Đồng Nai chọn sân bay Long Thành làm "hạt nhân" phát triển

Hạ tầng lớn mở rộng không gian phát triển cho Đồng Nai

Những năm gần đây, Đồng Nai trở thành một trong những địa bàn tập trung nhiều công trình hạ tầng có quy mô lớn của khu vực phía Nam. Nổi bật nhất là Cảng hàng không quốc tế Long Thành, dự án đang được xác định giữ vai trò hạt nhân trong quá trình tái cấu trúc không gian phát triển của địa phương.

Bên cạnh sân bay, Cảng Phước An và Nhà máy Điện khí Nhơn Trạch 3, 4 cũng bổ sung thêm các cấu phần quan trọng cho hệ thống hạ tầng kinh tế. Trong đó, Nhơn Trạch 3 và 4 là dự án điện khí đầu tiên của Việt Nam, góp phần tăng năng lực cung ứng năng lượng cho khu vực.

Mạng lưới cao tốc của Đồng Nai cũng được mở rộng nhanh trong những năm gần đây.

Sau tuyến cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây giai đoạn 1 được khai thác từ năm 2015, cao tốc Dầu Giây - Phan Thiết đã vận hành toàn tuyến từ năm 2023.

Đoạn Vành đai 3 TP.HCM qua Đồng Nai được đưa vào khai thác từ năm 2025, trong khi cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu vận hành toàn tuyến từ năm 2026.

Theo kế hoạch, trong tháng 9/2026, cao tốc Bến Lức - Long Thành dự kiến thông xe khi cầu dây văng Phước Khánh hoàn thành, qua đó tăng khả năng kết nối Đồng Nai với TP.HCM, Tây Ninh và khu vực Tây Nam Bộ.

Một số tuyến giao thông lớn khác cũng đang được triển khai hoặc chuẩn bị đầu tư, gồm cao tốc Dầu Giây - Tân Phú, Gia Nghĩa - Chơn Thành, Vành đai 4 đoạn qua Đồng Nai và cầu Mã Đà.

Khi hoàn thiện, các công trình này sẽ hình thành mạng lưới kết nối liên vùng giữa Đông Nam Bộ, Tây Nguyên, TP.HCM và hệ thống cảng biển, sân bay.

Đồng Nai xác định lợi thế hạ tầng không chỉ nằm ở số lượng tuyến đường mà còn ở khả năng kết nối giữa nhiều phương thức vận tải. Cảng hàng không quốc tế Long Thành, hệ thống đường cao tốc, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, tuyến metro số 1 kéo dài cùng các tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành và Biên Hòa - Vũng Tàu đang tạo ra một cấu trúc giao thông mới.

Song song với hạ tầng giao thông, Đồng Nai cũng định hướng khai thác sông Đồng Nai trở thành trục sinh thái, cảnh quan, văn hóa và đô thị.

TOD trở thành công cụ tái cấu trúc đô thị

Sau quá trình mở rộng địa giới hành chính, Đồng Nai phải quản lý một không gian đô thị có quy mô lớn, nhiều cực phát triển và mật độ dân cư không đồng đều.

Theo đánh giá của UBND thành phố, nếu tiếp tục mở rộng đô thị theo mô hình dàn trải, chi phí đầu tư hạ tầng sẽ tăng mạnh, trong khi quỹ đất bị phân tán và khả năng kết nối giao thông giảm hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) được xác định là một giải pháp để tổ chức lại không gian phát triển.

Những cực tăng trưởng như Biên Hòa, Long Thành, Nhơn Trạch, Chơn Thành, Đồng Xoài được định hướng phát triển thành các cụm đô thị nén, gắn với hệ thống giao thông công cộng và các tuyến kết nối vùng.

Trong các khu vực TOD, Đồng Nai ưu tiên sử dụng giao thông công cộng và giao thông phi cơ giới, đồng thời hạn chế dần sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Không gian đô thị quanh các nhà ga, tuyến đường sắt và các đầu mối vận tải được định hướng phát triển theo hướng xanh, thông minh và linh hoạt.

Hoạt động thương mại, dịch vụ và đổi mới sáng tạo được khuyến khích bố trí tại các khu vực này, nhưng phải bảo đảm yêu cầu về môi trường và khả năng tiếp cận giao thông công cộng.

Điểm khác biệt trong định hướng của Đồng Nai là TOD không chỉ giới hạn trong phạm vi nội đô. Với sân bay Long Thành và hệ thống công nghiệp, logistics quy mô lớn, địa phương định hướng triển khai nhiều dạng TOD ở cấp vùng.

Trong đó, airport TOD được phát triển quanh Cảng hàng không quốc tế Long Thành, kết nối trực tiếp giữa sân bay với khu đô thị, trung tâm thương mại, dịch vụ và hệ thống giao thông công cộng.

Logistics TOD và industrial TOD được định hướng tại các khu vực tập trung khu công nghiệp, kho vận và đầu mối giao thông khối lượng lớn, nhằm rút ngắn quãng đường vận chuyển và tăng hiệu quả luân chuyển hàng hóa.

Metropolitan corridor TOD được phát triển dọc các hành lang giao thông chính, tạo chuỗi đô thị liên kết giữa nhiều cực tăng trưởng thay vì hình thành những khu dân cư tách biệt.

Mô hình này phù hợp với đặc điểm Đồng Nai có diện tích lớn, nhiều trung tâm công nghiệp và nằm giữa các trục giao thông liên vùng.

Long Thành trở thành hạt nhân của tầm nhìn dài hạn

Trong định hướng phát triển mới, Đồng Nai xác định Cảng hàng không quốc tế Long Thành là hạt nhân quan trọng để tổ chức lại toàn bộ không gian kinh tế - đô thị.

Sự xuất hiện của sân bay quy mô lớn kéo theo nhu cầu phát triển các tuyến kết nối, logistics, khách sạn, thương mại, dịch vụ, công nghiệp hàng không và các khu đô thị phục vụ lực lượng lao động.

Do đó, quy hoạch quanh sân bay không chỉ dừng ở việc bố trí giao thông tiếp cận mà còn phải tính tới cấu trúc sử dụng đất trong dài hạn.

Đồng Nai đang hướng tới nâng tầm quy hoạch với tầm nhìn dài hạn, trong đó các dự án mới phải gắn với khả năng kết nối giao thông công cộng, sử dụng đất hiệu quả và hạn chế phát triển phân tán.

Việc phát triển các khu đô thị nén quanh đầu mối giao thông cũng có thể giảm nhu cầu mở rộng hạ tầng theo chiều ngang, đồng thời tăng khả năng khai thác đất tại những khu vực có giá trị kết nối cao.

Cùng với đó, việc phát triển không gian ven sông Đồng Nai theo hướng sinh thái và cảnh quan tạo thêm một trục phát triển khác bên cạnh sân bay.

Hai cấu phần này có thể bổ trợ cho nhau: Long Thành giữ vai trò trung tâm kết nối quốc tế và logistics, trong khi hành lang sông tạo không gian sinh thái, văn hóa và đô thị có chất lượng sống cao.

Để mô hình TOD vận hành hiệu quả, Đồng Nai vẫn cần đồng bộ giữa quy hoạch, đầu tư giao thông công cộng, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội.

Các khu vực phát triển mới phải được bố trí trường học, y tế, không gian công cộng và dịch vụ thiết yếu tương ứng với tốc độ gia tăng dân số.

Khả năng kết nối giữa đường sắt, metro, đường bộ, sân bay và các khu công nghiệp cũng là yếu tố quyết định hiệu quả thực tế của mô hình.

Với hàng loạt dự án hạ tầng lớn đã và đang hình thành, Đồng Nai đang có điều kiện để chuyển từ phát triển dựa trên từng công trình riêng lẻ sang tổ chức một mạng lưới đô thị - giao thông tích hợp.