Quốc hội thông qua Luật Hải quan sửa đổi: Tinh gọn thủ tục, đẩy mạnh số hóa, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu

Sáng 23/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan với đa số đại biểu tán thành.

Trước khi tiến hành biểu quyết, Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, Bộ Tài chính đã rà soát, bổ sung vào dự thảo Luật nguyên tắc áp dụng khi có các nội dung khác nhau giữa Luật Hải quan và các luật khác; đã rà soát 13 nội dung giao Chính phủ, 7 nội dung giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết đảm bảo phù hợp với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; ưu tiên nguồn lực cho đầu tư hạ tầng hải quan số; bổ sung nguyên tắc không yêu cầu nộp lại hồ sơ đã có qua Cơ chế một cửa quốc gia; đồng thời chỉnh lý thống nhất thuật ngữ, bố cục lại dự thảo theo hướng ngắn gọn, không trùng lặp, không chồng chéo với Luật Bưu chính, Luật Thương mại điện tử, Luật Căn cước, Luật Giao dịch điện tử, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Thanh tra, v.v.

Về Cơ chế một cửa quốc gia và người khai hải quan:

Tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã chỉnh lý khái niệm về Cơ chế một cửa quốc gia theo hướng làm rõ cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu qua hệ thống; thống nhất thuật ngữ và bổ sung nguyên tắc không yêu cầu nộp lại bản giấy đối với dữ liệu đã chia sẻ.

Dự thảo Luật cũng tiếp thu, bổ sung nghĩa vụ của các nhóm chủ thể mới như: doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh, chủ quản sàn thương mại điện tử, đơn vị trung chuyển cho phù hợp với Công ước Kyoto và thông lệ quốc tế.

Về kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử và kiểm định hải quan:

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, việc quy định về kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử ở cấp luật là cần thiết. Dự thảo Luật chỉ quy định nguyên tắc cơ bản, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết ngưỡng trị giá, quy trình và lộ trình xác thực định danh điện tử; bổ sung trách nhiệm kết nối dữ liệu của chủ quản nền tảng thương mại điện tử nước ngoài không có trụ sở tại Việt Nam.

Về kiểm định hải quan, do còn nhiều ý kiến khác nhau, Bộ Tài chính xin tiếp thu, đề xuất bỏ khái niệm và quy định về kiểm định hải quan khỏi dự thảo Luật.

Về quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ, đại lý làm thủ tục hải quan và địa điểm làm thủ tục hải quan:

Dự thảo Luật đã lược bỏ cụm từ chưa phù hợp trong khái niệm quản lý tuân thủ; chỉnh lý Điều 17, Điều 17a theo hướng phân định rõ quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung kỹ thuật để đảm bảo tính ổn định của luật và tính linh hoạt trong thực tiễn.

Về đại lý làm thủ tục hải quan, Bộ Tài chính đã tiếp thu và chỉnh lý theo hướng Bộ trưởng Bộ Tài chính chỉ quy định việc quản lý, hoạt động (không đặt lại điều kiện kinh doanh), do điều kiện kinh doanh đã được cắt giảm theo Luật Đầu tư, chuyển sang cơ chế tiêu chuẩn nghề, hậu kiểm.

Về địa điểm làm thủ tục hải quan, dự thảo Luật đã quy định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền khi quy hoạch, thiết kế xây dựng cửa khẩu, bố trí địa điểm làm thủ tục hải quan và nơi lưu giữ hàng hóa xuất nhập khẩu; giao Chính phủ quy định chi tiết để phù hợp với đặc thù của từng địa điểm cụ thể.

Về hồ sơ hải quan, khai hải quan, kiểm tra thực tế hàng hóa và xử lý hàng hóa tồn đọng:

Tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã quy định chi tiết cơ chế xử lý hệ thống gặp sự cố, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, vùng sâu, vùng xa và bổ sung hồ sơ đối với phương tiện vận tải; hướng dẫn cụ thể việc phân định sơ suất vô ý với cố tình vi phạm tại văn bản dưới luật.

Về kiểm tra thực tế hàng hóa, dự thảo Luật đã chỉnh lý thẩm quyền quyết định trường hợp khác từ Thủ trưởng cơ quan hải quan nơi xử lý hồ sơ sang Bộ trưởng Bộ Tài chính.

Về xử lý hàng hóa tồn đọng, dự thảo Luật đã giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết về trách nhiệm, cơ chế xử lý.

Về hàng hóa gửi kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ, hàng miễn thuế và hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát của hải quan:

Về ý kiến tán thành bỏ kho bảo thuế nhưng đề nghị đánh giá tác động với doanh nghiệp lớn có chuỗi cung ứng tập trung; đề nghị phân biệt rõ địa điểm kinh doanh, lưu giữ và giao hàng miễn thuế, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, cả nước hiện chỉ có một kho bảo thuế tại Thành phố Hồ Chí Minh, nên việc bãi bỏ không tác động lớn.

Dự thảo Luật đã chỉnh lý địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế, bỏ địa điểm "trong nội địa", chỉ quy định tại khu vực cách ly, khu vực hạn chế và khu vực khác theo pháp luật; đồng thời tiếp thu, bổ sung cơ chế phối hợp giữa hải quan - Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, điều kiện hạ tầng kỹ thuật thành lập kho ngoại quan.

Khái niệm hàng hóa quá cảnh, trung chuyển đã được quy định thống nhất với pháp luật quản lý ngoại thương và điều ước quốc tế. Về tuyến đường, thời gian vận chuyển, dự thảo Luật đã bổ sung quy định tương thích với cơ chế quá cảnh ASEAN; mở rộng giám sát tuyến đường qua định vị vệ tinh, kết nối chia sẻ dữ liệu.

Về nguyên tắc kiểm tra, giám sát, tạm dừng làm thủ tục hải quan liên quan đến sở hữu trí tuệ, kiểm tra sau thông quan:

Tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã bổ sung bổ sung cụm từ "quá cảnh" tại khoản 22 Điều 1 sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 73 Luật hiện hành; đồng thời sửa đổi đồng bộ các điều khoản, tên chương/mục liên quan của Luật Sở hữu trí tuệ.

Về kiểm tra sau thông quan, dự thảo Luật đã chỉnh lý để đảm bảo tính khả thi, dễ áp dụng và hoàn thiện về kỹ thuật lập pháp.

Về trách nhiệm của cơ quan hải quan trong tổ chức thu thuế, điều khoản thi hành và một số nội dung khác:

Dự thảo Luật đã chỉnh lý dẫn chiếu chung "các nội dung về quản lý thuế" thay vì liệt kê chi tiết từng nghiệp vụ, để tránh mâu thuẫn khi pháp luật về thuế thay đổi. Chỉnh lý điều khoản chuyển tiếp bảo đảm rõ về phạm vi áp dụng đối với các trường hợp đang trong quá trình thực hiện.

Về đề nghị bổ sung nguyên tắc áp dụng điều ước quốc tế; mở rộng phạm vi áp dụng với tổ chức, cá nhân nước ngoài không hiện diện tại Việt Nam; bổ sung quyền được thông báo trước, giải trình của người khai hải quan; nguyên tắc quản lý hàng gia công ở nước ngoài; cơ chế ký quỹ, bảo lãnh khi khiếu nại; miễn giảm thủ tục hàng luân chuyển trong khu chế xuất; hỗ trợ doanh nghiệp miền núi, hạn chế quy định mang tính tùy nghi.

Chính phủ xin tiếp thu một phần, chỉnh lý bổ sung trách nhiệm kết nối của chủ quản nền tảng thương mại điện tử, nghĩa vụ người khai hải quan và thẩm quyền quyết định trường hợp khác miễn kiểm tra thực tế; các nội dung còn lại được báo cáo là đã có quy định tại luật liên quan hoặc xin tiếp thu để quy định tại văn bản dưới luật.