Tăng trưởng nhanh nhưng phụ thuộc vào “đốt tiền”

Thương mại điện tử (TMĐT) Việt Nam trong những năm gần đây nổi lên như một trong những thị trường sôi động nhất khu vực Đông Nam Á. Sự bùng nổ của hành vi mua sắm trực tuyến, cùng tốc độ phổ cập internet và thanh toán số, đã tạo nền tảng cho ngành này duy trì mức tăng trưởng hai chữ số liên tục.

Cuộc đua giữa các nền tảng lớn như Shopee, Lazada hay sự trỗi dậy mạnh mẽ của TikTok Shop đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc thị trường. Không chỉ cạnh tranh về giá, các nền tảng còn đẩy mạnh đầu tư vào trải nghiệm người dùng, logistics và hệ sinh thái dịch vụ đi kèm.

Tuy nhiên, phía sau bức tranh tăng trưởng ấn tượng là một thực tế đáng chú ý: phần lớn sự mở rộng này vẫn dựa trên chiến lược “đốt tiền”. Các chương trình miễn phí vận chuyển, hoàn tiền, trợ giá hay các chiến dịch siêu khuyến mãi diễn ra liên tục nhằm thu hút và giữ chân người dùng.

Điều này kéo theo chi phí vận hành tăng mạnh, đặc biệt ở hai mảng cốt lõi là marketing và logistics. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt, các nền tảng buộc phải ưu tiên tăng trưởng quy mô hơn là tối ưu lợi nhuận trong ngắn hạn.

Áp lực không chỉ dừng lại ở các sàn TMĐT mà còn lan sang người bán. Để duy trì vị thế, các nhà bán hàng phải liên tục giảm giá, tham gia các chương trình khuyến mãi và chi thêm cho quảng cáo nội sàn. Hệ quả là biên lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể, đặc biệt với nhóm doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh cá thể.

Trong khi đó, người tiêu dùng ngày càng quen với tâm lý “săn sale”, khiến việc điều chỉnh giá bán để cải thiện lợi nhuận trở nên khó khăn hơn. Thị trường vì thế rơi vào vòng xoáy cạnh tranh giá, nơi tăng trưởng doanh thu không đồng nghĩa với hiệu quả tài chính.

Nhìn từ góc độ quốc tế, mô hình này phần nào gợi nhớ đến giai đoạn đầu của Amazon, khi doanh nghiệp chấp nhận hy sinh lợi nhuận để mở rộng quy mô. Tuy nhiên, điểm khác biệt nằm ở bối cảnh thị trường. Việt Nam vẫn là nền kinh tế đang phát triển, với thu nhập bình quân đầu người còn hạn chế, khiến việc chuyển hóa tăng trưởng thành lợi nhuận bền vững trở nên khó khăn hơn.

Áp lực lợi nhuận và sự dịch chuyển giá trị trong hệ sinh thái

Dù đối mặt nhiều thách thức, không phải mọi mắt xích trong hệ sinh thái TMĐT đều chịu áp lực giống nhau. Trên thực tế, các doanh nghiệp logistics, giao nhận và kho vận lại đang hưởng lợi trực tiếp từ sự gia tăng mạnh mẽ của đơn hàng trực tuyến.

Song song đó, lĩnh vực thanh toán số và các thương hiệu lớn có khả năng kiểm soát tốt chuỗi cung ứng cũng có vị thế thuận lợi hơn trong việc bảo vệ biên lợi nhuận. Điều này cho thấy giá trị của TMĐT không chỉ nằm ở các nền tảng, mà đang có xu hướng lan rộng ra toàn bộ hệ sinh thái.

Với nhà đầu tư, cơ hội tiếp cận TMĐT tại Việt Nam hiện nay chủ yếu mang tính gián tiếp, thông qua các doanh nghiệp niêm yết trong lĩnh vực bán lẻ đa kênh, logistics hoặc công nghệ tài chính. Tuy nhiên, rủi ro vẫn hiện hữu khi thị trường chưa xuất hiện nhiều mô hình có khả năng tạo dòng tiền ổn định và bền vững.

Áp lực cạnh tranh kéo dài cũng có thể khiến thời gian đạt điểm hòa vốn của các nền tảng bị kéo dài hơn dự kiến. Đây là yếu tố quan trọng khiến giới đầu tư ngày càng thận trọng, đặc biệt trong bối cảnh chi phí vốn không còn rẻ như giai đoạn trước.

Trong trung và dài hạn, TMĐT Việt Nam nhiều khả năng sẽ bước vào giai đoạn tái cấu trúc. Trọng tâm phát triển sẽ dần chuyển từ tăng trưởng sang hiệu quả, với các ưu tiên như tối ưu chi phí vận hành, nâng cao trải nghiệm người dùng thông qua công nghệ và khai thác thêm các nguồn doanh thu mới như quảng cáo hay dịch vụ giá trị gia tăng.

Khi đó, cuộc chơi sẽ không còn dành cho những doanh nghiệp chỉ dựa vào khả năng “đốt tiền”, mà sẽ thuộc về các đơn vị có năng lực kiểm soát chi phí và xây dựng mô hình kinh doanh bền vững.

Có thể nói, TMĐT Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng. Tăng trưởng vẫn là câu chuyện hấp dẫn, nhưng với doanh nghiệp và nhà đầu tư, câu hỏi cốt lõi giờ đây không còn là “tăng bao nhiêu” mà là “kiếm được bao nhiêu”. Và chính khả năng giải bài toán lợi nhuận sẽ quyết định ai là người trụ vững trong chặng đường tiếp theo của ngành này.