Trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn đặt mục tiêu tăng trưởng cao hơn, thị trường chứng khoán đang được kỳ vọng sẽ không chỉ là nơi phản ánh tâm lý nhà đầu tư, mà còn phải đóng vai trò rõ nét hơn như một kênh dẫn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.

Chia sẻ trong Talk show Phố Tài chính trên VTV8, ông Đinh Minh Trí, Giám đốc Phân tích Khối Khách hàng cá nhân, Công ty CP Chứng khoán Mirae Asset (MAS), cho rằng thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn bản lề, khi vừa có cơ hội mở rộng quy mô, nâng chất lượng, vừa phải vượt qua những thách thức ngày càng phức tạp từ môi trường bên ngoài.

Vai trò của TTCK Việt Nam đã thay đổi khá mạnh

Nhìn lại chặng đường phát triển, theo ông Trí, vai trò của thị trường chứng khoán Việt Nam đã thay đổi khá mạnh. Nếu ở giai đoạn đầu, đây mới chủ yếu là một kênh đầu tư thứ cấp, thì đến nay thị trường đã dần trở thành một cấu phần quan trọng trong hệ thống huy động vốn của nền kinh tế. Cuối năm 2025, tổng vốn hóa thị trường cổ phiếu đã đạt gần 380 tỷ USD, tương đương gần 80% GDP ước tính của năm, cao hơn đáng kể so với vùng khoảng 50% - 70% trong các năm trước đó.

Không chỉ mở rộng về quy mô, thị trường cũng gia tăng độ phủ khi số lượng tài khoản chứng khoán đã vượt 12,3 triệu, thậm chí vượt mục tiêu đặt ra cho năm 2030. Trong khu vực ASEAN, Việt Nam hiện đã đứng thứ 5 về quy mô vốn hóa và khoảng cách với nhóm trên đang được thu hẹp dần.

Ở góc nhìn rộng hơn, câu chuyện không chỉ nằm ở quy mô thị trường đã tăng bao nhiêu, mà nằm ở việc thị trường vốn có thể đóng góp được gì cho giai đoạn phát triển mới của nền kinh tế. Khi Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn 2026 - 2030, nhu cầu về dòng vốn trung và dài hạn sẽ lớn hơn rất nhiều.

Trong bối cảnh đó, việc mở rộng chiều sâu của thị trường chứng khoán, tăng khả năng hấp thụ dòng vốn và nâng chất lượng vận hành trở thành một yêu cầu gần như bắt buộc. Đó cũng là lý do Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tiếp tục thúc đẩy các nhóm giải pháp lớn để hoàn thiện thị trường.

Tuy vậy, năm 2026 không phải là một năm hoàn toàn thuận chiều. Theo ông Đinh Minh Trí, thị trường đang đứng giữa hai luồng tác động rất mạnh. Ở phía bất lợi, những biến động địa chính trị, đặc biệt là xung đột tại Iran từ cuối tháng 2, đã đẩy giá dầu Brent vượt 100 USD/thùng, làm gia tăng áp lực lạm phát trên phạm vi toàn cầu.

Khi giá năng lượng tăng mạnh, khả năng các ngân hàng trung ương lớn như Fed sớm nới lỏng chính sách tiền tệ sẽ trở nên khó khăn hơn, đồng nghĩa môi trường lãi suất thấp có thể chưa quay lại nhanh như kỳ vọng của thị trường. Đây là rủi ro quan trọng, bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vốn, dòng tiền đầu tư và tâm lý của nhà đầu tư toàn cầu.

Nhưng ở chiều ngược lại, thị trường Việt Nam lại đang có những động lực đủ lớn để tạo ra một câu chuyện tăng trưởng mới. Điểm nhấn đầu tiên là triển vọng nâng hạng thị trường. Theo chuyên gia của Mirae Asset, việc FTSE Russell dự kiến nâng hạng Việt Nam lên nhóm Emerging Market vào tháng 9 có thể trở thành một cú hích đáng kể, không chỉ về mặt tâm lý mà còn ở dòng tiền thực.

Quy mô dòng vốn ETF thụ động được kỳ vọng có thể vượt 500 triệu USD nếu quá trình này diễn ra thuận lợi. Song song với đó là chu kỳ đầu tư công quy mô 8,5 triệu tỷ đồng trong giai đoạn 2026 - 2030 đang bước vào pha giải ngân cao điểm, tạo thêm động lực cho tăng trưởng kinh tế, lợi nhuận doanh nghiệp và kỳ vọng thị trường.

Cùng lúc, sau nhịp điều chỉnh tháng 3, định giá P/E của thị trường đã lùi xuống dưới 12 lần, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình khoảng 15 lần. Sự kết hợp giữa định giá rẻ hơn, câu chuyện nâng hạng và chu kỳ đầu tư công đang tạo ra nền tảng khá hấp dẫn cho góc nhìn trung và dài hạn.

Dù vậy, để cơ hội không chỉ dừng ở kỳ vọng, theo ông Trí, thị trường chứng khoán Việt Nam cần xử lý đồng thời ba vấn đề lớn. Vấn đề đầu tiên là chất lượng thể chế. Việc Thông tư 08 có hiệu lực từ tháng 2, cho phép nhà đầu tư nước ngoài giao dịch qua Global Broker, được xem là một bước đi đúng hướng.

Nhưng như vậy vẫn chưa đủ. Cái thị trường cần là một chuẩn minh bạch cao hơn, một khung quản trị công ty thực chất hơn, để doanh nghiệp niêm yết không chỉ đạt chuẩn trên giấy tờ mà phải tiến dần tới chuẩn quốc tế trong hoạt động thực tế.

Vấn đề thứ hai là cấu trúc nhà đầu tư. Một thị trường mà phần lớn giao dịch vẫn dựa vào nhà đầu tư cá nhân trong nước thì rất dễ biến động mạnh, bởi dòng tiền này thường nhạy với tâm lý ngắn hạn. Trong khi đó, những thị trường ổn định hơn như Hàn Quốc hay Đài Loan đều có sự hiện diện rất lớn của các quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm và các nhà đầu tư tổ chức dài hạn.

Theo chuyên gia của Mirae Asset, Việt Nam cần thúc đẩy mạnh hơn sự phát triển của quỹ hưu trí tự nguyện, đồng thời khuyến khích dòng vốn bảo hiểm tham gia đầu tư dài hạn vào thị trường chứng khoán. Chỉ khi tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức tăng lên, thị trường mới có thể giảm bớt trạng thái “nhạy cảm quá mức” trước các cú sốc ngắn hạn.

Vấn đề thứ ba là hạ tầng. Một thị trường muốn nâng hạng và giữ được dòng vốn ngoại lâu dài thì không thể chỉ dựa vào câu chuyện định giá hấp dẫn. Hệ thống giao dịch phải ổn định, cơ chế thanh toán bù trừ phải hiện đại, và lộ trình triển khai CCP phải đúng tiến độ.

Theo ông Trí, việc hệ thống KRX vận hành ổn định và đặc biệt là triển khai đúng hẹn hệ thống đối tác bù trừ trung tâm dự kiến vào quý I/2027 là điều rất quan trọng, bởi đây là nền tảng để đáp ứng tiếp các tiêu chí nâng hạng sâu hơn trong tương lai, nhất là với MSCI.

Giai đoạn hiện tại chưa phù hợp với tư duy tìm kiếm lợi nhuận quá nhanh

Riêng với câu chuyện FTSE Russell, ông Đinh Minh Trí cho rằng thị trường đang bước vào giai đoạn khá nhạy cảm nhưng cũng giàu kỳ vọng. Cuộc họp quan trọng của FTSE đã diễn ra ngày 19/3 và kết quả dự kiến công bố vào ngày 7/4. Theo ông, khả năng Việt Nam tiếp tục được xác nhận đáp ứng các tiêu chí là tương đối cao, nhất là sau các cải thiện về mặt cơ chế.

Nếu điều này diễn ra đúng như dự báo, thị trường nhiều khả năng sẽ đón dòng tiền theo hai nhịp. Giai đoạn đầu, từ nay đến trước thời điểm nâng hạng có hiệu lực, các quỹ chủ động có thể giải ngân dần vào nhóm cổ phiếu đủ điều kiện, chủ yếu là các mã vốn hóa lớn. Giai đoạn hai tập trung quanh mốc dự kiến 21/9/2026, khi các quỹ mô phỏng chỉ số phải mua vào để cân đối danh mục. Đây là lúc dòng vốn thụ động có thể hiện diện rõ nét hơn.

Nhưng cũng như kinh nghiệm của nhiều thị trường đi trước, nâng hạng không phải là đích đến cuối cùng. Theo ông Trí, bài học từ Kuwait hay Saudi Arabia cho thấy điều quan trọng không chỉ là thu hút được dòng vốn ngoại lúc đầu, mà là làm sao để dòng vốn đó ở lại. Muốn vậy, các thành viên thị trường, từ công ty chứng khoán đến quỹ đầu tư, đều phải nâng cấp chuẩn vận hành.

Công ty chứng khoán cần đầu tư công nghệ, chuẩn hóa hệ thống giao dịch, quản trị rủi ro, nâng chất lượng báo cáo tiếng Anh, cải thiện dịch vụ dành cho nhà đầu tư tổ chức nước ngoài. Các quỹ đầu tư cũng phải nâng cấp năng lực quản lý danh mục, kiểm soát rủi ro và tăng tính minh bạch để đủ sức hấp thụ và vận hành dòng vốn lớn hơn.

Từ góc nhìn đầu tư, ông Đinh Minh Trí cho rằng giai đoạn hiện nay chưa phù hợp với tư duy tìm kiếm lợi nhuận quá nhanh. Khi giá dầu còn neo cao, lãi suất chưa thực sự thấp và thị trường vừa trải qua một nhịp điều chỉnh mạnh, chiến lược phù hợp hơn là tiếp cận thận trọng, giải ngân từng phần và phân lớp danh mục rõ ràng.

Trong đó, lớp đầu tiên là kiểm soát rủi ro, hạn chế đòn bẩy cao và duy trì tỷ trọng tiền mặt nhất định. Lớp thứ hai là tập trung vào những câu chuyện lớn của năm 2026 như nâng hạng, đầu tư công hay định hướng phát triển kinh tế nhà nước. Lớp cuối cùng là phần phòng thủ, gồm các cổ phiếu có nền tảng cơ bản ổn định, dòng tiền đều, cổ tức tốt và đòn bẩy thấp, nhằm giúp danh mục đứng vững hơn nếu thị trường tiếp tục rung lắc.