Ngôi làng cổ ven sông ở Hà Nội gây ấn tượng với kiến trúc Đông - Tây, nổi danh bởi hai nghề truyền thống hàng trăm năm

Nằm bên dòng sông Nhuệ, làng Cự Đà, xã Bình Minh, TP. Hà Nội là một trong những ngôi làng cổ đặc biệt của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Không chỉ còn những mái ngói, cổng làng và ngõ nhỏ nhuốm màu thời gian, nơi đây còn gây ấn tượng bởi sự đan xen giữa kiến trúc truyền thống Việt Nam và những ngôi nhà mang phong cách Pháp.

Cự Đà cách khu vực trung tâm Hà Nội khoảng 20km, phù hợp với những chuyến tham quan ngắn trong ngày. Bước qua cổng làng, không gian đô thị dường như lùi lại phía sau, nhường chỗ cho những con ngõ nhỏ, mái nhà cổ cùng nhịp sống của một làng nghề ven sông.

Điều khiến Cự Đà khác biệt so với nhiều làng cổ quanh Hà Nội là nơi đây không chỉ lưu giữ dấu tích kiến trúc mà những nghề truyền thống vẫn tiếp tục hiện diện trong đời sống người dân. Trong đó, nổi tiếng nhất là miến dong và tương Cự Đà.

Ngôi làng đặc biệt với những ngôi nhà pha trộn kiến trúc Việt - Pháp

Nếu Đường Lâm thường được nhớ tới bởi những ngôi nhà đá ong đặc trưng vùng trung du, Cự Đà lại mang dáng dấp của một làng nghề, làng buôn ven sông.

Không gian làng được tổ chức khá đặc biệt với trục đường chính và nhiều ngõ nhỏ tỏa ra hai bên, thường được ví với cấu trúc hình "xương cá". Đi sâu vào các ngõ, du khách có thể bắt gặp những nếp nhà truyền thống làm bằng gỗ, mái lợp ngói, hệ thống cột, rường và cửa được chạm khắc.

Xen giữa những ngôi nhà thuần Việt là hàng loạt công trình hai tầng chịu ảnh hưởng của kiến trúc phương Tây. Ban công, cửa sổ, mặt tiền và những đường nét trang trí kiểu Pháp xuất hiện bên cạnh mái ngói, sân nhà cùng những chi tiết quen thuộc của kiến trúc truyền thống.

Sự kết hợp ấy tạo nên diện mạo khá riêng cho Cự Đà. Hai phong cách tưởng như đối lập lại cùng tồn tại trong một không gian làng Bắc Bộ, phản ánh một giai đoạn phát triển kinh tế và giao lưu văn hóa của vùng đất ven đô Hà Nội.

Theo thông tin được giới thiệu về làng, trước đây Cự Đà từng có hàng trăm ngôi nhà cổ. Trải qua thời gian và quá trình đô thị hóa, số lượng còn lại đã giảm đáng kể, song khoảng 50 ngôi nhà có tuổi đời hàng trăm năm vẫn được lưu giữ.

Không chỉ nhà ở, những chiếc cổng cổ cũng tạo nên nét đặc trưng cho Cự Đà. Nhiều cổng được xây bằng gạch, phía trên có chữ Hán, bề mặt phủ dấu vết thời gian. Đi qua những cánh cổng ấy là hệ thống ngõ nhỏ nối tiếp nhau, tạo cảm giác như bước vào một lát cắt của làng quê Bắc Bộ nhiều thập niên trước.

Cự Đà còn lưu giữ đình, miếu và chùa cổ. Trong đó, đình làng được xây dựng theo kiến trúc truyền thống với kết cấu gỗ, các chi tiết trang trí rồng, hoa lá được chạm khắc trên cấu kiện.

Chùa Cự Đà, còn được biết đến với tên Linh Minh tự, có lịch sử hơn 300 năm. Công trình đã được xếp hạng di tích quốc gia vào năm 2000, trở thành một trong những điểm dừng chân đáng chú ý khi khám phá không gian văn hóa của ngôi làng.

Nổi danh với miến dong và tương truyền thống

Cự Đà không chỉ được biết đến nhờ những ngôi nhà cổ. Tên tuổi ngôi làng còn gắn với hai nghề truyền thống là làm miến và làm tương.

Vào những thời điểm sản xuất nhộn nhịp, hình ảnh từng dải miến dài được phơi dưới nắng trở thành nét đặc trưng của làng nghề. Những sợi miến nối tiếp nhau trên giàn phơi, trải dọc khoảng sân và không gian sản xuất tạo nên một khung cảnh rất riêng.

Miến Cự Đà được làm từ bột dong riềng. Thành phẩm có sợi nhỏ, tương đối đều, khi chế biến giữ được độ dai và giòn đặc trưng. Qua nhiều thế hệ, nghề làm miến trở thành một phần sinh kế cũng như thương hiệu gắn với tên tuổi ngôi làng.

Bên cạnh miến, Cự Đà còn nổi tiếng với nghề làm tương có lịch sử hàng trăm năm. Từ lâu, dân gian đã lưu truyền câu "Tương Cự Đà, cà làng Đám" để nhắc tới sản vật của vùng đất này.

Nguyên liệu chính để làm tương gồm nếp, đậu tương và muối. Từ những nguyên liệu quen thuộc, qua quá trình chế biến, ủ và chăm sóc công phu, người dân tạo nên loại tương có màu sắc, hương thơm và vị đặc trưng.

Chính sự tồn tại song song của di sản kiến trúc và nghề truyền thống khiến hành trình tới Cự Đà không chỉ đơn thuần là ngắm nhà cổ. Du khách còn có thể quan sát hoạt động sản xuất, tìm hiểu cách làm miến, làm tương và cảm nhận nhịp sống của một làng nghề vẫn đang tiếp diễn.

Với khoảng cách chỉ chừng 20km từ trung tâm Hà Nội, Cự Đà cũng là điểm đến phù hợp cho một hành trình trong ngày. Thay vì những khu vui chơi đông đúc, nơi đây đem tới trải nghiệm chậm hơn: đi bộ qua những con ngõ, ngắm mái nhà cũ, ghé đình chùa và tìm hiểu nghề truyền thống.

Giữa tốc độ đô thị hóa mạnh mẽ ở vùng ven Thủ đô, những ngôi nhà hàng trăm năm tuổi, cổng cổ, đình chùa và nghề làm miến, làm tương vẫn tạo nên dấu ấn riêng cho Cự Đà. Đó cũng là lý do ngôi làng ven sông Nhuệ vẫn hấp dẫn những người muốn tìm lại không gian làng quê Bắc Bộ xưa ngay gần trung tâm Hà Nội.