Chi phí logistics đang "ăn" bao nhiêu % giá bán của mỗi đơn hàng thương mại điện tử?

Logistics đang trở thành khoản chi lớn nhất sau giá vốn

Khi mua một món hàng trên sàn thương mại điện tử, người tiêu dùng thường chỉ quan tâm đến giá bán và phí vận chuyển hiển thị trên màn hình. Tuy nhiên, chi phí để một đơn hàng đến tay khách không chỉ dừng ở tiền giao hàng.

Đằng sau mỗi đơn hàng là cả một chuỗi hoạt động gồm lưu kho, đóng gói, phân loại, vận chuyển giữa các trung tâm khai thác, giao hàng chặng cuối (last-mile delivery), xử lý đổi trả và chăm sóc sau bán.

Đó cũng là lý do logistics đang trở thành một trong những khoản chi lớn nhất của hoạt động thương mại điện tử.

Theo các chuyên gia trong ngành, tùy từng nhóm sản phẩm và mô hình kinh doanh, tổng chi phí logistics thường chiếm khoảng 5-15% giá bán, thậm chí có thể vượt 20% đối với những đơn hàng giá trị thấp, hàng cồng kềnh hoặc có tỷ lệ hoàn trả cao.

Với các sản phẩm điện tử hoặc hàng giá trị cao, tỷ trọng logistics thường thấp hơn do giá trị đơn hàng lớn.

Ngược lại, với mỹ phẩm, thời trang, thực phẩm hay hàng tiêu dùng nhanh có giá trị chỉ vài chục đến vài trăm nghìn đồng, chi phí logistics có thể chiếm tỷ lệ rất lớn trong cơ cấu giá bán.

Đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều người bán có doanh thu cao nhưng lợi nhuận thực tế không như kỳ vọng.

Nhiều người cho rằng logistics chỉ bao gồm phí vận chuyển. Thực tế, đây là khái niệm rộng hơn rất nhiều.

Một đơn hàng trên thương mại điện tử thường phải trải qua nhiều công đoạn trước khi đến tay khách hàng. Đầu tiên là chi phí lưu kho và quản lý hàng hóa. Tiếp theo là chi phí đóng gói, vật tư như hộp carton, túi chống sốc, băng keo, tem nhãn.

Sau đó là quá trình vận chuyển từ kho đến trung tâm phân loại, rồi tiếp tục di chuyển đến các điểm trung chuyển trước khi được giao tới người mua.

Nếu khách hàng đổi ý hoặc từ chối nhận hàng, doanh nghiệp còn phải chịu thêm chi phí hoàn hàng, kiểm đếm và nhập kho trở lại.

Đối với nhiều ngành hàng như thời trang, tỷ lệ hoàn trả khá cao, khiến tổng chi phí logistics tăng lên đáng kể.

Ngoài ra, nhiều sàn thương mại điện tử còn triển khai các chương trình giao hàng nhanh trong ngày hoặc giao hỏa tốc.

Để đáp ứng yêu cầu này, doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn vào hệ thống kho bãi, công nghệ và mạng lưới vận chuyển. Đây đều là những khoản chi phí gián tiếp nhưng cuối cùng vẫn được tính vào giá thành sản phẩm.

Ai đang trả chi phí logistics?

Một trong những hiểu lầm phổ biến là người mua chính là người trả toàn bộ phí vận chuyển. Trên thực tế, chi phí logistics thường được chia sẻ giữa nhiều bên. Người tiêu dùng có thể trả một phần thông qua phí giao hàng hiển thị trên đơn.

Sàn thương mại điện tử hỗ trợ một phần bằng các chương trình miễn phí vận chuyển hoặc trợ giá. Phần còn lại thường do người bán tự chi trả thông qua các chương trình khuyến mại hoặc được tính vào giá bán sản phẩm. Đó là lý do nhiều sản phẩm ghi "miễn phí vận chuyển" nhưng giá bán lại cao hơn so với những kênh bán hàng truyền thống.

Thực chất, chi phí giao hàng không biến mất mà được phân bổ vào các khoản chi khác.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, nhiều nhà bán chấp nhận giảm lợi nhuận để duy trì chính sách miễn phí vận chuyển nhằm giữ chân khách hàng. Điều này khiến logistics trở thành một trong những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh lời của gian hàng.

Để tối ưu logistics, các sàn thương mại điện tử và doanh nghiệp đang đầu tư mạnh vào công nghệ.

Trí tuệ nhân tạo (AI) được sử dụng để dự báo nhu cầu, tối ưu vị trí lưu kho và đề xuất tuyến giao hàng hiệu quả hơn.

Dữ liệu lớn (Big Data) giúp phân tích hành vi mua sắm nhằm bố trí hàng hóa gần khu vực có nhu cầu cao, từ đó rút ngắn quãng đường vận chuyển.

Nhiều doanh nghiệp cũng xây dựng mạng lưới kho vệ tinh tại các thành phố lớn để giảm thời gian giao hàng xuống chỉ còn vài giờ.

Song song với đó là việc tự động hóa các trung tâm phân loại bằng robot, băng chuyền thông minh và hệ thống nhận diện mã vạch nhằm tăng năng suất xử lý đơn hàng. Dù vậy, áp lực logistics vẫn chưa giảm.

Chi phí nhiên liệu, nhân công, kho bãi cùng yêu cầu giao hàng ngày càng nhanh khiến các doanh nghiệp phải liên tục đầu tư để duy trì năng lực cạnh tranh.

Trong khi đó, người tiêu dùng lại ngày càng kỳ vọng dịch vụ giao nhanh hơn nhưng với mức phí thấp hơn hoặc miễn phí hoàn toàn.

Logistics sẽ quyết định lợi thế cạnh tranh của thương mại điện tử

Nếu trước đây cuộc cạnh tranh trên thương mại điện tử chủ yếu xoay quanh giá bán và khuyến mại, thì hiện nay logistics đang trở thành yếu tố tạo khác biệt.

Một đơn hàng được giao đúng hẹn, đóng gói cẩn thận và xử lý đổi trả nhanh chóng có thể tạo ra trải nghiệm tích cực, giúp khách hàng quay lại mua sắm nhiều lần.

Ngược lại, giao hàng chậm hoặc tỷ lệ hư hỏng cao có thể khiến doanh nghiệp mất khách, dù sản phẩm có mức giá cạnh tranh.

Trong tương lai, khi thương mại điện tử tiếp tục tăng trưởng và người tiêu dùng đặt kỳ vọng cao hơn về tốc độ giao hàng, logistics sẽ không chỉ là bài toán chi phí mà còn là lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp.

Đối với người bán, tối ưu logistics không đơn thuần là giảm tiền vận chuyển, mà là tìm ra cách cân bằng giữa tốc độ giao hàng, trải nghiệm khách hàng và hiệu quả kinh doanh.

Có thể nói, phía sau mỗi đơn hàng vài trăm nghìn đồng là cả một hệ thống logistics vận hành liên tục. Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia nhận định rằng, trong kỷ nguyên thương mại điện tử, doanh nghiệp nào kiểm soát tốt logistics sẽ có nhiều cơ hội giành lợi thế trên thị trường.