Sai phạm tại sân bay Long Thành: Vinaconex, Fecon cùng loạt nhà thầu bị chuyển Bộ Công an xem xét

Nhiều sai phạm tại các gói thầu lớn

Thanh tra Chính phủ vừa ban hành kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật tại Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1. Đây là dự án quan trọng quốc gia, có tổng mức đầu tư hơn 109.000 tỷ đồng, triển khai trong giai đoạn 2020-2026.

Theo mục tiêu đầu tư, giai đoạn 1 của sân bay Long Thành gồm 2 đường cất hạ cánh, 1 nhà ga hành khách và các hạng mục phụ trợ đồng bộ, công suất thiết kế 25 triệu hành khách/năm và 1,2 triệu tấn hàng hóa/năm.

Qua thanh tra, cơ quan chức năng xác định quá trình thực hiện dự án còn nhiều thiếu sót, vi phạm ở cả khâu trình tự thủ tục đầu tư, năng lực quản lý dự án, nguồn vốn, đấu thầu, hợp đồng và thi công. Các nội dung được nêu tập trung tại Dự án thành phần 2 do Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) làm chủ đầu tư và Dự án thành phần 3 do Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) làm chủ đầu tư.

Tại Dự án thành phần 2, Thanh tra Chính phủ cho biết VATM phê duyệt dự án khi chưa hoàn thiện thiết kế cơ sở đối với hạng mục văn phòng, đồng thời chưa làm rõ đầy đủ các khuyến nghị của Hội đồng Thẩm định Nhà nước. Bên cạnh đó, Trưởng Ban Quản lý dự án đảm nhận nhiệm vụ của Giám đốc quản lý dự án nhưng chưa có chứng chỉ hành nghề theo quy định.

Ở Dự án thành phần 3, ACV bị xác định phê duyệt danh mục tiêu chuẩn áp dụng trước khi có quyết định phê duyệt dự án; phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi của một số hạng mục chưa đúng trình tự. Tổng mức đầu tư của dự án thành phần này cũng được tính toán trên cơ sở chưa phù hợp với quy định.

Thanh tra Chính phủ cũng nhận định mô hình chủ đầu tư trực tiếp quản lý dự án trong giai đoạn đầu chưa tương xứng với quy mô, tính chất của dự án. Nhân sự Ban Quản lý dự án tại một số thời điểm chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện hành nghề.

Từ đấu thầu, thanh toán đến nguy cơ thất thoát tỷ giá

Đối với hai gói thầu XD01 và XD02 thuộc Dự án thành phần 2, kết luận thanh tra chỉ ra nhiều vi phạm trong quá trình lựa chọn nhà thầu và thực hiện hợp đồng.

Riêng Gói thầu XD02, hồ sơ mời thầu đưa ra tiêu chí kinh nghiệm chưa phù hợp. Dự toán gói thầu áp dụng sai định mức, sai khối lượng và đơn giá, làm tăng chi phí dự toán hơn 7 tỷ đồng. Chủ đầu tư cũng nâng tỷ lệ tạm ứng cho nhà thầu từ 15% lên 20%, vi phạm nguyên tắc thương thảo hợp đồng.

Ngoài ra, một số thiết bị, vật tư không đúng với hồ sơ dự thầu; hồ sơ nghiệm thu máy móc, thiết bị chưa đầy đủ; bảo hiểm công trình chưa thực hiện đúng quy định. Việc thu hồi tiền tạm ứng chưa đúng thỏa thuận hợp đồng, trong khi một số khoản thanh toán chưa đủ điều kiện. Thanh tra cũng phát hiện nhiều nhà thầu lập hóa đơn và kê khai thuế giá trị gia tăng không đúng thời điểm.

Tại Dự án thành phần 3, hai gói thầu lớn là Gói thầu 5.6 và Gói thầu 5.10 cũng được Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều sai sót. Hồ sơ mời thầu còn bất cập, tiêu chí đánh giá năng lực chưa phù hợp, quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu có vi phạm.

Một nội dung đáng chú ý liên quan đến liên danh Vietur. Theo kết luận thanh tra, hồ sơ dự thầu của liên danh này sử dụng đồng USD, nhưng bên mời thầu không phát hiện để yêu cầu làm rõ và vẫn ký hợp đồng bằng USD. Thanh tra Chính phủ cho rằng việc này tiềm ẩn nguy cơ gây thất thoát khi tỷ giá biến động.

Cùng với đó, ACV chưa thực hiện điều chỉnh giá hợp đồng theo quy định; chưa thương thảo điều chỉnh đơn giá đối với một số vật liệu thay đổi nguồn gốc. Một số nhà thầu phụ được chấp thuận dù chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện năng lực.

Thanh tra Chính phủ còn nêu việc ACV và tư vấn giám sát chấp thuận để nhà thầu IC ICTAS giao hạng mục hệ thống quản lý trung tâm (CMS) cho Ricons, trong khi hạng mục này không thuộc phạm vi công việc được phép giao thầu phụ.

Chuyển thông tin sang Bộ Công an xem xét

Một trong những nhóm vi phạm được Thanh tra Chính phủ nhấn mạnh là tình trạng chuyển nhượng thầu tại các gói thầu thuộc dự án.

Tại Gói thầu XD02 của Dự án thành phần 2, một số nhà thầu giao lại một phần công việc cho đơn vị khác khi chưa được chủ đầu tư chấp thuận. Thanh tra Chính phủ xác định đây là hành vi chuyển nhượng thầu theo quy định của Luật Đấu thầu năm 2013.

Tại Gói thầu 5.6, một số thành viên liên danh ký hợp đồng với nhà thầu khác để thực hiện một phần công việc có giá trị hơn 87 tỷ đồng, cũng được xác định là hành vi chuyển nhượng thầu.

Đối với Gói thầu 5.10, nhiều nhà thầu chính và liên danh Vietur đã ký hợp đồng giao một phần công việc cho các đơn vị khác với tổng giá trị lên tới hàng nghìn tỷ đồng. Theo Thanh tra Chính phủ, hành vi này thuộc trường hợp chuyển nhượng thầu theo quy định pháp luật về đấu thầu.

Kết luận thanh tra cũng nêu 8/10 nhà thầu trong liên danh Vietur sử dụng tiền tạm ứng gửi tiết kiệm có kỳ hạn, với tổng số tiền hơn 936 tỷ đồng, phát sinh hơn 10,6 tỷ đồng tiền lãi. Việc này bị xác định là sử dụng tiền tạm ứng không đúng mục đích theo hợp đồng.

Từ kết quả thanh tra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo các bộ, ngành tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm tình trạng chuyển nhượng thầu tại các dự án quan trọng quốc gia.

Căn cứ Luật Thanh tra năm 2025, Thanh tra Chính phủ chuyển thông tin đến Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý đối với một số nhà thầu có hành vi chuyển nhượng thầu, các vi phạm về đồng tiền dự thầu, đồng tiền thanh toán và những nội dung liên quan nếu có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Các trường hợp được nêu gồm TCT 36 - Công ty CP và Newtatco tại Gói thầu XD02; Hancorp, Vinaconex và Công ty CP Fecon tại Gói thầu 5.6. Đối với Gói thầu 5.10, Thanh tra Chính phủ nêu 9/10 nhà thầu chính trong liên danh gồm HANCORP, Phục Hưng, CCI, VINACONEX, NEWTECONS, RICONS, ATAD, SOL E&C, HAWEE và một nhà thầu tư vấn giám sát là liên danh Japan Airport Consultants, Inc. (JAC) - Công ty CP Tư vấn công nghệ, thiết bị và kiểm định xây dựng (Coninco).

Ngoài ra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng, Ngân hàng Nhà nước, UBND tỉnh Đồng Nai cùng ACV và VATM khẩn trương rà soát, khắc phục các thiếu sót; xử lý trách nhiệm tập thể, cá nhân có liên quan; kiểm soát chặt tiến độ, chất lượng dự án. Cơ quan thanh tra cũng yêu cầu rà soát toàn bộ các gói thầu chưa được thanh tra để chủ động phòng ngừa các sai phạm tương tự.