Chia sẻ tại chương trình “GATEWAY TO VIETNAM: FTSE INCLUSION - STRUCTURAL CHANGES AND INVESTMENT OPPORTUNITIES” sáng 13/4, bà Wanming Du cho rằng việc Việt Nam được đưa vào rổ chỉ số đồng nghĩa với việc các nhà đầu tư trên toàn cầu có thể quan sát và định vị thị trường trong danh mục của mình.

Điều này thoạt nhìn chỉ là một thay đổi về “vị trí hiển thị”, nhưng trên thực tế lại kéo theo một chuyển dịch sâu hơn: từ một thị trường mang tính cơ hội, Việt Nam bắt đầu trở thành một cấu phần có thể phân bổ trong danh mục toàn cầu. Khi đó, quyết định đầu tư không còn dừng ở câu hỏi “có nên đầu tư hay không”, mà chuyển thành “phân bổ bao nhiêu và theo cấu trúc nào”.

Chính vì vậy, việc FTSE Russell lựa chọn cơ chế nâng hạng theo từng giai đoạn không phải là sự thận trọng mang tính hình thức, mà là cách để giải quyết một mâu thuẫn mang tính nền tảng: quy mô của dòng vốn toàn cầu lớn hơn rất nhiều so với khả năng hấp thụ hiện tại của thị trường.

“Chúng tôi cần đảm bảo hệ thống vận hành thông suốt khi quy mô tài sản quản lý tăng lên”, bà Wanming cho biết. Điều đó có nghĩa là mục tiêu của nâng hạng không phải là đưa dòng tiền vào nhanh nhất, mà là đưa dòng tiền vào theo nhịp mà thị trường có thể tiếp nhận mà không gây ra biến động quá mức.

Trong bối cảnh đó, những con số như ước tính khoảng 1,4 tỷ USD dòng vốn thụ động có thể chảy vào thị trường ngay sau khi nâng hạng cần được đặt trong một góc nhìn rộng hơn. Đây là dòng tiền từ các quỹ ETF và quỹ chỉ số, mang tính cơ học và có thể dự báo tương đối. Tuy nhiên, nó không phải là phần cốt lõi của câu chuyện.

Phần quan trọng hơn nằm ở dòng vốn chủ động - các quỹ đầu tư toàn cầu với quy mô tài sản lớn, những nhà đầu tư không bị ràng buộc bởi chỉ số nhưng lại sử dụng chỉ số như một chuẩn tham chiếu để phân bổ tài sản.

Khi Việt Nam xuất hiện trong hệ quy chiếu đó, thị trường không còn nằm ngoài “vùng quan sát”. Khi đó, việc phân bổ vốn trở thành một yêu cầu mang tính hệ thống, không còn là lựa chọn mang tính cá biệt.

Sự thay đổi này kéo theo một biến chuyển quan trọng khác: đặc tính của dòng vốn. Theo bà Wanming, dòng tiền sau nâng hạng sẽ không mang tính lướt sóng, mà có xu hướng ở lại lâu hơn. Đây chính là điều mà các nhà đầu tư thường gọi là dòng vốn dài hạn - loại vốn có xu hướng ở lại lâu hơn và ít bị chi phối bởi biến động ngắn hạn.

Với một thị trường như Việt Nam, nơi nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm tỷ trọng lớn, sự xuất hiện của dòng vốn này có thể tạo ra thay đổi không chỉ về quy mô, mà còn về cách thị trường vận hành. Nhịp giao dịch có thể trở nên ổn định hơn, biến động giảm dần tính cực đoan, và định giá bắt đầu phản ánh nhiều hơn yếu tố cơ bản thay vì tâm lý.

Tuy nhiên, dòng vốn dài hạn không tự động xuất hiện chỉ vì một thay đổi về danh xưng. Theo ông David Rabinowitz - Giám đốc Phân tích Chỉ số Toàn cầu và Cấu trúc Thị trường Châu Á - Thái Bình Dương, UBS, một trong những rào cản lớn nhất đối với nhà đầu tư nước ngoài hiện nay là cơ chế pre-funding, tức là yêu cầu có đủ tiền trước khi giao dịch.

Trong khi các thị trường phát triển cho phép giao dịch trước và thanh toán sau, giúp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn, thì cơ chế hiện tại tại Việt Nam khiến dòng tiền bị “đóng băng” trước giao dịch, làm giảm tính linh hoạt và gia tăng chi phí cơ hội. Điều này dẫn tới một thực tế đáng chú ý: nâng hạng có thể tạo ra điều kiện cần, nhưng chưa đủ để dòng vốn thực sự vận hành nếu các rào cản kỹ thuật chưa được tháo gỡ.

Ở góc độ này, quá trình chuyển đổi sang mô hình không yêu cầu ký quỹ trước không chỉ là một cải cách mang tính kỹ thuật, mà là một bước đi có ý nghĩa cấu trúc. Nó quyết định liệu dòng vốn có thể “chạy” hay chỉ dừng lại ở mức quan tâm. Và đây cũng là điểm cho thấy nâng hạng không phải là đích đến, mà là một cơ chế tạo áp lực để thị trường hoàn thiện.

Nhìn rộng hơn, thị trường chứng khoán Việt Nam trong những năm gần đây đã có sự tăng trưởng mạnh về thanh khoản. Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn mang tính lệch cấu trúc, khi phần lớn giao dịch đến từ nhà đầu tư cá nhân.

Điều này tạo ra một nghịch lý: thị trường đủ lớn để được đưa vào hệ thống phân bổ vốn toàn cầu, nhưng chưa đủ chuẩn để hấp thụ trọn vẹn dòng vốn đó. Các vấn đề như giới hạn sở hữu nước ngoài, quy trình mở tài khoản hay mức độ minh bạch thông tin vì vậy không còn là những hạn chế mang tính nội tại, mà trở thành yếu tố quyết định khả năng giữ chân dòng vốn.

Ở cấp độ doanh nghiệp, tác động của nâng hạng cũng không diễn ra theo cách trực tiếp như nhiều kỳ vọng. Giá cổ phiếu có thể không tăng theo một đường thẳng, nhưng cấu trúc vốn sẽ thay đổi. Khi dòng vốn quốc tế tham gia sâu hơn, chi phí vốn có xu hướng giảm, khả năng huy động vốn được cải thiện, nhưng đi kèm với đó là áp lực lớn hơn về minh bạch, quản trị và hiệu quả sử dụng vốn. Điều này dẫn tới sự phân hóa ngày càng rõ nét: không phải toàn bộ thị trường được hưởng lợi, mà chỉ những doanh nghiệp đáp ứng được chuẩn mực mới có thể tiếp cận dòng vốn dài hạn.

Tổng thể, nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam không nên được nhìn nhận như một sự kiện mang tính thời điểm, mà là một bước chuyển trong cách thị trường được tích hợp vào hệ thống tài chính toàn cầu. Khi đó, dòng vốn không còn đến vì kỳ vọng ngắn hạn, mà vận hành theo những nguyên tắc đã được thiết lập.