Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Phải tạo một cuộc đổi mới thực chất từ bên trong ngành Giáo dục

Cùng dự có các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Bí thư, Ủy viên Trung ương Đảng; lãnh đạo các ban, ngành, Chính phủ, Quốc hội, cơ quan Trung ương.

Sau khi nghe Báo cáo của Đảng ủy Bộ Giáo dục và Đào tạo và các ý kiến trao đổi, phát biểu kết luận buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cơ bản thống nhất với những đánh giá về kết quả một năm thực hiện Nghị quyết 71 - NQ/TW; ghi nhận những nỗ lực, cố gắng của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, các ban, bộ, ngành, địa phương, các cơ sở giáo dục và đội ngũ các thầy giáo, cô giáo trên cả nước trong thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW trong 1 năm qua.

Thẳng thắn nhìn nhận đúng mức độ kết quả đạt được, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, một năm qua chủ yếu mới tạo nền tảng, mở đường và tạo điều kiện cho đột phá; những chuyển biến về chất lượng giáo dục, về người thầy, người học và chất lượng nguồn nhân lực chưa thật sự rõ nét. Nhiều tồn tại, hạn chế chưa được khắc phục, trong đó có cả những vấn đề dư luận bức xúc trong nhiều năm.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, Nghị quyết 71 - NQ/TW đặt ra yêu cầu không chỉ tiếp tục “đổi mới căn bản, toàn diện”, mà phải tạo đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; phải chuyển mạnh sang tổ chức thực hiện và tạo ra kết quả thực chất.

Về những nhiệm vụ trọng tâm cần tập trung thực hiện trong thời gian tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị, phải chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế, chính sách sang tổ chức thực hiện, đưa Nghị quyết vào cuộc sống và tạo ra kết quả cụ thể; cần rà soát lại toàn bộ Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 71 - NQ/TW. Những nhiệm vụ còn thiếu phải tiếp tục bổ sung; những điểm nghẽn mới phát sinh phải kịp thời tháo gỡ, nhưng trọng tâm từ nay phải chuyển sang thực thi. Không nên tiếp tục sinh ra quá nhiều chương trình, đề án nếu không thật sự cần thiết; phải lựa chọn một số việc trọng tâm, trọng điểm có khả năng tạo chuyển biến lớn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý, tập trung bảo đảm các điều kiện thiết yếu cho giáo dục, trước hết phải thực hiện cho được mục tiêu “đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên”. Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo và các địa phương phải có lộ trình cụ thể, xác định rõ trách nhiệm và thời hạn để từng bước giải quyết căn bản những thiếu hụt về trường, lớp, giáo viên. Mục tiêu chung là không để một học sinh nào bị hạn chế cơ hội học tập vì thiếu trường, thiếu lớp, thiếu thầy cô; không để chất lượng giáo dục và tương lai của một đứa trẻ phụ thuộc quá nhiều vào nơi em được sinh ra và lớn lên. Bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục có chất lượng phải là một trong những thước đo quan trọng của việc thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, phải tạo một cuộc đổi mới thực chất từ bên trong ngành Giáo dục. Ngành Giáo dục phải đáp lại sự quan tâm của Đảng, Nhà nước bằng một cuộc tự đổi mới sâu sắc, từ quản trị nhà trường, đội ngũ nhà giáo đến nội dung, phương pháp dạy và học, thi, kiểm tra, đánh giá. Phải giảm truyền thụ một chiều, học thuộc, học đối phó, học chỉ để thi; tăng tự học, thực hành, trải nghiệm, tư duy độc lập, sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề; phải giảm hành chính hóa, hội họp, báo cáo và những công việc hình thức, để người thầy có nhiều thời gian hơn cho chuyên môn và học sinh.

Mục tiêu cuối cùng của giáo dục không phải là điểm số, bằng cấp hay thứ hạng của nhà trường, mà là giáo dục được những con người như thế nào; phải thực hiện tốt hơn yêu cầu giáo dục toàn diện đức - trí - thể - mỹ; chú trọng đạo đức, nhân cách, sức khỏe thể chất và tinh thần, văn hóa, lịch sử, nghệ thuật; đồng thời phát triển năng lực số, ngoại ngữ, STEM, tư duy khoa học, năng lực sáng tạo và khả năng thích ứng; tiếp tục đánh giá thực chất việc thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018; kịp thời rà soát, điều chỉnh những nội dung bộc lộ bất cập.

Chấn chỉnh các sai phạm, tiêu cực trong giáo dục; phải thực hiện thực chất phương châm “thầy ra thầy, trò ra trò”; kiên quyết chấn chỉnh bệnh thành tích, gian lận trong học tập và thi cử, dạy thêm - học thêm biến tướng,… Khi rà soát Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW, phải làm rõ hơn một nhiệm vụ trọng tâm về xây dựng văn hóa, đạo đức và kỷ cương giáo dục, có mục tiêu, giải pháp, trách nhiệm và thước đo cụ thể; không dừng ở vận động, khẩu hiệu.

Giáo dục phải đi trước một bước để chuẩn bị nguồn nhân lực và nhân tài cho tương lai đất nước. Nâng nhanh mặt bằng kỹ năng của lực lượng lao động khi tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ còn thấp; đào tạo được đội ngũ nhân lực tinh hoa, nhân lực công nghệ chiến lược cho những lĩnh vực quyết định sức cạnh tranh trong tương lai của đất nước; phải hình thành cho được chuỗi liên kết: dự báo nhu cầu nhân lực - tuyển sinh - đào tạo - nghiên cứu - doanh nghiệp - việc làm.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị, thúc đẩy mạnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, nhưng phải đặt công nghệ đúng vị trí: công nghệ phục vụ giáo dục, không thay thế bản chất của giáo dục. Trong thời đại AI, vai trò của người thầy không giảm đi, mà phải chuyển từ người chủ yếu truyền đạt kiến thức trở thành người dẫn dắt tư duy, truyền cảm hứng, phát hiện năng lực, giáo dục nhân cách và hướng dẫn người học sử dụng tri thức một cách có trách nhiệm. Không để AI trở thành công cụ thay người học suy nghĩ; phải làm cho AI giúp người học sâu hơn, tư duy tốt hơn và sáng tạo nhiều hơn.

Phải coi dữ liệu giáo dục là hạ tầng chiến lược để đổi mới quản trị giáo dục và phát triển nguồn nhân lực quốc gia; khẩn trương xây dựng, hoàn thiện dữ liệu học sinh và cơ sở dữ liệu văn bằng quốc gia “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”; tiến tới hình thành hồ sơ số học tập suốt đời của mỗi công dân; phải sớm số hóa đầy đủ văn bằng, chứng chỉ, kiên quyết chống bằng giả, chứng chỉ giả; dữ liệu đã có thì người dân không phải khai lại, giấy tờ đã được số hóa xác thực thì không yêu cầu công chứng, xác thực lại. Dữ liệu giáo dục phải giúp Nhà nước “bắt mạch” chất lượng giáo dục và nguồn nhân lực quốc gia, phục vụ phân luồng, hướng nghiệp, tuyển sinh, dự báo nhu cầu nhân lực và hoạch định chính sách trên cơ sở dữ liệu, thay vì chủ yếu dựa vào báo cáo.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, đổi mới mạnh phương thức lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW; xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu. Đảng ủy Bộ Giáo dục và Đào tạo phải thực sự phát huy vai trò hạt nhân chính trị lãnh đạo toàn ngành tổ chức thực hiện Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị. Cán bộ quản lý giáo dục phải xuống cơ sở nhiều hơn, nghe giáo viên, học sinh, phụ huynh và doanh nghiệp nhiều hơn. Chính sách phải xuất phát từ thực tiễn, tháo gỡ vấn đề của thực tiễn và được kiểm nghiệm bằng kết quả thực tiễn.

Chính phủ, các ban, bộ, ngành và địa phương cũng phải xác định rõ: giáo dục không phải là việc riêng của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Mỗi cơ quan, mỗi địa phương phải chịu trách nhiệm về phần việc của mình; không được khoán trắng cho ngành Giáo dục.

Ngày 5/9, cả nước bước vào năm học 2026-2027 - năm học đầu tiên sau Đại hội XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị ngành Giáo dục coi đây không đơn thuần là bắt đầu một năm học mới, mà là một dấu mốc chuyển trạng thái trong thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW: từ tạo nền tảng cho đổi mới sang tạo ra đổi mới thực chất.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, Đảng, Nhà nước và toàn xã hội đã và sẽ tiếp tục dành sự quan tâm, cùng những điều kiện tốt nhất có thể cho giáo dục; nhưng bản thân ngành Giáo dục phải đáp lại bằng một cuộc tự đổi mới mạnh mẽ, bằng trách nhiệm cao hơn và bằng chất lượng thực chất, góp phần tạo đột phá thực chất trong phát triển giáo dục, đào tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.