Bốn cách kiểm tra "sức khỏe" doanh nghiệp trước khi mua cổ phiếu

Trước khi mua cổ phiếu, phần lớn nhà đầu tư thường bắt đầu bằng báo cáo tài chính, báo cáo thường niên, kế hoạch kinh doanh hoặc những nhận định từ công ty chứng khoán.

Đây đều là những nguồn thông tin cần thiết. Tuy nhiên, chúng có một hạn chế bởi đó là phần lớn phản ánh những gì đã xảy ra hoặc những điều doanh nghiệp muốn truyền tải tới thị trường.

Nhà đầu tư nổi tiếng Philip Fisher cho rằng muốn hiểu một công ty sâu hơn, cần tìm kiếm thông tin từ cả hệ sinh thái xung quanh doanh nghiệp. Ông gọi cách tiếp cận này là Scuttlebutt Method.

Thay vì chỉ nghe doanh nghiệp nói về chính mình, nhà đầu tư tìm hiểu xem khách hàng đánh giá sản phẩm ra sao, nhà cung cấp nhìn nhận sức mua thế nào, đối thủ nói gì về công ty và những người từng làm việc tại đó nhận xét thế nào về bộ máy quản lý.

Bốn cách có thể kiểm chứng một doanh nghiệp

Nguồn đầu tiên đáng quan tâm là khách hàng

Nếu một doanh nghiệp liên tục tuyên bố sản phẩm có lợi thế cạnh tranh, nhà đầu tư có thể kiểm tra bằng những câu hỏi rất đơn giản: người mua có quay lại hay không, sản phẩm có dễ bị thay thế không, khách hàng lựa chọn doanh nghiệp vì giá rẻ hay vì chất lượng, thương hiệu hoặc dịch vụ?

Chẳng hạn, khi nghiên cứu một chuỗi bán lẻ, thay vì chỉ nhìn số cửa hàng, nhà đầu tư có thể quan sát lượng khách, trải nghiệm mua hàng, tốc độ mở điểm bán, mức độ hiện diện của đối thủ và phản hồi của người tiêu dùng.

Nguồn thứ hai là nhà cung cấp và đối tác

Đây là nhóm có thể cung cấp những tín hiệu khá sớm về hoạt động kinh doanh. Doanh nghiệp đang tăng đơn hàng hay giảm? Thời gian thanh toán có kéo dài? Công suất có được mở rộng? Nhu cầu nguyên liệu có thay đổi bất thường?

Một công ty công bố kế hoạch tăng trưởng mạnh nhưng các nhà cung cấp lại không ghi nhận sự gia tăng tương ứng về đơn hàng là một chi tiết đáng để nhà đầu tư kiểm tra thêm.

Nguồn thứ ba là đối thủ cạnh tranh

Điều thú vị là đôi khi cách đối thủ nói về một doanh nghiệp còn có giá trị hơn chính lời giới thiệu của doanh nghiệp đó.

Nếu nhiều đối thủ cùng thừa nhận một công ty có sản phẩm tốt, hệ thống phân phối mạnh hoặc đang giành thị phần, lợi thế cạnh tranh có thể là thực chất. Ngược lại, nếu ngành đang bước vào cuộc chiến giảm giá, sản phẩm ngày càng khó khác biệt hoặc nhiều doanh nghiệp mới dễ dàng gia nhập, triển vọng lợi nhuận cần được nhìn thận trọng hơn.

Philip Fisher coi việc thu thập ý kiến từ đối thủ, khách hàng, nhà cung cấp và các tổ chức trong ngành là một phần quan trọng để đánh giá sức mạnh thực sự của doanh nghiệp.

Cuối cùng là người lao động cũ và những người am hiểu ngành

Họ có thể giúp nhà đầu tư hiểu thêm về văn hóa doanh nghiệp, khả năng giữ nhân sự, cách ban lãnh đạo điều hành hay khoảng cách giữa chiến lược được công bố và cách công ty thực sự vận hành.

Trong thời đại hiện nay, nhà đầu tư cá nhân không nhất thiết phải gọi điện trực tiếp cho hàng chục người như Fisher từng làm. Báo cáo ngành, hội nghị doanh nghiệp, đánh giá sản phẩm, dữ liệu tuyển dụng, phản hồi của khách hàng, thông tin từ nhà phân phối hay các cuộc phỏng vấn lãnh đạo đối thủ đều có thể trở thành những nguồn kiểm chứng bổ sung.

Những sai lầm khi kiểm chứng thông tin

Scuttlebutt dễ bị hiểu nhầm thành việc tìm kiếm những thông tin chưa công bố. Nhưng đó không phải bản chất của phương pháp.

Nhà đầu tư cần tránh sử dụng hoặc tìm kiếm thông tin nội bộ trọng yếu chưa được công bố ra công chúng. Điều nên làm là ghép nhiều thông tin công khai và quan sát hợp pháp để đánh giá xem câu chuyện của doanh nghiệp có nhất quán với thực tế hay không.

Một sai lầm khác là chỉ tìm những thông tin củng cố niềm tin sẵn có. Nếu đã thích một cổ phiếu, nhà đầu tư rất dễ chỉ đọc những đánh giá tích cực về sản phẩm, tìm những khách hàng hài lòng hoặc chú ý tới những báo cáo lạc quan.

Cách tốt hơn là chủ động tìm bằng chứng chống lại chính luận điểm của mình. Nếu cho rằng doanh nghiệp có thương hiệu mạnh, hãy tìm lý do khiến khách hàng có thể chuyển sang đối thủ. Nếu tin rằng công ty đang mở rộng thị phần, hãy xem đối thủ có thực sự mất thị phần hay không. Nếu kỳ vọng biên lợi nhuận tăng, cần tìm hiểu liệu nguyên liệu, chi phí lao động hay cạnh tranh về giá có đang đi theo hướng ngược lại.

Một mẹo khác là không kết luận từ một nguồn duy nhất. Một khách hàng không hài lòng chưa đủ để nói sản phẩm có vấn đề. Một cựu nhân viên bất mãn cũng không đủ để kết luận bộ máy quản trị yếu. Nhưng nếu khách hàng, nhà phân phối và đối thủ cùng phản ánh một vấn đề tương tự, tín hiệu trở nên đáng chú ý hơn.

Phương pháp này đặc biệt hữu ích với những yếu tố khó thể hiện trực tiếp trên báo cáo tài chính như sức mạnh thương hiệu, chất lượng quản trị, lòng trung thành của khách hàng hay khả năng cạnh tranh.

Báo cáo tài chính vẫn phải là nền tảng. Scuttlebutt không thay thế việc đọc doanh thu, lợi nhuận, dòng tiền hay nợ vay mà đóng vai trò kiểm tra xem những con số đó có được hỗ trợ bởi một doanh nghiệp thực sự khỏe mạnh hay không.