Quy tắc hai cánh cửa của Jeff Bezos: Khoản đầu tư nào có thể sửa sai?

Jeff Bezos là nhà sáng lập Amazon và là một trong những tỷ phú lớn nhất thế giới. Ông từng xây dựng một nguyên tắc ra quyết định khá đơn giản, hãy hình dung mỗi lựa chọn là một cánh cửa. Có cánh cửa bước qua rồi vẫn có thể quay lại, nhưng cũng có cánh cửa gần như khóa chặt sau lưng.

Trong thư gửi cổ đông Amazon năm 2016, Bezos cho rằng nhiều quyết định có thể đảo ngược nên không cần trải qua một quy trình quá nặng nề. Ngược lại, những quyết định khó hoặc không thể quay lại cần được cân nhắc kỹ hơn bởi hậu quả của việc chọn sai có thể kéo dài.

Đầu tư thử là cánh cửa hai chiều

Giả sử một nhà đầu tư muốn tìm hiểu quỹ ETF, vàng hoặc tiền mã hóa. Thay vì lập tức đưa phần lớn tài sản vào, họ có thể bắt đầu với 5-10% số vốn đầu tư.

Nếu nhận định sai, khoản lỗ vẫn nằm trong giới hạn. Nhà đầu tư có thể bán, điều chỉnh cách phân bổ hoặc dừng lại mà không làm đảo lộn kế hoạch tài chính. Đây là một “cánh cửa hai chiều”, bước vào được và cũng có thể bước ra với chi phí chấp nhận được.

Tính thanh khoản cũng đóng vai trò rất quan trọng. Một cổ phiếu được giao dịch sôi động, một quỹ cho phép bán lại thuận tiện hay một khoản tiền gửi ngắn hạn thường giúp nhà đầu tư dễ sửa sai hơn.

Ngay cả khi tài sản giảm giá, quyết định vẫn có thể đảo ngược nếu tỷ trọng ban đầu đủ nhỏ. Nếu một khoản đầu tư chiếm 10% danh mục và giảm 30% chỉ làm tổng tài sản giảm khoảng 3%. Nhà đầu tư vẫn còn phần lớn nguồn lực để điều chỉnh.

Nhưng nếu cùng tài sản đó chiếm 70% danh mục, mức giảm 30% sẽ khiến tổng tài sản mất khoảng 21%. Lúc này, việc sửa sai trở nên khó khăn hơn nhiều dù bản thân tài sản vẫn có thể bán được.

Bởi vậy, quy mô khoản đầu tư có thể biến một quyết định bình thường thành quyết định gần như không thể quay lại.

Đòn bẩy và tài sản khó bán là cánh cửa một chiều

Những quyết định sử dụng phần lớn vốn, vay nợ hoặc đặt cược vào tài sản thiếu thanh khoản thường gần với “cánh cửa một chiều”.

Nếu nhà đầu tư toàn bộ tiền tiết kiệm, vay thêm ngân hàng để mua bất động sản có thể không dễ dàng rút lui nếu thị trường giảm. Việc bán tài sản cần thời gian, trong khi tiền lãi vẫn phải trả mỗi tháng. Nếu cần thoát nhanh, người bán có thể phải chấp nhận giảm giá sâu.

Tương tự, nhà đầu tư dùng đòn bẩy lớn để mua cổ phiếu hoặc tài sản số có thể bị buộc bán khi giá giảm, trước cả khi nhận định dài hạn có cơ hội được kiểm chứng. Khi đó, quyền quyết định không còn hoàn toàn nằm trong tay nhà đầu tư.

Một khoản trái phiếu khó chuyển nhượng, phần vốn góp vào dự án chưa rõ thời điểm thoái vốn hay tiền đưa vào sản phẩm không cho rút trước hạn cũng cần được xem như quyết định khó đảo ngược.

Nếu một khoản đầu tư vừa chiếm tỷ trọng lớn, vừa dùng vốn vay, lại khó bán, nhà đầu tư đang đồng thời khóa nhiều đường lui.