Có những thời điểm làm ăn rất dễ khiến con người ta mềm đi trước cái lợi. Đơn hàng chậm lại, chi phí tăng lên, tiền về chậm hơn, mọi quyết định đều nặng sức ép. Chính vào lúc ấy, rất nhiều doanh nghiệp đứng trước một lựa chọn âm thầm nhưng quan trọng: giữ chuẩn hay buông chuẩn để sống dễ hơn một đoạn.

Người xưa không nói dài, chỉ nhắc một câu rất gọn: “Giấy rách phải giữ lấy lề”. Nghe qua là chuyện của tờ giấy, nhưng nghĩ kỹ lại lại là chuyện của con người. Dù trong cảnh nào, cái khung căn bản vẫn phải giữ. Cái lề không làm tờ giấy hết rách, nhưng nó giữ cho tờ giấy ấy chưa thành vô dạng. Trong làm ăn cũng vậy. Khó khăn có thể khiến doanh nghiệp phải co lại, phải tiết giảm, phải xoay xở nhiều cách. Nhưng nếu vì thế mà buông luôn nguyên tắc cốt lõi, cái mất thường lớn hơn cái được.

Thương trường vốn không thiếu những tình huống thử lòng như thế. Có thể là cắt bớt chất lượng để giữ biên lợi nhuận. Có thể là nói quá khả năng thật để giành hợp đồng. Có thể là lùi trách nhiệm khi hàng hóa có vấn đề. Có thể là chậm thanh toán nhưng không minh bạch với đối tác. Ban đầu, những nhượng bộ ấy thường được biện minh rất dễ nghe: chỉ một lần thôi, chỉ để vượt giai đoạn này thôi, sau đó sẽ quay lại như cũ. Nhưng vấn đề là một khi cái lề đã bị xô lệch, rất khó để mọi thứ trở về nguyên vẹn như trước.

Người làm ăn bền thường không được nhận ra ở lúc họ kiếm tiền dễ thế nào, mà ở lúc họ giữ mình ra sao khi khó. Bởi trong giai đoạn thuận lợi, sự tử tế nhiều khi chưa bị thử thách thật. Có hàng thì bán, có khách thì phục vụ, có lời thì chia sẻ. Nhưng đến khi mọi nguồn lực đều co lại, mới biết ai còn giữ chữ tín, ai còn giữ chất lượng, ai còn giữ sự sòng phẳng. Chính lúc tưởng phải hy sinh nguyên tắc để tồn tại, bản lĩnh thật mới lộ ra.

“Giấy rách phải giữ lấy lề” không có nghĩa là doanh nghiệp phải cứng nhắc. Người xưa không khuyên con người ôm lấy mọi thứ đến cùng. Họ nhắc về ranh giới. Có thể thay đổi cách làm, nhưng không nên đánh đổi cái gốc. Có thể co lại về quy mô, nhưng không nên buông phần danh dự làm ăn. Có thể thương lượng lại điều kiện với đối tác, nhưng phải minh bạch. Có thể đi chậm hơn, nhưng đừng đi lệch. Cái lề trong kinh doanh chính là những điều như vậy: chất lượng tối thiểu phải giữ, lời hứa cốt lõi phải giữ, sự đàng hoàng với khách và đối tác phải giữ.

Nhiều doanh nghiệp không sụp ngay vì thua lỗ, mà sụp vì mất niềm tin. Khi thị trường còn tốt, niềm tin đôi khi bị xem nhẹ. Nhưng đến lúc khó, đó lại là thứ quý nhất. Khách hàng có chấp nhận chờ mình thêm một thời gian không, đối tác có sẵn sàng ngồi lại không, nhân sự có còn muốn ở lại cùng mình không, tất cả đều liên quan đến cái lề mà doanh nghiệp giữ được trước đó. Một đơn vị giữ chuẩn có thể khó khăn, nhưng họ còn vốn niềm tin để đi tiếp. Một đơn vị đã quen phá chuẩn để lấy lợi gần, đến lúc cần người ta tin, lại không còn gì để bấu víu.

Trong đầu tư cũng vậy. Có những doanh nghiệp nhìn bề ngoài vẫn tăng trưởng, nhưng chỉ cần soi kỹ cách họ ứng xử lúc khó là thấy rất rõ chất lượng quản trị. Họ có minh bạch không, có nói thật với cổ đông không, có giữ cam kết ở mức hợp lý không, hay cứ đẩy phần khó sang phía người khác. Những chi tiết ấy quan trọng hơn nhiều so với vẻ đẹp của vài con số ngắn hạn. Vì cuối cùng, đầu tư vẫn là đặt tiền vào một tập thể mà mình tin sẽ đi đường dài bằng cách đàng hoàng.

Điều sâu sắc ở câu nói của người xưa là ở chỗ: giữ lề không làm khó khăn biến mất, nhưng giữ cho mình không trượt xa hơn. Làm ăn cũng vậy. Có những giai đoạn không thể tránh khỏi áp lực. Không ai buộc doanh nghiệp lúc nào cũng phải đẹp đẽ như lúc sung sức nhất. Nhưng người làm ăn tử tế luôn hiểu rằng, có những thứ mất rồi rất khó lấy lại. Doanh thu có thể làm lại. Thị phần có thể gây dựng lại. Nhưng uy tín và sự tin cậy, một khi đã rách nát thật sự, thì vá lại khó hơn rất nhiều.

Ngẫm cho cùng, “Giấy rách phải giữ lấy lề” là lời dặn rất hợp với người làm ăn hôm nay. Trên thương trường, khó khăn không đáng sợ bằng việc khó khăn làm mình đổi hẳn tính cách kinh doanh. Có thể nghèo đi một giai đoạn, chậm lại một quãng, thu hẹp một phần. Nhưng nếu giữ được cái lề, người ta còn đường để dựng lại. Còn nếu vì lợi gần mà tự tay xóa đi chuẩn mực của mình, cái mất sẽ không dừng ở một giai đoạn khó khăn, mà có thể kéo dài sang rất nhiều chặng sau đó.

Người xưa nói ít mà sâu là vì vậy. Làm ăn bền chưa bao giờ chỉ là bài toán tiền bạc. Nó còn là bài toán giữ mình. Mà với người muốn đi đường dài, giữ được cái lề trong lúc khó đôi khi còn quý hơn giữ được một khoản lợi nhuận nhất thời.