Để đạt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn 2026–2030, Việt Nam cần một lượng vốn rất lớn cho đầu tư phát triển. Theo thông tin được nêu trong cuộc trao đổi, tổng nhu cầu vốn tối thiểu vào khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng khoảng 20%, còn lại phải huy động từ nguồn lực xã hội hóa.

Con số này cho thấy dư địa của tín dụng ngân hàng sẽ không còn là câu trả lời duy nhất, nhất là khi nền kinh tế bước vào chu kỳ đòi hỏi nguồn vốn trung và dài hạn lớn hơn cho hạ tầng, sản xuất và các dự án phát triển quy mô lớn.

Trong Talk show Phố Tài chính (The Finance Street Talk show) trên VTV8, ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích, Công ty CP Chứng khoán Sài Gòn – Hà Nội (SHS) cho rằng dù còn nhiều thách thức, thị trường vốn và thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn được dự báo tiếp tục là kênh huy động vốn quan trọng cho nền kinh tế trong thời gian tới.

Theo ông, nhu cầu vốn đầu tư xã hội hiện đã tăng lên khoảng 200 tỷ USD mỗi năm, trong khi nguồn từ Nhà nước, địa phương và FDI chỉ chiếm khoảng một nửa. Phần còn lại vẫn phải trông vào khu vực tư nhân.

Vấn đề nằm ở chỗ khu vực tư nhân hiện vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng. Theo ông Hạnh, đây là cấu trúc chưa thực sự phù hợp nếu xét về bản chất của nhu cầu đầu tư dài hạn. Các dự án hạ tầng, mở rộng sản xuất hay đầu tư chiến lược cần dòng vốn dài hơi, trong khi tín dụng ngân hàng nhìn chung vẫn gắn với áp lực lãi vay và kỳ hạn hoàn trả lớn hơn.

Nếu doanh nghiệp sử dụng quá nhiều vốn vay ngắn và trung hạn cho những dự án cần nhiều năm mới phát huy hiệu quả, rủi ro dòng tiền sẽ tăng lên đáng kể. Vì vậy, việc nâng vai trò của thị trường chứng khoán không đơn thuần là mở rộng thêm một kênh đầu tư, mà là cách để tái cân bằng cấu trúc dẫn vốn của nền kinh tế.

Tuy vậy, bức tranh hiện nay cho thấy hệ thống tài chính Việt Nam vẫn nghiêng rất mạnh về phía ngân hàng. Theo chia sẻ của ông Nguyễn Minh Hạnh, quy mô tổng tài sản ngành ngân hàng hiện chiếm hơn 90% tổng thể ngành tài chính, trong khi các lĩnh vực như công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ hay bảo hiểm chỉ chiếm hơn 3%.

Điều đó cho thấy vai trò của ngân hàng vẫn rất lớn và sẽ tiếp tục lớn trong thời gian tới. Nhưng ở chiều ngược lại, thực tế này cũng phản ánh dư địa phát triển rất rộng của thị trường vốn. Nếu được hoàn thiện đúng hướng, thị trường chứng khoán có thể chia sẻ tốt hơn gánh nặng cung ứng vốn trung và dài hạn với hệ thống ngân hàng.

Mở rộng sản phẩm, nâng chất lượng hàng hóa

Ở góc độ chính sách, ông Hạnh đánh giá cao nỗ lực của cơ quan quản lý trong cải cách thủ tục, hoàn thiện pháp lý và thúc đẩy tiến trình nâng hạng thị trường. Đây là nền tảng quan trọng nếu Việt Nam muốn hội nhập sâu hơn với hệ thống tài chính quốc tế và thu hút thêm dòng vốn lớn.

Tuy nhiên, theo ông, các thành viên thị trường hiện vẫn đang hoạt động trong khuôn khổ khá chặt, chưa có nhiều không gian để sáng tạo sản phẩm và dịch vụ mới. Trong khi đó, một thị trường muốn phát triển mạnh không thể chỉ dựa vào một số công cụ đầu tư quen thuộc.

Theo chuyên gia SHS, việc mở rộng dải sản phẩm là yếu tố có ý nghĩa chiến lược. Khi thị trường thuận lợi, nhà đầu tư có thể sử dụng các công cụ mua và nắm giữ. Nhưng khi điều kiện khó khăn hơn, họ cũng cần thêm công cụ phòng vệ rủi ro, bán khống hoặc những sản phẩm phù hợp với chiến lược thận trọng hơn.

Đây là lý do ông đề cập tới nhu cầu phát triển thêm quyền chọn, mở dư địa cho hedge fund, mở rộng ưu đãi thuế cho pension fund hay thử nghiệm family office. Dải sản phẩm càng đa dạng, khả năng giữ chân dòng tiền và hấp thụ các nhóm nhà đầu tư khác nhau càng cao.

Bên cạnh sản phẩm, câu chuyện hàng hóa trên thị trường cũng được ông Hạnh nhấn mạnh. Theo ông, việc kiểm soát chặt chẽ khâu niêm yết và phát hành trong thời gian qua đã giúp ngăn chặn phần lớn các đợt phát hành thiếu minh bạch, qua đó nâng chất lượng doanh nghiệp niêm yết.

Hiện Việt Nam có 1.548 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch trên hai sở giao dịch chứng khoán, với các chỉ số tích cực về vốn hóa và thanh khoản. Đặc biệt, thanh khoản của thị trường chứng khoán Việt Nam luôn nằm trong nhóm dẫn đầu ASEAN. Đây là lợi thế đáng kể, bởi một thị trường muốn làm tốt vai trò huy động vốn phải có thanh khoản đủ lớn để hỗ trợ phát hành và giao dịch.

Dù vậy, theo ông Nguyễn Minh Hạnh, chất lượng hàng hóa không chỉ nằm ở số lượng doanh nghiệp lên sàn. Một điểm nghẽn lớn hiện nay là tại nhiều doanh nghiệp nhà nước đã cổ phần hóa, tỷ lệ sở hữu của Nhà nước vẫn còn rất cao, có nơi vượt 90%.

Điều này khiến lượng cổ phiếu tự do lưu hành không nhiều, thanh khoản bị bó hẹp và sức hút với nhà đầu tư chưa tương xứng. Ông bày tỏ kỳ vọng trong thời gian tới, tỷ lệ sở hữu nhà nước tại nhiều doanh nghiệp có thể giảm về khoảng 51%, qua đó mở rộng lượng hàng hóa chất lượng và tăng khả năng giao dịch của thị trường.

Một hướng mở rộng khác cũng được nhắc tới là khối doanh nghiệp FDI. Theo ông Hạnh, nhóm doanh nghiệp này đang nắm giữ khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam và có vị thế ngày càng lớn trong nền kinh tế.

Nếu có chính sách khuyến khích doanh nghiệp FDI niêm yết, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ có thêm những doanh nghiệp quy mô lớn, chất lượng cao và có khả năng kết nối tốt hơn với thị trường tài chính quốc tế. Đây là yếu tố quan trọng nếu thị trường muốn nâng chất lượng hàng hóa và cải thiện sức hút đối với dòng vốn ngoại.

Cần dòng tiền dài hạn, không chỉ dựa vào nhà đầu tư cá nhân

Theo ông Nguyễn Minh Hạnh, để thị trường vốn phát triển bền vững, chỉ cải thiện hàng hóa và sản phẩm là chưa đủ. Điều quan trọng hơn là phải xây dựng được nguồn vốn có chất lượng. Ông cho rằng tại các nước phát triển, nguồn vốn tốt nhất đối với thị trường chứng khoán là quỹ hưu trí tự nguyện, bởi đây là dòng tiền rất dài hạn.

Người lao động có thể đóng góp định kỳ từ lúc đi làm cho tới khi nghỉ hưu, tạo ra nguồn vốn ổn định trong nhiều năm. Nếu Việt Nam phát triển được mô hình này, nền kinh tế sẽ có thêm một dòng vốn rất phù hợp cho đầu tư hạ tầng và các dự án dài hạn, trong khi thị trường cũng bớt biến động hơn nhờ dòng tiền vào đều đặn.

Bên cạnh quỹ hưu trí, ông Hạnh cũng nhấn mạnh tới family office như một nguồn vốn dài hạn đáng chú ý. Theo ông, đây là nhóm nhà đầu tư sẵn sàng nắm giữ tài sản trong 10–20 năm, với mục tiêu ưu tiên bảo toàn tài sản trước khi gia tăng tài sản.

Thực tế tại Việt Nam đã có một số family office nước ngoài đầu tư vào doanh nghiệp từ hơn chục năm trước và vẫn nắm giữ đến nay. Nếu thị trường có thêm nhiều dòng vốn như vậy, mức độ ổn định của cổ phiếu và của toàn thị trường sẽ được cải thiện. Trong bối cảnh thị trường Việt Nam hiện vẫn chịu ảnh hưởng khá lớn từ giao dịch của nhà đầu tư cá nhân, sự hiện diện của các dòng vốn kiên nhẫn như vậy càng trở nên cần thiết.

Với các quỹ đầu tư tổ chức nói chung, ông Nguyễn Minh Hạnh cho rằng dù dòng vốn này vẫn chịu tác động từ tâm lý thị trường do nguồn tiền gốc phần lớn vẫn đến từ nhà đầu tư cá nhân, việc phát triển ngành quỹ vẫn là hướng đi tích cực.

Khi tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức tăng lên, thị trường sẽ bớt phụ thuộc hơn vào giao dịch ngắn hạn và có cơ hội vận động ổn định hơn. Điều này đặc biệt quan trọng nếu thị trường chứng khoán muốn nâng cấp vai trò, từ nơi giao dịch tài sản sang kênh dẫn vốn trung và dài hạn thực chất hơn cho nền kinh tế.