người đầu tư nghiêm túc vào nội dung, xây dựng uy tín lâu dài và tạo được niềm tin với cộng đồng.

Trong tương lai, khi AI, livestream và tiếp thị liên kết tiếp tục phát triển, thương mại điện tử sẽ không chỉ là cuộc cạnh tranh giữa các nhà bán hàng hay các sàn giao dịch. Cuộc đua còn diễn ra giữa hàng triệu nhà sáng tạo nội dung - những người đang trở thành "cầu nối" trực tiếp giữa thương hiệu và người tiêu dùng. Và trong cuộc chơi đó, giá trị lớn nhất của một KOC không nằm ở số lượng người theo dõi mà ở khả năng biến sự tin tưởng thành những đơn hàng thực sự.