Cổ phiếu giảm sâu, P/E thấp đã là “món hời”?

Trên thị trường chứng khoán, nhà đầu tư thường xuyên bắt gặp những cổ phiếu giảm sâu, có P/E thấp hoặc giao dịch dưới giá trị sổ sách. Điều này dễ tạo cảm giác rằng cổ phiếu đang "rẻ" và có nhiều dư địa tăng giá.

Tuy nhiên, cổ phiếu bị định giá thấp không đơn giản là cổ phiếu có giá thấp. Khái niệm này chỉ trường hợp thị giá đang thấp hơn giá trị nội tại của doanh nghiệp theo đánh giá của nhà đầu tư hoặc các phương pháp định giá.

Khoảng cách giữa hai mức giá càng lớn, biên an toàn tiềm năng càng cao. Nhưng vấn đề khó nhất là giá trị nội tại không phải con số được niêm yết sẵn trên bảng điện.

Cổ phiếu 10.000 đồng chưa chắc rẻ hơn cổ phiếu 100.000 đồng

Giả sử cổ phiếu A giao dịch ở mức 10.000 đồng/cổ phiếu, trong khi cổ phiếu B có giá 100.000 đồng. Chỉ nhìn thị giá, A dường như rẻ hơn B tới 10 lần.

Nhưng cách so sánh này hầu như không cho biết doanh nghiệp nào thực sự rẻ.

Nếu doanh nghiệp A có 2 tỷ cổ phiếu lưu hành, vốn hóa của công ty ở mức 20.000 tỷ đồng. Trong khi doanh nghiệp B chỉ có 100 triệu cổ phiếu, vốn hóa tương ứng 10.000 tỷ đồng. Như vậy, dù thị giá B cao gấp 10 lần, giá trị mà thị trường đang đặt cho cả doanh nghiệp lại chỉ bằng một nửa A.

Đây cũng là lý do nhà đầu tư không nên dùng riêng giá cổ phiếu để đánh giá đắt hay rẻ.

Để xác định một cổ phiếu có đang bị định giá thấp hay không, nhà đầu tư thường đặt thị giá trong tương quan với lợi nhuận, tài sản, dòng tiền và triển vọng kinh doanh của doanh nghiệp.

Một trong những công cụ phổ biến là P/E, thể hiện mức giá nhà đầu tư đang trả cho một đồng lợi nhuận. Nếu một doanh nghiệp có P/E thấp đáng kể so với trung bình ngành hoặc chính lịch sử của doanh nghiệp, cổ phiếu có thể đang được định giá hấp dẫn.

Tương tự, P/B so sánh giá trị thị trường với giá trị sổ sách. Cổ phiếu giao dịch dưới giá trị sổ sách đôi khi được xem là dấu hiệu định giá thấp, đặc biệt với những doanh nghiệp sở hữu lượng tài sản lớn.

Tuy nhiên, P/E hay P/B thấp chỉ là điểm bắt đầu để tìm hiểu, không phải bằng chứng đủ để kết luận cổ phiếu đang rẻ.

Một doanh nghiệp suy giảm lợi nhuận, mất thị phần hoặc sở hữu nhiều tài sản khó thu hồi hoàn toàn có thể giao dịch ở mức P/E, P/B thấp trong thời gian dài.

Tại sao cổ phiếu bị định giá thấp?

Có những trường hợp giá cổ phiếu giảm do yếu tố ngắn hạn như thị trường chung điều chỉnh, ngành kinh doanh tạm thời gặp khó khăn hoặc tâm lý nhà đầu tư trở nên bi quan. Trong khi đó, nền tảng doanh nghiệp, dòng tiền và khả năng tạo lợi nhuận dài hạn chưa thay đổi đáng kể.

Khi thị trường phản ứng quá mức, thị giá có thể rơi xuống dưới giá trị mà doanh nghiệp thực sự sở hữu. Đây chính là nhóm cổ phiếu mà nhà đầu tư giá trị thường tìm kiếm.

Ngược lại, một cổ phiếu giảm 50-70% không tự động trở thành món hời.

Giá giảm mạnh có thể phản ánh những thay đổi thực sự trong doanh nghiệp như lợi nhuận lao dốc, nợ vay tăng nhanh, dòng tiền kinh doanh âm kéo dài, cổ đông lớn thoái vốn, mất khách hàng lớn hoặc triển vọng ngành xấu đi.

Trường hợp cổ phiếu trông rất rẻ theo các chỉ số định giá nhưng giá tiếp tục giảm do nền tảng doanh nghiệp suy yếu thường được gọi là "bẫy giá trị".

Chẳng hạn, P/E của một doanh nghiệp giảm từ 15 lần xuống còn 5 lần có thể khiến cổ phiếu trông hấp dẫn. Nhưng nếu lợi nhuận năm tiếp theo giảm một nửa, mức định giá tưởng như rất thấp trước đó có thể không còn rẻ.

Do đó, thay vì chỉ hỏi "P/E đang bao nhiêu?", nhà đầu tư cần đặt thêm câu hỏi: Lợi nhuận tạo ra mức P/E đó có bền vững hay không?

Dòng tiền cũng là một yếu tố đáng chú ý. Một doanh nghiệp liên tục báo lãi nhưng dòng tiền kinh doanh âm, khoản phải thu tăng mạnh hoặc hàng tồn kho phình to có thể tiềm ẩn chất lượng lợi nhuận thấp hơn con số thể hiện trên báo cáo kết quả kinh doanh.

Ngoài ra, một cổ phiếu bị định giá thấp thường cần có một yếu tố giúp khoảng cách giữa giá thị trường và giá trị nội tại được thu hẹp trong tương lai. Đó có thể là lợi nhuận phục hồi, dự án mới đi vào hoạt động, cơ cấu tài chính cải thiện, cổ tức tăng hoặc ngành kinh doanh bước vào chu kỳ thuận lợi hơn.

Nếu không có động lực này, một cổ phiếu "rẻ" vẫn có thể tiếp tục rẻ trong nhiều năm.