Xuất khẩu nông sản hướng tới 100 tỷ USD: Nông nghiệp Việt đứng trước bước ngoặt tạo giá trị mới

Từ cường quốc xuất khẩu đến cường quốc tạo giá trị

Sau nhiều năm liên tục lập kỷ lục về xuất khẩu, nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước một mục tiêu đầy tham vọng: đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lên 100 tỷ USD trong những năm tới. Đây không chỉ là con số mang ý nghĩa kinh tế mà còn phản ánh kỳ vọng về một bước chuyển lớn của toàn ngành, từ nền nông nghiệp dựa vào sản lượng sang nền kinh tế nông nghiệp lấy giá trị gia tăng làm trung tâm.

Năm 2025, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đã vượt mốc 70 tỷ USD, tạo nền tảng quan trọng cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, khoảng cách từ 70 tỷ USD lên 100 tỷ USD sẽ không thể được lấp đầy chỉ bằng việc mở rộng diện tích hay tăng sản lượng thu hoạch. Điều quyết định là khả năng nâng giá trị trên từng đơn vị sản phẩm.

Thực tế cho thấy, nhiều mặt hàng nông sản của Việt Nam đã giữ vị trí dẫn đầu thế giới về sản lượng và xuất khẩu như gạo, cà phê, hồ tiêu, điều hay thủy sản. Song không ít sản phẩm vẫn được xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu hoặc sơ chế, trong khi phần giá trị lớn nhất lại nằm ở khâu chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, phân phối và tiếp cận người tiêu dùng cuối cùng.

Điều đó đồng nghĩa, muốn đạt mục tiêu 100 tỷ USD, ngành nông nghiệp cần chuyển trọng tâm từ "bán nhiều hơn" sang "bán giá trị cao hơn".

Chuyển đổi mô hình tăng trưởng là chìa khóa

Theo các chuyên gia, động lực tăng trưởng trong giai đoạn mới sẽ không còn đến chủ yếu từ việc mở rộng sản xuất mà phải dựa trên đổi mới mô hình phát triển.

Trước hết là chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Điều này đòi hỏi toàn bộ chuỗi giá trị, từ giống cây trồng, vật nuôi, quy trình canh tác, bảo quản, chế biến đến logistics và phân phối đều phải được tổ chức theo hướng hiện đại, minh bạch và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số đang trở thành một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam. Việc ứng dụng dữ liệu số, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, vùng nuôi, cùng các nền tảng quản lý sản xuất sẽ giúp doanh nghiệp đáp ứng tốt hơn yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu.

Song song với đó là xu hướng phát triển xanh. Các thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU), Mỹ hay Nhật Bản ngày càng chú trọng các tiêu chí về phát thải carbon, bảo vệ môi trường, sử dụng vật tư nông nghiệp an toàn và sản xuất bền vững. Đây vừa là áp lực, vừa là cơ hội để nông nghiệp Việt Nam tái cơ cấu theo hướng chất lượng cao.

Theo đánh giá của các chuyên gia, nếu chỉ tập trung vào số lượng mà bỏ qua tiêu chuẩn xanh, khả năng cạnh tranh của hàng nông sản Việt sẽ ngày càng bị thu hẹp trong bối cảnh các hàng rào kỹ thuật liên tục được nâng lên.

Không chỉ doanh nghiệp, cả chuỗi giá trị phải cùng thay đổi

Để hiện thực hóa mục tiêu xuất khẩu 100 tỷ USD, sự thay đổi không thể chỉ diễn ra ở một mắt xích riêng lẻ.

Người nông dân cần chuyển sang sản xuất theo tiêu chuẩn, tuân thủ quy trình và chú trọng chất lượng thay vì chỉ quan tâm đến năng suất. Doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn cho công nghệ chế biến, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường. Trong khi đó, cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện hạ tầng logistics, thúc đẩy chuyển đổi số và hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng, dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn khi Việt Nam đã tham gia hàng loạt FTA thế hệ mới, mở ra cơ hội tiếp cận nhiều thị trường có sức mua cao. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành kim ngạch thực tế, các doanh nghiệp cần đáp ứng đồng thời các yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và năng lực giao hàng ổn định.

Mục tiêu 100 tỷ USD vì thế không chỉ là phép cộng của từng ngành hàng mà còn là thước đo khả năng liên kết toàn chuỗi giá trị của nền nông nghiệp Việt Nam.

Nếu chuyển đổi thành công sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, thương hiệu và giá trị gia tăng, nông nghiệp Việt Nam sẽ không chỉ gia tăng kim ngạch xuất khẩu mà còn nâng cao vị thế trên bản đồ nông sản thế giới. Ngược lại, nếu vẫn phụ thuộc vào lợi thế chi phí thấp và xuất khẩu nguyên liệu, dư địa tăng trưởng sẽ ngày càng bị thu hẹp khi cạnh tranh quốc tế trở nên gay gắt hơn.