Đồng Nai quy hoạch 2 không gian "đặc biệt" quanh sân bay Long Thành

Long Thành được định vị thành hạt nhân đô thị sân bay của Đồng Nai

Cảng hàng không quốc tế Long Thành đang được xác định không chỉ là một đầu mối giao thông hàng không quy mô lớn, mà còn là hạt nhân để Đồng Nai tổ chức lại không gian phát triển trong nhiều thập kỷ tới. Hiện địa phương đang nghiên cứu nhiều mô hình đô thị đạt chuẩn quốc tế tại khu vực này.

Theo quy hoạch, Sân bay Long Thành có khả năng đáp ứng 100 triệu lượt hành khách và 5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm khi hoàn thiện toàn bộ các giai đoạn. Đây là cảng hàng không có quy mô lớn nhất cả nước, đồng thời được định hướng trở thành trung tâm trung chuyển hàng không quốc tế của Việt Nam và khu vực.

Với quy mô này, vai trò của Long Thành không dừng ở việc đáp ứng nhu cầu vận tải hàng không. Sân bay được kỳ vọng tạo động lực để Đồng Nai mở rộng các ngành dịch vụ, logistics, công nghiệp công nghệ cao và tái cấu trúc không gian đô thị.

Địa phương đang tiến hành lập quy hoạch phát triển mô hình đô thị sân bay và khu thương mại tự do gắn với Long Thành. Trong định hướng phát triển mới, đô thị Sân bay Long Thành cùng hành lang sông Đồng Nai được xác định là hai khu vực động lực của thành phố.

Mô hình được nghiên cứu theo hướng Aerotropolis - đô thị hàng không, với hai cấu phần chính.

Bên trong khu vực sân bay là “thành phố sân bay”, tập trung các chức năng hàng không, logistics, thương mại và dịch vụ hỗ trợ.

Không gian bên ngoài sân bay sẽ phát triển thành “đô thị sân bay”, gồm các hành lang giao thông, khu doanh nghiệp, công nghiệp và dịch vụ có khả năng tiếp cận nhanh sân bay cũng như các đầu mối vận tải lớn khác.

Từ sân bay đến một hệ sinh thái kinh tế mới

Để hình thành Aerotropolis, bài toán của Đồng Nai không chỉ là xây thêm đô thị quanh sân bay. Yêu cầu lớn hơn là phải xác định được những ngành kinh tế có khả năng tận dụng lợi thế kết nối hàng không, sau đó mới tổ chức không gian đô thị và hạ tầng tương ứng.

Trong định hướng này, Đồng Nai được đề xuất phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao gắn với hàng không như công nghiệp số, điện tử - bán dẫn, công nghệ sinh học và các lĩnh vực dịch vụ chuyên môn có giá trị gia tăng lớn.

Logistics cũng sẽ là một cấu phần quan trọng khi Sân bay Long Thành được kết nối với hệ thống cảng biển và các tuyến giao thông liên vùng.

Cảng Phước An, cùng khả năng kết nối với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, tạo điều kiện hình thành chuỗi vận tải đa phương thức giữa hàng không và hàng hải. Đi cùng với đó là yêu cầu phát triển nguồn nhân lực.

Một đô thị sân bay quy mô quốc tế cần đội ngũ chuyên gia, kỹ sư, nhân lực logistics, công nghệ, tài chính và dịch vụ chất lượng cao. Vì vậy, chính sách thu hút và đào tạo nhân lực được xem là một trong những điều kiện quan trọng để mô hình này vận hành thực chất.

Đồng Nai cũng cần phát triển đồng bộ hạ tầng xã hội, từ nhà ở, trường học, y tế đến các tiện ích đô thị, thay vì chỉ tập trung vào nhà ga, đường sá và khu công nghiệp. Điểm đáng chú ý là quy hoạch đô thị sân bay cần có khả năng thích ứng cao.

Tốc độ phát triển ngành hàng không, công nghệ, logistics và nhu cầu sử dụng đất có thể thay đổi nhanh, do đó chiến lược phát triển phải đủ linh hoạt để điều chỉnh theo điều kiện thực tế.

Theo định hướng hiện nay, mô hình ngành kinh tế cần được xác định trước để làm cơ sở tổ chức không gian, thay vì quy hoạch quỹ đất trước rồi mới tìm kiếm chức năng sử dụng.

Theo kế hoạch, giai đoạn 1 của Sân bay Long Thành dự kiến được đưa vào khai thác cuối năm 2026. Khi hoạt động thương mại bắt đầu, áp lực phát triển hạ tầng và dịch vụ quanh sân bay cũng sẽ tăng nhanh hơn.

Long Thành nằm giữa 4 hành lang phát triển chiến lược

Vai trò của Sân bay Long Thành còn được đặt trong cấu trúc phát triển rộng hơn của Đồng Nai. Theo Nghị quyết số 16-NQ/TW ngày 21/7/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065 xác định địa phương hướng tới trở thành cực tăng trưởng đa chức năng.

Các lĩnh vực được định hướng gồm công nghiệp hàng không, vũ trụ, công nghiệp công nghệ cao, logistics, thương mại biên giới, nông nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo, gắn với vị trí trung tâm của đô thị sân bay.

Quy hoạch tổng thể Đồng Nai cũng được yêu cầu có tầm nhìn dài hạn, tổ chức không gian phát triển theo hướng mở và linh hoạt. Trong đó, bốn hành lang phát triển chủ đạo được định hình.

Hành lang TP.HCM - đô thị Biên Hòa - đô thị Long Thành - khu bến cảng Phước An tập trung vào hàng không, cảng biển, logistics và dịch vụ hiện đại. Đây là hành lang có liên hệ trực tiếp nhất với Sân bay Long Thành, bởi kết nối sân bay với đô thị lớn nhất phía Nam và hệ thống cảng biển.

Hành lang Biên Hòa - Dầu Giây - Tân Phú - Tây Nguyên được định hướng phát triển công nghiệp, nông nghiệp, du lịch sinh thái, năng lượng và dịch vụ.

Hành lang Phước Long - Đồng Xoài - Chơn Thành - Hoa Lư - Campuchia - ASEAN lục địa giữ vai trò về cửa khẩu, biên mậu, logistics xuyên biên giới và công nghiệp phụ trợ.

Trong khi đó, hành lang Long Thành - Lâm Đồng - duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên tạo trục liên kết giữa hàng không, cảng biển, cao nguyên và vùng duyên hải.

Với bốn hành lang này, Long Thành nằm ở vị trí giao thoa giữa nhiều hướng vận chuyển hàng hóa, hành khách và dòng vốn đầu tư. Hệ thống cao tốc, đường vành đai, đường sắt và metro đang được đầu tư sẽ đóng vai trò kết nối các cực phát triển.

Nếu được tổ chức đồng bộ, sân bay, cảng biển và hệ thống đường sắt có thể giúp Đồng Nai chuyển từ mô hình phát triển dựa trên từng khu công nghiệp riêng lẻ sang mạng lưới kinh tế tích hợp hơn. Trong cấu trúc đó, Long Thành sẽ vừa là cửa ngõ hàng không quốc tế, vừa là trung tâm kết nối logistics và dịch vụ.

Sự phát triển của đô thị sân bay vì vậy không chỉ tác động đến khu vực Long Thành mà còn có khả năng định hình lại không gian kinh tế của Đồng Nai và các khu vực lân cận.