Ngành quỹ đề xuất rút ngắn thủ tục, mở rộng sản phẩm và ưu đãi thuế

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam cần mở rộng nền tảng nhà đầu tư tổ chức và giảm sự phụ thuộc vào dòng tiền cá nhân, ngành quản lý quỹ đang đặt ra nhiều đề xuất liên quan đến thủ tục hành chính, khung pháp lý, chính sách thuế và phát triển sản phẩm mới.

Tham luận tại Hội nghị sơ kết hoạt động 6 tháng đầu năm 2026 và Diễn đàn VASB - Kết nối sức mạnh, kiến tạo thị trường của Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam (VASB), bà Bà Tô Thùy Linh - Phó Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc Vận hành tại Công ty TNHH Quản lý Quỹ SSI (SSIAM), Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI cho biết, trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam cần mở rộng nền tảng nhà đầu tư tổ chức và giảm sự phụ thuộc vào dòng tiền cá nhân, ngành quản lý quỹ đang đặt ra nhiều đề xuất liên quan đến thủ tục hành chính, khung pháp lý, chính sách thuế và phát triển sản phẩm mới.

Một trong những nội dung được bà Linh nhấn mạnh là tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý đối với quỹ đầu tư chứng khoán. Theo đề xuất, cần xác định rõ quỹ đầu tư chứng khoán không thuộc đối tượng chịu thuế thu nhập doanh nghiệp, qua đó tránh phát sinh cách hiểu hoặc cách áp dụng không thống nhất.

Bên cạnh đó, việc sửa đổi các quy định hiện hành về tổ chức và hoạt động của quỹ đầu tư chứng khoán được kỳ vọng tạo dư địa cho các sản phẩm mới, mở rộng hạn mức đầu tư của quỹ mở và tăng tính linh hoạt trong hoạt động phân phối chứng chỉ quỹ.

Các đề xuất này hướng tới việc tạo thêm không gian cho công ty quản lý quỹ thiết kế sản phẩm phù hợp với nhu cầu của nhà đầu tư, thay vì chủ yếu vận hành trong phạm vi tương đối hẹp như hiện nay. Việc đa dạng hóa sản phẩm cũng được xem là điều kiện cần để ngành quỹ nâng khả năng cạnh tranh với các kênh đầu tư khác trên thị trường.

Đề xuất rút ngắn thời gian đưa quỹ mới ra thị trường

Theo đánh giá của các thành viên trong ngành, thời gian đăng ký chào bán quỹ còn kéo dài, ảnh hưởng đến khả năng nắm bắt nhu cầu thị trường và làm giảm sức cạnh tranh của các công ty quản lý quỹ.

Từ thực tế này, ngành quỹ đề xuất đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý, hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải cung cấp lại những thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu của cơ quan chức năng.

Quy trình cấp phép cũng được đề nghị chuyển dần theo hướng áp dụng cơ chế đăng ký rút gọn đối với các sản phẩm quỹ chuẩn hóa. Thay vì tập trung quá nhiều vào tiền kiểm, cơ quan quản lý có thể tăng cường hậu kiểm, đồng thời nâng cao trách nhiệm của công ty quản lý quỹ đối với hồ sơ, hoạt động đầu tư và việc tuân thủ quy định.

Cùng với đó, hồ sơ đăng ký thành lập quỹ cần tiếp tục được đơn giản hóa. Đối với quỹ thành viên, đề xuất cho phép nhà đầu tư nộp hồ sơ trước và thực hiện góp vốn sau khi được cấp phép. Một phương án khác cũng được đặt ra là nghiên cứu mô hình quỹ thành lập trên cơ sở vốn cam kết.

Cơ chế này có thể giúp quá trình huy động vốn linh hoạt hơn, đặc biệt với những quỹ dành cho nhóm nhà đầu tư chuyên nghiệp. Thay vì phải tập hợp đầy đủ nguồn vốn trước khi hoàn tất thủ tục pháp lý, các bên có thể cam kết vốn và giải ngân theo tiến độ đầu tư của quỹ.

Đối với quỹ mở, ngành quản lý quỹ đề xuất hoàn thiện cơ chế vay vốn, bổ sung cơ chế phí thưởng và mở rộng phạm vi sử dụng công cụ phái sinh.

Cơ chế phí thưởng, hay performance fee, cho phép công ty quản lý quỹ được hưởng thêm phí khi kết quả đầu tư vượt một mức tham chiếu nhất định. Tuy nhiên, để triển khai, quy định cần làm rõ cách xác định hiệu quả, mức tham chiếu, thời điểm ghi nhận và nguyên tắc bảo vệ lợi ích của nhà đầu tư.

Việc mở rộng sử dụng công cụ phái sinh cũng được đặt trong mục tiêu nâng cao khả năng quản trị rủi ro. Trong điều kiện thị trường biến động, công cụ phái sinh không chỉ phục vụ mục đích tìm kiếm lợi nhuận mà còn có thể được sử dụng để phòng vệ danh mục. Dù vậy, phạm vi sử dụng cần đi kèm yêu cầu về hạn mức, năng lực quản trị và cơ chế giám sát phù hợp.

Với quỹ ETF, đề xuất đáng chú ý là hoàn thiện cơ chế pháp lý để công ty quản lý quỹ được sử dụng hoặc thuê bộ chỉ số do các tổ chức cung cấp chỉ số độc lập trong và ngoài nước xây dựng.

Các bộ chỉ số này cần đáp ứng yêu cầu về tính minh bạch, khách quan và khả năng kiểm chứng. Nếu được triển khai, cơ chế mới có thể tạo điều kiện phát triển thêm nhiều quỹ ETF theo ngành, chủ đề đầu tư hoặc nhóm tài sản cụ thể, thay vì phụ thuộc vào số lượng chỉ số còn hạn chế.

Chính sách thuế được kỳ vọng tạo động lực cho dòng vốn dài hạn

Ngoài thủ tục và sản phẩm, chính sách thuế là một trong những nội dung được ngành quỹ đặc biệt quan tâm.

Đối với nhà đầu tư tham gia quỹ mở, đề xuất được đưa ra là miễn thuế đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng chỉ quỹ nếu nhà đầu tư nắm giữ từ hai năm trở lên. Đồng thời, thuế thu nhập cá nhân đối với phần lợi tức nhà đầu tư nhận từ quỹ được đề nghị giảm 50% so với mức hiện hành.

Cách tiếp cận này hướng tới việc khuyến khích nhà đầu tư kéo dài thời gian nắm giữ, thay vì giao dịch ngắn hạn. Khi nguồn vốn duy trì ổn định hơn, các quỹ có điều kiện xây dựng danh mục trung và dài hạn, giảm áp lực thanh khoản và tăng khả năng tham gia vào những doanh nghiệp có nền tảng cơ bản tốt.

Với quỹ hưu trí bổ sung, ngành quỹ kỳ vọng khung pháp lý mới sẽ tạo điều kiện mở rộng đối tượng tham gia, linh hoạt hóa chính sách đầu tư và tăng ưu đãi thuế.

Một trong những đề xuất là cho phép cá nhân tham gia trực tiếp quỹ hưu trí bổ sung, thay vì chỉ tập trung vào nhóm người lao động tham gia thông qua doanh nghiệp hoặc đã thuộc diện đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Các chính sách khuyến khích đối với cả người lao động và người sử dụng lao động cũng cần tiếp tục được nghiên cứu. Theo hướng đề xuất, phần đóng góp của doanh nghiệp vào quỹ hưu trí có thể được tính ở mức cao hơn vào chi phí hợp lý, hợp lệ. Người lao động có thể được nâng mức miễn thuế thu nhập cá nhân đối với khoản đóng góp, đồng thời được miễn thuế khi nhận chi trả từ quỹ theo những điều kiện nhất định.

Nếu được hoàn thiện, quỹ hưu trí bổ sung có thể trở thành nguồn vốn dài hạn cho thị trường tài chính. Đây cũng là nhóm nhà đầu tư có đặc điểm ổn định hơn so với dòng tiền cá nhân ngắn hạn, phù hợp với mục tiêu phát triển cân bằng cơ cấu nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán.

Đối với dịch vụ ủy thác đầu tư, ngành quỹ đề xuất miễn yêu cầu xác nhận tư cách nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp trong trường hợp nhà đầu tư ủy thác toàn phần cho công ty quản lý quỹ.

Lập luận được đưa ra là công ty quản lý quỹ vốn đã phải đáp ứng điều kiện hoạt động và tư cách nhà đầu tư chuyên nghiệp theo quy định. Do đó, khi toàn bộ quyết định đầu tư được thực hiện bởi đơn vị quản lý quỹ, việc tiếp tục yêu cầu nhà đầu tư ủy thác chứng minh tư cách có thể làm phát sinh thêm thủ tục.

Ngoài ra, thủ tục đầu tư vào chứng khoán chưa niêm yết cũng được đề nghị đơn giản hóa theo hướng không yêu cầu chấp thuận trước đối với các khoản đầu tư do công ty quản lý quỹ đứng tên và thực hiện theo hợp đồng ủy thác toàn phần.

Các kiến nghị của ngành quản lý quỹ tập trung vào việc tháo gỡ vướng mắc trong vận hành, mở rộng dư địa phát triển sản phẩm và thu hút nguồn vốn dài hạn. Khi thủ tục được rút gọn, cơ chế đầu tư linh hoạt hơn và chính sách thuế đủ sức khuyến khích, ngành quỹ có thể đóng vai trò lớn hơn trong việc hình thành lớp nhà đầu tư tổ chức ổn định, góp phần nâng chất lượng và tính bền vững của thị trường chứng khoán.