Ngôi làng hơn 150 năm tuổi dưới chân Hoàng Liên Sơn được báo Trung Quốc xếp vào top đẹp nhất thế giới

Ngôi làng cổ hơn 150 năm giữa núi rừng Tây Bắc

Nằm cách trung tâm phường Sa Pa khoảng 2km, bản Cát Cát (phường Sa Pa, tỉnh Lào Cai) từ lâu đã trở thành một trong những điểm đến nổi tiếng nhất vùng Tây Bắc.

Đây là bản làng của đồng bào dân tộc H'Mông, được hình thành từ giữa thế kỷ XIX và vẫn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống cho đến ngày nay.

Theo nhiều tư liệu địa phương, vào đầu thế kỷ XX, người Pháp đã phát hiện Cát Cát và lựa chọn nơi đây làm điểm nghỉ dưỡng nhờ khí hậu mát mẻ cùng cảnh quan thiên nhiên thơ mộng.

Tên gọi Cát Cát cũng gắn với lịch sử hình thành của bản làng. Tương truyền, gần khu vực này có một thác nước được người Pháp gọi là "CatScat". Theo thời gian, cách phát âm được người dân địa phương đọc chệch thành "Cát Cát" và trở thành tên gọi quen thuộc cho đến ngày nay.

Không chỉ nổi tiếng trong nước, Cát Cát còn được SCMP (South China Morning Post) đưa vào danh sách 7 ngôi làng đẹp nhất thế giới mà du khách nên ghé thăm, góp phần đưa hình ảnh bản làng vùng cao Tây Bắc đến gần hơn với bạn bè quốc tế.

Một trong những trải nghiệm được nhiều du khách yêu thích là hành trình đi bộ từ trung tâm Sa Pa xuống bản.

Con đường dài hơn 2km uốn lượn theo sườn núi với nhiều khúc cua mềm mại, mở ra khung cảnh thung lũng xanh mướt, núi non trùng điệp và những thửa ruộng bậc thang trải dài theo triền núi.

Dọc tuyến đường là những ngôi nhà gỗ truyền thống, các khu vườn nhỏ, nương ngô cùng nhiều gian hàng bày bán sản phẩm thủ công của đồng bào H'Mông.

Sau khi đi qua khoảng 300 bậc đá, du khách sẽ đến khu vực trung tâm bản, nơi hợp lưu của ba dòng suối Tiên Sa, suối Vàng và suối Bạc.

Tiếng nước chảy hòa cùng âm thanh của núi rừng tạo nên không gian yên bình đặc trưng của vùng cao Tây Bắc.

Điểm nhấn nổi bật nhất của bản là thác Tiên Sa (còn gọi là thác Cát Cát), nơi dòng nước trắng xóa đổ xuống quanh năm giữa những khối đá lớn. Bên cạnh thác là hai cây cầu treo Si và A Lứ, vốn được nhiều du khách lựa chọn làm điểm ngắm cảnh và chụp ảnh.

Mỗi mùa trong năm, Cát Cát lại mang một vẻ đẹp riêng. Mùa xuân nổi bật với sắc trắng của hoa mận, hoa mơ xen lẫn sắc hồng của hoa đào phủ kín các sườn núi. Mùa hè mang đến màu xanh của ruộng nương và những cánh đồng hoa. Đến mùa thu, ruộng bậc thang chuyển sang sắc vàng óng của lúa chín, trong khi mùa đông đôi khi xuất hiện băng giá hoặc tuyết – hiện tượng hiếm gặp tại Việt Nam.

Không gian văn hóa đặc sắc của người H'Mông

Bên cạnh cảnh quan thiên nhiên, điều tạo nên sức hút của Cát Cát chính là đời sống văn hóa truyền thống của đồng bào H'Mông. Những ngôi nhà gỗ ba gian nằm nép mình bên sườn núi là hình ảnh quen thuộc của bản làng.

Nhà được dựng trên nền đá, mái lợp bằng gỗ pơ mu, xung quanh là những hàng tre và ruộng bậc thang. Kiến trúc truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ, phản ánh cách thích nghi của cư dân vùng cao với điều kiện tự nhiên. Bên trong mỗi ngôi nhà đều có khu vực thờ cúng tổ tiên, bếp lửa, nơi tiếp khách, không gian sinh hoạt và gác chứa lương thực.

Một trong những hình ảnh đặc trưng của Cát Cát là cối giã gạo bằng sức nước. Thay vì sử dụng sức người, đồng bào H'Mông tận dụng dòng nước từ các con suối để vận hành cối giã, tạo nên phương thức sản xuất thân thiện với môi trường và vẫn được duy trì đến nay.

Người dân Cát Cát còn lưu giữ nhiều nghề thủ công truyền thống như trồng lanh, dệt vải, nhuộm chàm, thêu thổ cẩm, rèn nông cụ, chạm khắc bạc và đan lát. Trong đó, thổ cẩm Cát Cát nổi tiếng với các gam màu chủ đạo như xanh, đỏ, vàng và trắng.

Mỗi sản phẩm đều được làm thủ công với nhiều họa tiết mang ý nghĩa về thiên nhiên, cuộc sống và tín ngưỡng của người H'Mông.
Du khách có thể trực tiếp quan sát quá trình dệt vải, nhuộm chàm, chế tác bạc hoặc mua các sản phẩm thủ công làm quà lưu niệm.

Trang phục truyền thống của người H'Mông cũng là nét đặc sắc tại Cát Cát. Phụ nữ thường mặc váy xòe, đội khăn quấn đầu và sử dụng nhiều họa tiết thêu cầu kỳ. Trong khi đó, nam giới mặc áo dài truyền thống với kiểu dáng đặc trưng của dân tộc.

Nếu đến Cát Cát vào dịp đầu năm, du khách còn có cơ hội tham gia lễ hội Gầu Tào – lễ hội truyền thống lớn nhất của người H'Mông.
Lễ hội được tổ chức nhằm cầu sức khỏe, bình an và mùa màng bội thu với nhiều hoạt động như múa khèn, thổi sáo, đánh đàn môi và các trò chơi dân gian.

Ẩm thực cũng góp phần tạo nên sức hấp dẫn của bản làng.

Du khách có thể thưởng thức nhiều món đặc sản vùng cao như thắng cố, thịt hun khói, bánh ngô, rượu ngô cùng các món ăn chế biến từ nông sản địa phương.

Những năm gần đây, Cát Cát phát triển theo hướng du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa. Việc khai thác du lịch không chỉ tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân mà còn góp phần gìn giữ nghề truyền thống, kiến trúc bản địa và các giá trị văn hóa lâu đời. Hiện nay, bản mở cửa đón khách từ 5 giờ đến 22 giờ hằng ngày.

Giá vé tham quan là 150.000 đồng/người lớn, 70.000 đồng/trẻ em cao từ 1m đến dưới 1,4m, trong khi trẻ dưới 1m được miễn phí.

Ngay tại cổng bản, du khách có thể thuê trang phục truyền thống của người H'Mông để chụp ảnh và trải nghiệm không gian văn hóa địa phương.

Với lịch sử hơn 150 năm, cảnh quan thiên nhiên đặc sắc cùng những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ, Cát Cát không chỉ là điểm đến nổi tiếng của Sa Pa mà còn trở thành một trong những biểu tượng của du lịch Tây Bắc.

Sự kết hợp giữa bảo tồn bản sắc và phát triển du lịch cộng đồng đã giúp ngôi làng dưới chân dãy Hoàng Liên Sơn tiếp tục ghi dấu ấn với du khách trong nước và quốc tế, đồng thời góp mặt trong danh sách những ngôi làng đẹp nhất thế giới do truyền thông nước ngoài bình chọn.