Ngôi làng người Mông nép giữa cao nguyên đá: Nhà cổ gần 80 năm, mùa xuân đẹp như bước ra từ tranh

Giữa những dãy núi đá vôi trùng điệp của vùng Cao nguyên đá Đồng Văn, bản Lao Xa mang một vẻ đẹp khác biệt. Không quá đông đúc, nhộn nhịp, bản làng của người Mông vẫn giữ được những ngôi nhà trình tường, hàng rào đá, nghề thủ công truyền thống cùng nhịp sống chậm giữa núi rừng.

Lao Xa nằm trong thung lũng Sủng Là, xã Sà Phìn, tỉnhTuyên Quang, cách trung tâm TP Hà Giang cũ khoảng 130km. Bản nằm ở độ cao khoảng 1.000m so với mực nước biển, bốn phía được bao bọc bởi núi đá tai mèo, thung lũng và những triền đồi đặc trưng của miền cực Bắc.

Đặc biệt, cộng đồng cư dân tại đây hoàn toàn là đồng bào Mông. Qua nhiều thế hệ, người dân vẫn gìn giữ kiến trúc nhà ở, nghề thủ công, phong tục và những nét sinh hoạt truyền thống.

Ngôi làng giữa đá với những căn nhà cổ gần 80 năm tuổi

Nhìn từ trên cao, Lao Xa tựa một bức tranh miền sơn cước với những mái nhà nằm xen giữa các lớp núi đá. Màu xám của đá, mái ngói âm dương cũ kỹ hòa cùng sắc xanh của cây cối tạo nên một không gian mộc mạc và trầm mặc.

Một trong những nét đặc biệt nhất của Lao Xa là hệ thống nhà trình tường truyền thống của người Mông.

Hiện bản còn khoảng 5 ngôi nhà ba gian lợp ngói âm dương có tuổi đời gần 80 năm. Các công trình được tổ chức theo dạng khép kín, khoảng sân nằm ở giữa, xung quanh được bảo vệ bởi những bức tường đá chắc chắn.

Đá tai mèo gần như hiện diện trong mọi ngóc ngách của bản. Người dân tận dụng những phiến đá xám để dựng hàng rào, làm lối đi, phân chia nương ngô, luống rau và tạo nên các công trình phục vụ đời sống. Qua thời gian, đá không chỉ là vật liệu giúp người Mông thích nghi với môi trường tự nhiên khắc nghiệt mà đã trở thành một phần trong diện mạo văn hóa của Lao Xa.

Chính những hàng rào đá xếp thủ công, cánh cổng nhỏ và mái ngói nhuốm màu thời gian tạo cho bản làng một vẻ đẹp khó trộn lẫn với những điểm đến khác.

Nếu muốn ngắm Lao Xa ở thời điểm rực rỡ nhất, mùa xuân là lựa chọn đáng cân nhắc. Khi thời tiết bắt đầu ấm lên, những cây đào trong sân nhà bung hoa hồng rực rỡ. Xen giữa là hoa mận, hoa lê trắng muốt, nổi bật trên nền xám của đá tai mèo và những mái ngói cũ.

Không gian vốn trầm mặc của bản làng khi ấy như thay một lớp áo mới. Những ngôi nhà cổ nằm giữa sắc hoa tạo nên khung cảnh khiến Lao Xa trở thành điểm đến được nhiều người yêu nhiếp ảnh và khám phá vùng cao tìm tới.

Không chỉ có nhà cổ và cảnh sắc mùa xuân, Lao Xa còn lưu giữ một nghề thủ công đặc biệt của người Mông: nghề đúc bạc truyền thống. Nghề đã tồn tại gần một thế kỷ và hiện chủ yếu được những hộ thuộc dòng họ Mua gìn giữ, truyền qua nhiều thế hệ.

Từ bạc, bàn tay của những người thợ địa phương tạo ra vòng cổ, vòng tay, nhẫn, dây chuyền, hoa tai và nhiều loại trang sức khác. Trên từng sản phẩm là các đường nét, hoa văn gắn với quan niệm thẩm mỹ và bản sắc của đồng bào Mông.

Nghề đúc bạc tại Lao Xa không diễn ra quanh năm mà thường tập trung khoảng 6 tháng, chủ yếu vào thời gian trước và sau Tết Nguyên đán.

Theo thông tin được cung cấp, hoạt động này có thể đem lại nguồn thu trung bình trên 50 triệu đồng/hộ/năm, vừa góp phần cải thiện sinh kế, vừa giúp duy trì một nghề truyền thống có nguy cơ mai một trước sự xuất hiện ngày càng nhiều của các sản phẩm công nghiệp.

Với người Mông, bạc cũng không đơn thuần là đồ trang sức. Trong những sự kiện quan trọng của gia đình, đặc biệt là đám cưới, các món đồ bằng bạc còn mang ý nghĩa tinh thần. Mẹ chồng có thể trao trang sức bạc cho con dâu như một món quà kỷ niệm, đồng thời gửi gắm lời chúc cho cuộc sống gia đình mới.

Vì vậy, trải nghiệm xem người dân chế tác bạc ở Lao Xa cũng là cách để du khách tìm hiểu sâu hơn về đời sống và văn hóa của cộng đồng bản địa.

Một đêm giữa bản làng của người Mông

Những năm gần đây, một số mô hình du lịch cộng đồng bắt đầu xuất hiện tại Lao Xa. Tuy nhiên, so với nhiều điểm đến nổi tiếng trên Cao nguyên đá Đồng Văn, hoạt động du lịch ở đây vẫn mang quy mô nhỏ.

Du khách có thể lựa chọn nghỉ qua đêm trong những căn nhà trình tường với mức giá tham khảo khoảng 300.000-500.000 đồng/đêm.

Trải nghiệm đáng giá nhất có lẽ không nằm ở tiện nghi hiện đại, mà ở cảm giác được sống giữa không gian của một bản làng vùng cao: sáng thức dậy giữa núi đá, bước qua những hàng rào xám, nhìn khói bếp bay lên từ mái nhà và quan sát nhịp sinh hoạt thường ngày của người Mông.

Du khách cũng có thể thưởng thức các món ăn địa phương như thịt lợn đen nướng, gà đồi, rau rừng và nhiều món đặc trưng khác của vùng cao.

Do dịch vụ tại bản chưa quá phát triển, khách tham quan nên chuẩn bị vật dụng cá nhân, nước uống, đồ ăn nhẹ và tiền mặt để thuận tiện trong quá trình lưu trú.

Từ Lao Xa, hành trình có thể nối dài tới Phó Bảng, Tả Phìn hoặc Đồng Văn, nằm cách bản khoảng 25km, tạo thành cung khám phá vùng cao nguyên đá.

Giữa lúc nhiều điểm du lịch vùng cao ngày càng đông đúc, Lao Xa tạo sức hút chính bởi những điều vẫn còn nguyên bản: nhà trình tường gần 80 năm tuổi, hàng rào đá, nghề đúc bạc gần một thế kỷ, những vườn hoa mùa xuân và đời sống của cộng đồng người Mông.

Có lẽ cũng nhờ vậy, ngôi làng nhỏ giữa miền đá vẫn giữ được nét bình yên riêng, trở thành điểm dừng chân dành cho những du khách muốn rời xa các cung đường du lịch quen thuộc để tìm kiếm một Cao nguyên đá Đồng Văn chậm rãi và mộc mạc hơn.