Số lượng tăng mạnh nhưng chất lượng chưa theo kịp

Tại Việt Nam, nhà đầu tư cá nhân hiện đang giữ vai trò chủ lực trên thị trường chứng khoán, chiếm tới khoảng 90% tổng giá trị giao dịch. Nếu như tại thời điểm cuối năm 2024, số lượng tài khoản chứng khoán cá nhân vượt 7 triệu, tương đương gần 7% dân số, thuộc nhóm cao nhất ASEAN, thì tới hết năm 2025, con số này đã lên tới gần 12 triệu tài khoản, vượt xa mục tiêu chính phủ đề ra.

Theo đó, số tài khoản chứng khoán hiện vượt mục tiêu trước thời hạn 11 triệu tài khoản vào năm 2030. Sự gia tăng nhanh về số lượng cho thấy sức hấp dẫn ngày càng lớn của thị trường chứng khoán và niềm tin của người dân vào kênh dẫn vốn trung và dài hạn. Tuy nhiên, đi cùng với đà mở rộng đó là một nghịch lý đáng chú ý là quy mô thị trường tăng nhanh trong khi chất lượng nhà đầu tư cá nhân chưa theo kịp.

Trên thực tế, phần lớn nhà đầu tư cá nhân tại Việt Nam vẫn là nhà đầu tư nhỏ lẻ, thiếu kiến thức tài chính nền tảng và tư duy đầu tư dài hạn. Không ít người tham gia thị trường với kỳ vọng lợi nhuận nhanh, trong khi chưa hiểu đầy đủ bản chất của các sản phẩm đầu tư hay các rủi ro đi kèm.

Theo nghiên cứu đăng trên Journal of Economics, Business and Management (2017), chỉ khoảng 13% nhà đầu tư Việt Nam được khảo sát có hiểu biết tương đối đầy đủ về mối quan hệ rủi ro - lợi nhuận và nguyên tắc đa dạng hóa danh mục. Khi nền tảng kiến thức không vững, hành vi đầu tư dễ bị chi phối bởi cảm xúc, tin đồn và hiệu ứng đám đông.

Xu hướng này càng rõ nét trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh. Khảo sát của YouGov năm 2025 cho thấy hơn 68% nhà đầu tư Gen Z tại châu Á từng ra quyết định đầu tư sau khi tiếp cận nội dung trên mạng xã hội. Tại Việt Nam, đầu tư ngày càng mang tính “lối sống số”, làm mờ ranh giới giữa phân tích tài chính và trào lưu cảm xúc.

Hệ quả là nhiều nhà đầu tư cá nhân đọc báo cáo tài chính một cách hình thức, thiếu kỹ năng định giá doanh nghiệp và quản trị rủi ro. Khi thị trường biến động mạnh, nhóm này thường chịu thiệt hại lớn, nhanh chóng mất niềm tin và rút lui. Điều này không chỉ gây tổn thất cho cá nhân, mà còn khiến thị trường dễ bị dẫn dắt, gia tăng biến động và suy giảm tính ổn định.

Vai trò của VASB trong nâng cao chất lượng nhà đầu tư cá nhân

Sau hơn 25 năm phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã mở rộng nhanh về quy mô, số lượng doanh nghiệp niêm yết và thanh khoản. Tuy nhiên, công tác phổ cập kiến thức đầutư cho công chúng chưa theo kịp tốc độ phát triển đó. Các chương trình đào tạo hiện nay còn phân tán, thiếu tính hệ thống, trong khi không gian mạng tràn ngập thông tin khuyến nghị mua - bán ngắn hạn, gây nhiễu loạn nhận thức của nhà đầu tư cá nhân.

Trong bối cảnh đó, việc nâng cao chất lượng nhà đầu tư cá nhân không còn là lựa chọn, mà trở thành yêu cầu mang tính nền tảng để thị trường vận hành ổn định, minh bạch và bền vững.

Đây là bài toán mang tính hệ thống, không thể giải quyết bằng những nỗ lực riêng lẻ, mà cần sự tham gia của một chủ thể có đủ uy tín, vị thế và khả năng dẫn dắt về chuẩn mực. Ở góc độ đó, vai trò của Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam (VASB) trở nên đặc biệt quan trọng.

Là tổ chức nghề nghiệp đại diện cho các công ty chứng khoán, quỹ đầu tư và các định chế trung gian, VASB đứng tại trung tâm của hệ sinh thái thị trường, nơi giao thoa giữa nhà đầu tư, doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Vị thế này không chỉ giúp VASB kết nối các chủ thể thị trường, mà còn chủ động tham gia định hình chuẩn mực hoạt động, lan tỏa tri thức đầu tư chính thống và góp phần nâng cao chất lượng hành vi tham gia thị trường.

Thêm vào đó, với mạng lưới hội viên rộng khắp và đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, VASB có lợi thế để xây dựng và bảo trợ các chương trình đào tạo chính thống, có chiều sâu, tập trung vào các nền tảng cốt lõi của đầu tư: từ cơ chế vận hành thị trường, quản trị rủi ro, đến quyền và nghĩa vụ nhà đầu tư, cũng như kỹ năng phân tích, định giá doanh nghiệp trên cơ sở giá trị dài hạn.

Quan trọng hơn, các chương trình do VASB chủ trì hoặc bảo trợ hướng tới hình thành tư duy đầu tư độc lập và dài hạn, giúp nhà đầu tư nhận diện đầy đủ rủi ro trước khi kỳ vọng lợi nhuận. Khi kiến thức được chuẩn hóa và lan tỏa rộng rãi, thị trường sẽ giảm bớt đầu cơ cực đoan, nâng cao chất lượng dòng vốn và vận hành ổn định hơn.

Trong tiến trình đó, VASB không chỉ đóng vai trò đại diện hội viên, mà còn là một trụ cột kiến tạo nền tảng tri thức - yếu tố then chốt quyết định chiều sâu và tương lai phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam.