Phiên họp thứ 5, Ủy ban Thường vụ Quốc hội: Kiến tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp phát triển

Trình bày Tờ trình của Chính phủ tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, sau gần 10 năm thực thi, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho hệ thống chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy một số chính sách chưa phát huy hiệu quả cao; phương thức hỗ trợ còn phân tán, dàn trải và chưa xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp; việc tiếp cận chính sách còn nhiều rào cản và cơ chế đánh giá kết quả sau hỗ trợ chưa thực sự rõ nét.

Trong bối cảnh mới, yêu cầu phát triển khu vực kinh tế tư nhân đòi hỏi không chỉ tập trung gia tăng số lượng, mà phải nâng cao chất lượng, năng lực cạnh tranh, khả năng đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tham gia sâu vào chuỗi giá trị, thúc đẩy doanh nghiệp phát triển lên quy mô lớn hơn. Vì vậy, Chính phủ đề xuất xây dựng dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa để thay thế cho Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn lý giải, việc đổi tên này thể hiện sự thay đổi căn bản trong tư duy chính sách: chuyển mạnh từ "hỗ trợ doanh nghiệp" sang "kiến tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp phát triển", phản ánh đúng định hướng của Đảng và Nhà nước cũng như tiệm cận xu hướng quốc tế.

Dự thảo Luật gồm 5 Chương, 35 Điều, với nhiều chính sách mang tính đột phá căn bản. Trước hết là sự dịch chuyển mạnh mẽ từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm, được thiết kế có thời hạn và gắn chặt với kết quả đầu ra theo lộ trình nâng cấp doanh nghiệp từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp, từ siêu nhỏ lên nhỏ, từ nhỏ lên vừa và từ vừa lên doanh nghiệp lớn; qua đó thay đổi thước đo hiệu quả từ số lượng đơn thuần sang khả năng hấp thụ và sự phát triển của doanh nghiệp sau hỗ trợ.

Dự thảo hướng tới chuyển đổi từ quản lý quy trình sang quản lý bằng dữ liệu thông qua đẩy mạnh số hóa, kết nối và chia sẻ dữ liệu doanh nghiệp trong toàn bộ các khâu tiếp nhận, triển khai, giám sát và đánh giá. Đặc biệt, tư duy chính sách mới sẽ dịch chuyển từ Nhà nước trực tiếp hỗ trợ sang kiến tạo hệ sinh thái toàn diện, nơi Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt nguồn lực và chia sẻ rủi ro thông qua ngân sách nhà nước, kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu, quỹ đầu tư, cơ sở ươm tạo và các doanh nghiệp lớn; phương thức hỗ trợ cũng thay đổi từ hỗ trợ cái Nhà nước sẵn có sang hỗ trợ thứ doanh nghiệp thực sự cần thông qua hình thức phiếu hỗ trợ, đặt hàng hoặc giao nhiệm vụ.

Dự thảo Luật thiết kế hai nhóm chính sách lớn bao gồm chính sách hỗ trợ chung nhằm khơi thông các điểm nghẽn về tiếp cận vốn, mặt bằng, công nghệ, thị trường và chính sách hỗ trợ trọng tâm tập trung vào các đối tượng ưu tiên tạo đột phá như doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị, kinh doanh bền vững và chuyển đổi từ hộ kinh doanh.

Báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội do Chủ nhiệm Phan Văn Mãi trình bày thể hiện sự tán thành cao đối với sự cần thiết ban hành Luật cũng như đề xuất đổi tên Luật. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị cần tiếp tục rà soát tổng thể dự thảo để bảo đảm các điều khoản thể hiện rõ nét nội hàm của tư duy "kiến tạo, phát triển", tránh tình trạng quy định vẫn thiên nhiều về các biện pháp hỗ trợ thông thường.

Đối với các chính sách cụ thể, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã đưa ra nhiều lưu ý. Liên quan đến vấn đề tiếp cận tín dụng, cơ quan thẩm tra thẳng thắn chỉ ra các quy định hiện tại còn mang tính khái quát, chung chung, chưa giải quyết được triệt để những vướng mắc cốt lõi của doanh nghiệp trong việc tiếp cận nguồn vốn, đồng thời đề nghị nghiên cứu kỹ lại hình thức quỹ hỗ trợ lãi suất.

Về chính sách thuế, kế toán, khoa học công nghệ và chuyển đổi số, mặc dù nhất trí cao với việc ưu đãi, miễn, giảm thuế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng hộ kinh doanh, song cơ quan thẩm tra nhận định một số quy định tại dự thảo chưa đồng bộ với Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, thậm chí mức ưu đãi đề xuất còn thấp hơn quy định hiện hành; do đó đề nghị các chính sách thuế phải được quy định thống nhất tại pháp luật chuyên ngành về thuế để đảm bảo doanh nghiệp nhỏ và vừa được áp dụng mức ưu đãi cao nhất.

Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát kỹ lưỡng tính khả thi của các quy định hỗ trợ mặt bằng sản xuất nhằm bảo đảm tính thiết thực cho doanh nghiệp và thống nhất với pháp luật đất đai, tài sản công. Đối với việc hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo và các quỹ đầu tư mạo hiểm tư nhân, dự thảo cần làm rõ tiêu chí xác định đối tượng quỹ; đồng thời khi sử dụng nguồn vốn nhà nước để góp vốn hoặc ủy thác đầu tư, cần quy định rõ ràng về thẩm quyền, phạm vi tham gia của Nhà nước, cơ chế quản lý, chia sẻ rủi ro cũng như trách nhiệm bảo toàn nguồn vốn công.

Về lĩnh vực mua sắm công, Thường trực Ủy ban lưu ý tính khả thi của hình thức đặt hàng, chỉ định thầu đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa nhằm tránh vi phạm pháp luật về đấu thầu, không kéo dài thời gian mua sắm công và bảo đảm không vi phạm các cam kết quốc tế. Riêng đối với hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp, cơ quan thẩm tra đồng thuận với mục tiêu giảm chi phí gia nhập thị trường nhưng đề nghị làm rõ căn cứ xác định đối tượng, thời hạn và nguồn hỗ trợ để bảo đảm chính sách đi vào cuộc sống một cách khả thi và thực chất.

Cơ quan thẩm tra cũng đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu dự thảo Luật phải xác định rõ nguyên tắc công khai, minh bạch, tuyệt đối không phát sinh thêm thủ tục hành chính hay cơ chế "xin - cho". Trong khâu tổ chức thực hiện, cần phân định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương, đồng thời tăng cường chia sẻ dữ liệu dùng chung để tránh tình trạng yêu cầu doanh nghiệp nộp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã nắm giữ./.