Trong kho tàng vốn cổ của người Việt, có những câu nghe tưởng chỉ dành cho chuyện ăn ở thường ngày, nhưng càng ngẫm lại càng đúng với thương trường. “Một điều nhịn, chín điều lành” là một câu như thế. Người xưa không dạy con người cam chịu vô điều kiện, cũng không bảo phải nhún nhường trong mọi hoàn cảnh. Điều họ muốn nhấn mạnh là có những mâu thuẫn nếu bị đẩy lên quá mức sẽ làm hỏng nhiều hơn được. Trong làm ăn, biết dừng đúng lúc, biết bớt một lời, biết nhịn một bước, nhiều khi lại là cái khôn của người muốn đi đường dài.

Thương trường vốn là nơi va chạm lợi ích diễn ra hằng ngày. Người bán muốn giá tốt hơn, người mua muốn chi phí thấp hơn. Doanh nghiệp muốn đẩy nhanh công nợ, đối tác muốn kéo dài thời gian thanh toán. Khách hàng đòi hỏi cao hơn, nhà cung cấp muốn nới điều kiện. Chính vì vậy, chuyện bất đồng gần như không thể tránh. Nhưng điều tạo nên khác biệt không nằm ở chỗ có mâu thuẫn hay không, mà ở cách mỗi bên xử lý mâu thuẫn ấy như thế nào.

Người nôn nóng thường muốn hơn thua ngay trong từng cuộc nói chuyện. Họ không muốn lùi lời nào, không muốn chịu phần thiệt nào, không muốn để đối phương nghĩ mình mềm hơn. Nhưng cái được của một lần hơn thua ấy nhiều khi lại rất nhỏ so với cái mất về sau. Một mối làm ăn đổ vỡ, một đối tác quay lưng, một khách hàng rời đi, một tiếng xấu lan ra trong giới kinh doanh, tất cả đều có thể bắt đầu từ những cuộc va chạm tưởng như không lớn. Khi cơn nóng giận lấn át sự tỉnh táo, con người rất dễ chọn cách thắng trong khoảnh khắc nhưng thua ở chặng dài.

“Nhịn” trong câu nói của người xưa không đồng nghĩa với yếu. Đó là khả năng giữ được đầu óc tỉnh táo khi cảm xúc đang dâng lên. Một người làm ăn bản lĩnh không phải là người lúc nào cũng nói lớn hơn, cứng hơn, ép mạnh hơn. Nhiều khi, bản lĩnh nằm ở chỗ biết dừng lại trước khi mọi chuyện đi quá xa. Biết rằng có những câu nói ra sẽ hả giận nhất thời nhưng phá hỏng quan hệ. Biết rằng có những phần lợi nếu giành đến cùng sẽ khiến đôi bên đều mệt. Biết rằng giữ được hòa khí nhiều khi đáng giá hơn giữ bằng được phần thắng nhỏ.

Trong kinh doanh hiện đại, bài học ấy vẫn nguyên giá trị. Có những doanh nghiệp rất giỏi bán hàng, giỏi vận hành, nhưng lại đánh mất lợi thế vì cách hành xử quá cứng trong lúc phát sinh tranh chấp. Chậm một lô hàng, lỗi một đơn nhỏ, chênh một điều khoản, thay vì tìm cách gỡ rối thì lại chọn cách đẩy căng quan hệ. Kết quả là chuyện nhỏ thành chuyện lớn, chuyện xử lý nội bộ thành câu chuyện uy tín. Trong khi đó, những đơn vị biết nói chuyện mềm hơn, biết nhận phần trách nhiệm của mình, biết giải quyết trên tinh thần giữ quan hệ, lại thường giữ được khách và còn tạo thêm niềm tin.

Người xưa cũng rất sâu sắc khi không nói “trăm điều lành” mà là “chín điều lành”. Nghĩa là nhịn một điều không khiến mọi chuyện hoàn hảo, nhưng ít nhất sẽ tránh được rất nhiều rắc rối không đáng có. Trong làm ăn, đâu phải cứ nhường một bước là sẽ thiệt. Có khi nhường một bước lại mở ra một khoảng hợp tác rộng hơn. Có khi bớt một lời gay gắt lại giúp hai bên còn ngồi lại với nhau. Có khi chấp nhận xử lý linh hoạt một lần lại khiến đối tác nhớ mãi cách hành xử biết điều của mình.

Bài học này càng đúng trong giai đoạn thị trường khó khăn. Khi lợi nhuận bị co hẹp, dòng tiền căng hơn, áp lực lên doanh nghiệp lớn hơn, mâu thuẫn cũng dễ phát sinh hơn. Chính trong những lúc như vậy, cách ứng xử lại càng quan trọng. Doanh nghiệp nào chỉ chăm chăm bảo vệ phần mình, không để ý sức ép của người khác, rất dễ làm đứt gãy quan hệ. Trái lại, những nơi biết chia sẻ khó khăn, biết thương lượng hợp lý, biết giữ sự tôn trọng với đối tác ngay cả khi bất đồng, thường là những đơn vị còn giữ được mạng lưới làm ăn khi thị trường hồi phục.

Trong đầu tư cũng vậy. Không ít sai lầm bắt đầu từ việc nhà đầu tư quá hiếu thắng với chính thị trường. Họ không chấp nhận mình đã nhìn sai, không chấp nhận doanh nghiệp đã đổi chất, không chấp nhận phải hạ bớt kỳ vọng. Càng cố giữ quan điểm đến cùng, khoản đầu tư càng dễ trở thành gánh nặng. Đôi khi “nhịn” ở đây lại là nhịn cái tôi của chính mình, chấp nhận rằng có những lúc lùi một bước sẽ lành hơn cho tài khoản và cho cả tâm lý.

Tất nhiên, “một điều nhịn, chín điều lành” không có nghĩa là người làm ăn phải nhân nhượng vô nguyên tắc. Có những giới hạn không thể nhịn, như gian dối, lừa lọc, xâm phạm lợi ích cốt lõi hay coi thường cam kết. Nhưng ngoài những ranh giới ấy, rất nhiều va chạm thực ra có thể xử lý bằng sự mềm mỏng và khôn ngoan. Nhịn ở đây là nhịn để giữ đại cục, chứ không phải nhịn để mất mình. Người khôn không chọn hơn thua trong mọi việc, mà chọn đúng việc đáng để cứng.

Ngẫm cho cùng, người xưa dạy câu này vì họ hiểu rằng đời sống và thương trường đều không thể chỉ vận hành bằng lý lẽ khô cứng. Con người còn phải làm việc với nhau, còn gặp lại nhau, còn phụ thuộc vào nhau trong rất nhiều chặng sau đó. Bởi vậy, giữ cho lời nói còn đường quay lại, giữ cho quan hệ chưa đến mức rạn vỡ, giữ cho xung đột không thành thù hằn, đó là cái khôn rất đời mà cũng rất sâu.

“Một điều nhịn, chín điều lành” vì thế không chỉ là lời khuyên sống hiền. Đó còn là một nguyên tắc làm ăn bền. Trong thương trường, người thắng lâu chưa chắc là người luôn cứng nhất, mà thường là người biết lúc nào nên cứng và lúc nào nên mềm. Bởi suy cho cùng, có những phần lợi có thể tính bằng tiền, nhưng cũng có những thứ quý hơn tiền, đó là một mối làm ăn còn đường tiếp tục, một đối tác còn muốn đồng hành và một danh tiếng đủ để người khác thấy yên tâm khi hợp tác. Người xưa nói ít mà trúng nhiều là vì vậy.