Thị trường bước vào giai đoạn mới, chiến lược đầu tư chứng khoán cần thay đổi ra sao?

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào một giai đoạn bản lề. Mục tiêu huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng qua thị trường chứng khoán trong giai đoạn 2026-2030 cho thấy kỳ vọng rất lớn vào vai trò của thị trường vốn trong bài toán tăng trưởng cao hơn của nền kinh tế.

Theo ông Nguyễn Đức Quân Tùng, Tổng Giám đốc Công ty CP Chứng khoán OCBS chia sẻ tại Talk show Phố Tài chính trên VTV8, đây không còn là câu chuyện phát triển thêm một kênh đầu tư, mà là yêu cầu gần như bắt buộc nếu Việt Nam muốn giảm bớt sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và mở rộng nguồn vốn trung, dài hạn cho doanh nghiệp.

Nâng hạng mở cửa cơ hội, nhưng chưa thể thay thế chất lượng thị trường

Theo ông Nguyễn Đức Quân Tùng, thị trường chứng khoán cần được nhìn như một hạ tầng huy động và phân bổ vốn cho nền kinh tế, chứ không chỉ là nơi mua bán cổ phiếu. Khi hạ tầng đó đủ sâu, đủ minh bạch và đủ tin cậy, nó mới có thể trở thành động lực thực sự cho mục tiêu tăng trưởng hai con số. Trong nhiều năm qua, tăng trưởng của Việt Nam vẫn dựa nhiều vào tín dụng ngân hàng. Nhưng ngân hàng, theo ông, không thể một mình đáp ứng toàn bộ nhu cầu vốn dài hạn cho các lĩnh vực như hạ tầng, công nghệ, đổi mới sáng tạo hay chuyển đổi xanh. Vì vậy, điều quan trọng không phải là giảm vai trò của ngân hàng, mà là phân vai lại rõ hơn giữa tín dụng và thị trường vốn.

Trong bối cảnh đó, việc thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng từ tháng 9/2026 là một cột mốc quan trọng. Tuy nhiên, ông Tùng nhấn mạnh nâng hạng chỉ là “tấm vé vào sân chơi lớn hơn”, không phải đích đến cuối cùng. Thực tế khối ngoại vẫn có giai đoạn bán ròng, trong khi nhà đầu tư trong nước còn khá thận trọng, cho thấy thị trường không thể chỉ trông chờ vào hiệu ứng nâng hạng. Theo ông, dòng vốn quốc tế không chỉ nhìn vào phân loại thị trường, mà còn đánh giá chất lượng doanh nghiệp niêm yết, khả năng tiếp cận thị trường, thanh khoản, room ngoại, chất lượng công bố thông tin, cũng như sự ổn định của vĩ mô và tỷ giá.

Từ đó, người đứng đầu OCBS cho rằng có ba nhóm việc cần làm song song. Thứ nhất là tiếp tục nâng chuẩn hạ tầng và vận hành thị trường, đặc biệt với cơ chế giao dịch, thanh toán, xử lý lỗi, mô hình global broker và giảm rào cản cho nhà đầu tư nước ngoài. Thứ hai là tăng chất lượng hàng hóa bằng cách có thêm nhiều doanh nghiệp lớn, minh bạch IPO và niêm yết ở chuẩn cao hơn. Thứ ba là mở rộng chiều sâu sản phẩm, từ ETF, quỹ mở, phái sinh, trái phiếu doanh nghiệp minh bạch cho đến các thị trường mới như carbon hay tài sản mã hóa, nhưng phải trong khuôn khổ pháp lý chặt chẽ và có quản trị rủi ro tốt. Theo ông, chỉ khi đó thị trường Việt Nam mới đi từ một “trading market” sang một “capital market” đúng nghĩa.

Ông Tùng cũng cho rằng kinh nghiệm từ các thị trường phát triển hơn cho thấy sau khi thị trường vốn đạt độ trưởng thành nhất định, ba chuyển dịch sẽ diễn ra rất rõ. Đầu tiên là chiều sâu sản phẩm tăng lên, không chỉ có cổ phiếu và trái phiếu cơ bản mà còn thêm quỹ ETF, quỹ mở, quỹ hưu trí, phái sinh, sản phẩm xanh, tín chỉ carbon và công cụ phòng hộ.

Thứ hai là vai trò của các trung gian tài chính thay đổi, chuyển từ kiếm doanh thu giao dịch ngắn hạn sang thu phí bền vững hơn từ tư vấn, bảo lãnh phát hành, M&A hay quản lý tài sản. Thứ ba là mặt bằng tiêu chuẩn của doanh nghiệp phát hành cũng cao hơn, đặc biệt ở quản trị công ty, minh bạch thông tin, quan hệ nhà đầu tư và tỷ lệ free-float. Theo ông, đây cũng là áp lực tích cực mà thị trường Việt Nam sẽ phải đi qua.

Công ty chứng khoán và nhà đầu tư cá nhân đều phải đổi cách tham gia thị trường

Theo ông Nguyễn Đức Quân Tùng, khi thị trường bước sang giai đoạn phát triển cao hơn, công ty chứng khoán cũng không thể chỉ dừng ở vai trò môi giới hay cung cấp margin. Nền tảng đó vẫn cần thiết, nhưng không còn đủ. Doanh nghiệp ngày càng cần các giải pháp vốn chuyên nghiệp hơn như IPO, phát hành cổ phiếu, trái phiếu, M&A, tái cấu trúc vốn và tư vấn tài chính chiến lược. Trong khi đó, nhà đầu tư cũng cần nhiều hơn một nền tảng đặt lệnh. Họ cần nghiên cứu thị trường, dữ liệu xuyên suốt, tư vấn phân bổ tài sản, sản phẩm đầu tư phù hợp và công cụ quản trị rủi ro hệ thống. Theo ông, vai trò của công ty chứng khoán vì thế phải tiến gần hơn tới mô hình định chế tài chính và ngân hàng đầu tư.

Với OCBS, ông Tùng cho biết doanh nghiệp đang định hướng phát triển trên ba trụ cột gồm ngân hàng đầu tư và giải pháp huy động vốn cho doanh nghiệp; quản lý tài sản và tư vấn đầu tư cho khách hàng cá nhân, tổ chức; cùng với nền tảng nghiên cứu, công nghệ và quản trị rủi ro làm lõi. Theo ông, điều quan trọng nhất không chỉ là quy mô hay hệ sinh thái, mà là năng lực thực thi: sản phẩm phải đúng nhu cầu, tư vấn phải có chất lượng và quản trị rủi ro phải đi trước tăng trưởng. OCBS cho biết đã nâng vốn chủ sở hữu lên gần 3.000 tỷ đồng và có kế hoạch tiếp tục tăng lên tối thiểu 10.000 tỷ đồng trong thời gian tới để chuẩn bị cho giai đoạn mới.

Ở phía nhà đầu tư cá nhân, ông Tùng cho rằng lực lượng này vẫn rất quan trọng với thị trường Việt Nam, nhưng cách đầu tư phải thay đổi khi thị trường trưởng thành hơn và phân hóa mạnh hơn. Theo ông, giai đoạn “mua gì cũng thắng” nếu từng có thì sẽ không kéo dài. Khi thị trường lớn hơn, cơ hội vẫn nhiều nhưng sẽ không chia đều cho tất cả. Vì vậy, nhà đầu tư cá nhân cần chuyển từ tư duy lướt sóng sang tư duy phân bổ tài sản, từ đầu tư theo tin đồn sang đầu tư dựa trên dữ liệu, nghiên cứu và kỷ luật, đồng thời từ sử dụng đòn bẩy theo cảm tính sang quản trị rủi ro có hệ thống theo mục tiêu tài chính cụ thể.

Theo ông Tùng, giai đoạn vài tháng trước nâng hạng chắc chắn sẽ tạo hiệu ứng tâm lý tích cực và nâng mức độ quan tâm của dòng vốn quốc tế với thị trường Việt Nam. Nhưng điều quan trọng hơn là giai đoạn sau nâng hạng. Khi đó, thị trường phải chứng minh rằng không chỉ được nâng hạng trên danh nghĩa, mà thực sự vận hành theo chuẩn cao hơn. Nếu tiếp tục cải cách hạ tầng, thúc đẩy IPO và niêm yết doanh nghiệp chất lượng, phát triển thị trường vốn minh bạch và giữ ổn định vĩ mô, mục tiêu huy động vốn cho giai đoạn 2026-2030, theo ông, là tham vọng nhưng có cơ sở.

Nhìn rộng hơn, thông điệp từ cuộc trao đổi cho thấy cơ hội của thị trường vốn Việt Nam trong giai đoạn tới là rất lớn, nhưng cơ hội lớn cũng đi kèm yêu cầu cao hơn. Nâng hạng có thể mở ra cánh cửa mới, song chỉ những thị trường đủ chiều sâu, đủ minh bạch và đủ chuyên nghiệp mới có thể biến cơ hội đó thành dòng vốn thực, bền vững và hữu ích cho tăng trưởng kinh tế.