Ngôi làng của người Mông giữa Cao nguyên đá, nơi níu chân du khách từ châu Âu đến Mỹ

Bản làng dưới chân đèo Mã Pí Lèng lưu giữ trọn vẹn bản sắc người Mông

Nằm dưới chân đèo Mã Pí Lèng, bên dòng sông Nho Quế và cung đường Hạnh Phúc nổi tiếng, làng Văn hóa du lịch cộng đồng Pả Vi thuộc xã Mèo Vạc, tỉnh Tuyên Quang là một trong những điểm đến nổi bật của vùng Cao nguyên đá Đồng Văn.

Cách trung tâm thành phố Hà Giang cũ khoảng 160km, bản làng được bao bọc bởi những dãy núi đá tai mèo hùng vĩ, tạo nên khung cảnh đặc trưng của vùng cực Bắc Việt Nam.

Làng chính thức đón khách du lịch từ năm 2019, có diện tích hơn 46.000m², gồm ba khu A, B và C. Hiện nơi đây là nơi sinh sống của gần 30 hộ đồng bào Mông tham gia phát triển mô hình du lịch cộng đồng.

Ngay từ cổng làng, du khách sẽ bắt gặp hai chiếc khèn Mông khổng lồ dựng đối xứng hai bên lối vào. Hình ảnh cây khèn – nhạc cụ truyền thống gắn bó với đời sống văn hóa của người Mông – vừa tạo điểm nhấn kiến trúc, vừa thể hiện rõ bản sắc của cộng đồng địa phương.

Bên trong làng là những ngôi nhà trình tường truyền thống với mái ngói âm dương hai tầng, khung gỗ chắc chắn, tường đất dày và hàng rào đá bao quanh. Các ngôi nhà được xây dựng theo kiến trúc đặc trưng của người Mông, vừa thích nghi với điều kiện khí hậu vùng cao vừa lưu giữ nét đẹp truyền thống qua nhiều thế hệ.

Ngày nay, nhiều căn nhà đã được cải tạo thành homestay, nhà hàng và không gian trải nghiệm văn hóa nhưng vẫn giữ gần như nguyên vẹn kiến trúc ban đầu, tạo nên không gian đậm chất bản địa.

Điểm nhấn của bản là khu sân trung tâm hình lục giác, nơi thường xuyên diễn ra các chương trình biểu diễn khèn Mông, múa dân gian và nhiều hoạt động văn nghệ truyền thống phục vụ du khách.

Đặc biệt, vào dịp đầu xuân, lễ hội Gầu Tào được tổ chức từ mùng 5 đến 15 tháng Giêng hằng năm, mang ý nghĩa cầu sức khỏe, cầu may mắn và mùa màng bội thu. Đây cũng là dịp để cộng đồng gặp gỡ, giao lưu và gìn giữ những giá trị văn hóa lâu đời.

Nhờ cảnh quan thiên nhiên đặc sắc cùng mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bản sắc, tháng 9/2025, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đã bình chọn Pả Vi là Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất Việt Nam năm 2025.

Đến Pả Vi, du khách không chỉ chiêm ngưỡng cảnh sắc hùng vĩ mà còn có cơ hội tìm hiểu đời sống của đồng bào Mông.

Những hình ảnh quen thuộc như phụ nữ ngồi dệt lanh, thêu thổ cẩm, tước sợi trước hiên nhà hay người dân chăm sóc nương ngô đã trở thành một phần của bức tranh sinh hoạt thường ngày.

Du khách có thể trực tiếp trải nghiệm các hoạt động như học dệt vải, chế biến món ăn truyền thống, tham gia công việc đồng áng hoặc sử dụng các dịch vụ ngâm chân, gội đầu bằng thảo dược – nét văn hóa chăm sóc sức khỏe đặc trưng của đồng bào vùng cao.

Ẩm thực cũng là điểm nhấn thu hút nhiều du khách với những món ăn nổi tiếng như thắng cố, phở Tráng Kìm, mèn mén, bánh tam giác mạch, cháo ấu tẩu cùng nhiều đặc sản mang đậm hương vị núi rừng.

Nếu đến Pả Vi vào cuối tuần, du khách có thể kết hợp ghé chợ phiên Mèo Vạc, phiên chợ lớn nhất khu vực, họp vào sáng Chủ nhật hằng tuần.

Đây không chỉ là nơi mua bán nông sản, gia súc, nông cụ hay rượu ngô mà còn phản ánh sinh động đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc vùng cao.

Ngoài khám phá bản làng, từ Pả Vi, du khách cũng dễ dàng kết nối hành trình tham quan đèo Mã Pí Lèng, đi thuyền trên sông Nho Quế hay khám phá hẻm vực Tu Sản – một trong những thắng cảnh nổi tiếng của vùng Cao nguyên đá Đồng Văn.

Du lịch cộng đồng phát triển gắn với bảo tồn văn hóa

Sức hút của Pả Vi ngày càng được khẳng định khi lượng khách lưu trú liên tục tăng trong những năm gần đây.

Theo thông tin từ địa phương, khách quốc tế hiện chiếm khoảng 50% tổng lượng khách lưu trú, chủ yếu đến từ châu Âu, Bắc Mỹ và Australia. Bên cạnh đó, lượng khách nội địa cũng tăng nhanh khi xu hướng du lịch trải nghiệm và tìm hiểu văn hóa bản địa ngày càng được yêu thích.

Để đáp ứng nhu cầu của du khách, toàn làng hiện có khoảng 185 phòng nghỉ khép kín cùng 17 phòng cộng đồng, có khả năng phục vụ khoảng 600 khách mỗi ngày.

Các cơ sở lưu trú được phát triển theo mô hình homestay, kết hợp hài hòa giữa tiện nghi hiện đại và kiến trúc truyền thống, mang đến trải nghiệm gần gũi với cuộc sống của người dân địa phương.

Việc phát triển du lịch đã góp phần tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời khuyến khích cộng đồng tiếp tục gìn giữ các nghề truyền thống, lễ hội, trang phục và phong tục của người Mông.

Giữa khung cảnh hùng vĩ của Mã Pí Lèng và dòng Nho Quế xanh ngọc, Pả Vi không chỉ hấp dẫn bởi vẻ đẹp thiên nhiên mà còn bởi những giá trị văn hóa nguyên bản vẫn được lưu giữ trong từng nếp nhà, tiếng khèn, bộ trang phục thổ cẩm và nhịp sống bình yên của người dân vùng cao. Đây cũng là lý do bản làng ngày càng trở thành điểm dừng chân yêu thích của nhiều du khách trong và ngoài nước khi khám phá cực Bắc Việt Nam.