Thứ bảy, 29/8/2026
Nép mình giữa không gian xanh mát của vùng quê Đông Thành, Thanh Hóa, chùa Ngọc Đới, còn được người dân gọi là chùa Cách, mang vẻ trầm mặc của một công trình đã trải qua nhiều thế kỷ.
Không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của người dân địa phương, ngôi chùa còn lưu giữ những lớp trầm tích về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc. Đặc biệt, theo tài liệu được lưu giữ tại địa phương, chùa được khởi dựng từ thế kỷ XIII, gắn với một câu chuyện từ thời nhà Trần.
Trải qua hơn 700 năm cùng nhiều biến động, chùa Ngọc Đới vẫn hiện diện giữa làng quê với những mái ngói cổ, hệ thống khung gỗ, tượng Phật và hàng trăm hiện vật có giá trị.
Ngôi chùa hơn 700 năm tuổi, lưu giữ 43 pho tượng
Một trong những nét đáng chú ý của chùa Ngọc Đới là kiến trúc mang dấu ấn “tiền chùa, hậu phủ”, phong cách từng khá phổ biến ở miền Bắc từ thời Lý - Trần.
Chính điện được bố trí theo kiểu chữ Đinh, gồm nhà tiền đường 5 gian và chính tẩm 3 gian. Hệ thống khung chủ yếu được dựng bằng gỗ lim, phía trên lợp ngói mũi. Những cấu kiện gỗ, vì kèo cùng hệ thống hoành phi, câu đối góp phần tạo nên không gian cổ kính đặc trưng.
Cảnh quan xung quanh cũng là một phần tạo nên vẻ thanh tịnh của ngôi chùa. Những vòm cây xanh bao phủ khuôn viên, trong đó nổi bật là cây thông cổ thụ tỏa bóng quanh năm. Phía trước có hồ bán nguyệt, mặt nước được cho là hiếm khi cạn và từng cung cấp nước sinh hoạt cho người dân thôn Ngọc Đới.
Nếu kiến trúc tạo nên dáng vẻ cổ kính thì hệ thống tượng và đồ thờ lại cho thấy chiều sâu về nghệ thuật của di tích. Theo thông tin được cung cấp, hiện chùa lưu giữ 43 pho tượng Phật cùng hàng trăm hiện vật, đồ thờ có niên đại từ thế kỷ XVII đến XIX.
Các họa tiết hoa sen, rồng cùng nhiều dạng hoa văn cổ xuất hiện trên ban thờ, hoành phi, câu đối, bia đá và tượng. Qua đó, du khách có thể phần nào hình dung kỹ thuật chạm khắc cũng như quan niệm thẩm mỹ của người Việt trong những thế kỷ trước.
Ngoài tượng cổ, chùa còn lưu giữ kiệu Long Đình, kiệu Hoa Bành, hạc thờ, chuông đồng, chiêng, bát bửu và nhiều đồ tế khí khác. Những hiện vật này không đơn thuần phục vụ hoạt động tín ngưỡng mà còn là nguồn tư liệu giúp tìm hiểu kỹ thuật tạo hình, màu sắc và đời sống tinh thần của cư dân địa phương qua nhiều thời kỳ.
Chính sự kết hợp giữa kiến trúc, cảnh quan cùng kho hiện vật phong phú khiến chùa Ngọc Đới mang một diện mạo riêng: không quá đồ sộ nhưng chứa đựng nhiều lớp giá trị lịch sử và văn hóa.
Gắn với câu chuyện vua Trần Nhân Tông và cuộc kháng chiến chống Nguyên - Mông
Lịch sử hình thành chùa Ngọc Đới được kể lại qua một câu chuyện đặc biệt từ thế kỷ XIII. Theo tài liệu lưu giữ tại Phòng Văn hóa - Xã hội xã Đông Thành, chùa được khởi dựng trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ hai.
Năm 1285, quân dân nhà Trần tổ chức phòng tuyến Phú Tân dưới sự chỉ huy của Thượng tướng Thái sư Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải. Vua Trần Nhân Tông khi đó đi thị sát, động viên tướng sĩ.
Tương truyền, khi nhà vua đi qua vùng đất này, người dân hai bên đường đã thắp hương cầu nguyện cho quân dân Đại Việt chiến thắng, đất nước thanh bình.
Cảm kích trước tấm lòng của người dân, nhà vua tháo đai ngọc giao cho hào trưởng xây dựng một ngôi chùa để cộng đồng có nơi sinh hoạt tín ngưỡng. Sau khi hoàn thành, chùa được sắc phong tên Ngọc Đái tự, mang nghĩa chùa Đai Ngọc. Về sau, công trình được gọi là chùa Ngọc Đới hoặc chùa Cách theo tên làng cũ.
Câu chuyện được lưu truyền khiến lịch sử ngôi chùa gắn với một trong những giai đoạn đặc biệt của triều Trần và cuộc đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc.
Nhưng dấu ấn lịch sử tại Ngọc Đới không dừng lại ở thế kỷ XIII. Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chùa từng là hậu cứ của nghĩa quân Ba Đình trong phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp. Theo tư liệu địa phương, nơi đây còn từng là địa điểm hội họp, dừng chân của nhiều cán bộ cách mạng tiền bối trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp.
Người dân địa phương cũng tổ chức quyên góp, ủng hộ kháng chiến và được Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen. Bởi vậy, bên cạnh ý nghĩa của một công trình tôn giáo, chùa Ngọc Đới còn mang giá trị như một địa chỉ lưu giữ ký ức về phong trào yêu nước và cách mạng của vùng đất này.
Từ câu chuyện tương truyền về chiếc đai ngọc của vua Trần Nhân Tông, dấu ấn phong trào Cần Vương đến những hoạt động trong thời kỳ cách mạng, lịch sử ngôi chùa dường như luôn song hành với những biến động của quê hương, đất nước.
Ngày nay, giữa không gian làng quê Đông Thành, chùa Ngọc Đới vẫn giữ vẻ thanh tịnh dưới những tán cây xanh. Những mái ngói cổ, hồ bán nguyệt, 43 pho tượng cùng hàng trăm hiện vật từ thế kỷ XVII-XIX khiến nơi đây không chỉ là chốn tìm về của người dân địa phương mà còn là một điểm đến đáng chú ý với những người muốn khám phá chiều sâu văn hóa, lịch sử của vùng đất Thanh Hóa.
Ý kiến bạn đọc (0)